Overlast door houtstook van buren: wat zijn je rechten en hoe spreek je ze aan?
Houtrook van buren zorgt op verschillende plekken in Nederland voor overlast. In dat geval kun je juridische stappen ondernemen, maar volgens deskundigen is een goed gesprek een beter begin. Al is het niet altijd makkelijk om buren aan te spreken.
Fijnstof is niet alleen schadelijk voor mensen met longklachten, maar voor iedereen. De uitzending van EenVandaag hierover leverde vorige week veel reacties van kijkers op. De meeste vragen gingen over het bespreekbaar maken van overlast en welke rechten je hebt. Want hoe spreek je je buren aan zonder de onderlinge relatie op het spel te zetten?
Wetgeving en advies
Wat je als buur eerst moet weten, is dat wie hout stookt bij windstil of mistig weer van de Stookwijzer het advies krijgt om de kachel uit te laten. Maar zo'n advies is niet automatisch een wettelijk verbod. Gemeenten kunnen namelijk zelf regels opstellen over wanneer inwoners hun houtkachel mogen gebruiken. Zo geldt in Amersfoort sinds oktober 2024 een stookverbod bij code oranje en rood van de Stookwijzer.
Een gemeente kan de aanwezigheid van een houtkachel niet verbieden, want het is toegestaan om er één te hebben. Wel mag een gemeente via het omgevingsplan beperkingen opleggen aan het gebruik ervan. "Je kunt je de vraag stellen of dat juridisch houdbaar is", vertelt universitair hoofddocent omgevingsrecht Sander Kole. Hij wijst erop dat de juridische grenzen van zulke lokale regels nog onderwerp van discussie zijn.
Mijn buren stoken elke dag, ook bij mist. Hij is nu bezig een stapel bielzen aan het zagen voor zijn kachel. Mag dit? Welke actie(s) raadt u me aan? Let wel, deze buren zijn niet van het type met wie je in gesprek kan gaan.buurman van houtstoker
Eerst praten
Als universitair hoofddocent kan Kole uitleggen welke juridische mogelijkheden je hebt als je last hebt van rokende buren. Toch adviseert hij om bij structurele overlast éérst het gesprek aan te gaan.
Hoogleraar sociale psychologie aan de Vrije Universiteit Paul van Lange is het daarmee eens. Tegelijkertijd begrijpt hij dat dit lastig kan zijn. Dat komt volgens hem door de bijzondere relatie met je buren: je hebt elkaar nodig en hebt vaak nog een lange toekomst met elkaar, terwijl je elkaar niet altijd goed kent.
Relatie met je buren
"Je hebt niet zo'n warme band als met je beste vriend, maar je bent wel sterk van elkaar afhankelijk", legt hij uit. "Er staat dus best iets op het spel." Omdat mensen de relatie goed willen houden, zijn ze voorzichtig met kritiek. Zeker bij nieuwe buren willen ze niet meteen de indruk wekken dat ze over alles klagen. "Je wilt op een positieve manier investeren in de relatie met je buren. Dat maakt het lastig."
we hebben nieuwe buren die net zijn verhuisd maar elke dag flink hout stoken. Hier hebben we in huis erg last van. Hebben jullie tips om dit met hun te bespreken? We hebben officieel nog niet kennisgemaakt.nieuwe buurtwoner die last heeft van houtstokende buren
Daar komt bij dat houtstokers de overlast voor anderen vaak onderschatten. Ze zijn zich er niet altijd van bewust dat ze iemand tot last zijn. Van Lange noemt dat het asymmetrie-effect. Hij vergelijkt het met bumperkleven: "Een bumperklever heeft zelf vaak niet door dat hij bumperkleeft." Zelf zien mensen vaak de gezelligheid van een houtkachel, niet de mogelijke overlast.
Gesprek aangaan
De hoogleraar adviseert om goed na te denken over wie het gesprek aangaat. Dat hoeft niet degene te zijn die de meeste last ervaart. Misschien kan een partner of buur die al beter contact heeft met de stokende buren het onderwerp makkelijker aansnijden.
Ook het moment maakt verschil. Ga niet direct naar de buren als je net veel rookoverlast hebt ervaren, adviseert hij. "Kies liever een rustig moment. Zo voorkom je dat irritatie de boventoon voert."
Ruimte creëren
Een gesprek over houtstook kan al snel beschuldigend overkomen, vertelt Van Lange. Zeker als je met regels of de Stookwijzer aankomt, kan de ander het gevoel krijgen dat je iets wilt verbieden. Daarom is het belangrijk om niet alleen te vertellen waar je last van hebt, maar ook ruimte te laten voor het verhaal van de ander.
Vraag bijvoorbeeld waarom je buren graag stoken. Misschien zijn er mogelijkheden waar jullie allebei mee kunnen leven. Zo kan het helpen om afspraken te maken over de momenten waarop de kachel aangaat.
Samen zoeken naar een oplossing
Misschien stoken de buren vooral graag 's avonds, terwijl jij op dat moment weinig last hebt van de rook. Daarom is het belangrijk om door te vragen, benadrukt Van Lange. "Als je elkaar veel meer informatie geeft, zie je eigenlijk dat er niet alleen een compromis, maar een oplossing mogelijk is die voor beide partijen prettig is."
Hij haalt een bekend voorbeeld uit de onderhandelingsliteratuur aan: twee mensen willen allebei een sinaasappel. Zonder overleg lijkt het alsof ze die moeten delen. Maar uiteindelijk blijkt dat de één het vruchtvlees nodig heeft voor sap en de ander alleen de schil voor een taart. Door beter naar elkaars wensen te luisteren, kunnen ze allebei krijgen wat ze nodig hebben.
Handhaving
Lukt het toch niet om een goed gesprek te voeren met je buren en denk je dat ze een gemeentelijke regel overtreden? Dan kun je de gemeente vragen om handhavend op te treden, weet universitair hoofddocent Kole. "Dat doe je met een verzoek tot handhaving: je vraagt de gemeente om in te grijpen omdat je denkt dat een regel wordt overtreden."
Afhankelijk van de gemeente kun je ook terecht bij de omgevingsdienst. Die treedt op in opdracht van gemeenten en provincies, en houdt zich bezig met een veilige, gezonde en duurzame leefomgeving. Maar regels op papier betekenen niet automatisch dat er ook wordt gehandhaafd. Kole woont zelf in Amersfoort, waar regels voor houtstook gelden, maar merkt in zijn omgeving weinig verandering. "Als je regels stelt, dan moet je ook de bereidheid of de mogelijkheid hebben om daartegen op te treden", vindt hij.
Burenrecht
Ook via het burenrecht kun je proberen je buren te laten stoppen. Je kunt dan bij de civiele rechter stellen dat je buren tegenover jou een 'onrechtmatige daad' plegen.
Maar dat is volgens Kole een zwaar juridisch middel. "Het is heel moeilijk om een onrechtmatige daad te bewijzen." Bovendien kost zo'n procedure tijd en geld en is in beginsel een advocaat verplicht.