In de afgelopen 4 jaar zijn robots een grote rol gaan spelen aan het oorlogsfront in Oekraïne. Nederlanders bouwen mee aan deze robots. "Wij doen wat we kunnen om de overlevingskans van Oekraïense jongens en meisjes te vergroten."
Een vreemde combinatie van de loopgravenoorlog uit de Eerste Wereldoorlog en de meest moderne militaire innovatie, met hightech en AI. Zo omschrijft de Nederlandse Dirck Smits van Oyen de oorlog die nu bijna 4 jaar in Oekraïne wordt uitgevochten.
'Ik moest iets doen'
Smits van Oyen runde jarenlang een agrarisch bedrijf in Oekraïne. Direct na de Russische invasie in 2022 richtte hij, samen met de schrijvers Jaap Scholten en Tommy Wieringa stichting Protect Ukraine op. "Ik heb helemaal geen militaire achtergrond, maar ik vond dat ik iets moest doen", vertelt hij.
"Inmiddels regelen we in de praktijk alles wat het ministerie van Defensie niet zelf kan organiseren. Toen we begonnen, had ik nooit gedacht dat ik nu een soort inkoopspecialist zou zijn voor helmen, kogelvrije vesten en medische middelen."
Robot met pantserdeken
Maar Smits van Oyens ambities gaan verder dan dat: "Samen met de generale staf van het Oekraïense leger en een robotproducent hebben we een gepantserde medische robot ontwikkeld. Deze robot kan soldaten veilig evacueren."
"De onderzijde loopt taps toe", legt hij uit, "zodat de kracht van een mijnexplosie naar de zijkanten wordt afgevoerd. Tijdens een evacuatie ligt de soldaat veilig onder een gepantserde deken, terwijl de robot op afstand naar een stabiel punt wordt bestuurd."
'Jongens en meisjes redden'
Zo'n robot was er nog niet. Gewonde of gesneuvelde militairen worden op de gevaarlijkste plekken van het front, zoals Pokrovsk, door grondrobots meegenomen die eigenlijk zijn bedoeld voor bevoorrading. "Levensgevaarlijk", zegt Smits van Oyen. "Je ligt daar dan onbeschermd tegen kogels, scherven en vooral FPV-drones."
Ik zeg altijd: wat is een mensenleven waard? In mijn ogen is dit onbetaalbaar, als je ziet hoeveel jongens en meisjes we hiermee kunnen redden.Dirck Smits van Oyen over de kosten van de robot
Dankzij Nederlandse sponsoren zijn inmiddels tien exemplaren van de EVAC-PU besteld, tegen een prijs van 28.000 euro per stuk. Smits van Oyen: "Ik zeg altijd: wat is een mensenleven waard? In mijn ogen is dit onbetaalbaar, als je ziet hoeveel jongens en meisjes we hiermee kunnen redden."
Frontline is killzone
Karas is een van de militairen die de evacuatierobot volop gebruikt. Hij zegt: "Een kind kan het leren. We kunnen niet meer zonder omdat de frontlinie is veranderd in een directe 'kill zone', waar een mens nauwelijks nog levend uitkomt."
Robots maken het evacueren veiliger. "Omdat we gebruik maken van Starlink, zijn de robots niet locatiegebonden. Het voertuig kan vanuit een compleet andere regio worden bestuurd, ver weg van het directe gevaar."
Robot met machinegeweer
Naast medische robots zoals de EVAC-PU, worden ook gewapende robots aan het front ingezet. En met succes. In december werd een Russisch pantservoertuig uitgeschakeld door een toestel van DevDroid. Zeven Russen overleefden het niet, aan Oekraïense kant viel geen enkele dode.
Het Oekraïense DevDroid bestaat pas een paar jaar. Onderzoeksdirecteur Oleg demonstreert een robot die is uitgerust met een machinegeweer. "Momenteel zijn 500 van deze systemen actief aan het front", vertelt hij. "De ontwikkeling ervan gaat razendsnel.
Verschuiving gevarenzone
Hij vertelt verder: "Door de opkomst van drones verschuift de gevarenzone namelijk continu: van 1 kilometer naar 10, 20 en dit jaar mogelijk zelfs 40 kilometer."
"Toen we 2,5 jaar geleden met zeven man begonnen werkten we nog aan een geschutskoepel voor lichte wapens zoals een AK-47. Inmiddels zijn we met 170 medewerkers en maken we robots voor zwaardere wapens zoals de Mk 19-granaatwerper", schetst hij.
Niet zelfstandig
Technisch gezien kunnen de gevechtsrobots zelfstandig werken. "De software van de robot kan een doelwit 'locken' en als het doel beweegt, draait de koepel automatisch mee. De computer berekent afstand en projectielsnelheid en richt op het punt waar het doel zich bij inslag zal bevinden", vertelt Oleg.
Maar helemaal zelfstandig laat het bedrijf de robots niet vechten. "Dat doen we bewust niet. We willen 100 procent zeker weten dat we niet op onze eigen mensen schieten." Friendly fire wordt dat genoemd. "Het is altijd een mens die besluit om wel of niet te vuren."
Machine of mens
Met ethische dilemma's rond deze 'Terminator-achtige' technologie worstelt Oleg niet. "Als er 's nachts een raket inslaat in het gebouw naast je en elf buren omkomen, dan is er geen ethisch dilemma. De vijand moet gewoon worden gestopt."
"En het is beter een machine te verliezen dan een mens. Zodra onze vijand terugkeert naar zijn eigen land, is het voorbij."
Rol van ondernemers
"De meest succesvolle brigades worden vaak geleid door ondernemers die hun eenheid aansturen als een modern bedrijf", zegt Smits van Oyen. "Dat werkt aantoonbaar beter dan de traditionele brigades volgens de oude Sovjet-leer."
Zelfs toen de Amerikaanse steun begin 2025 tijdelijk stokte, bleven de Oekraïners doorvechten. "Dit volk zal nooit opgeven."
Nederlands belang
"En ik zie het als mijn taak om in Nederland uit te blijven leggen dat deze strijd voor onafhankelijkheid ook voor Nederland van levensbelang is", zegt de mede-oprichter van Protect Ukraine.
"We staan tegenover een Russische agressie die geen concessies doet. Daarom moeten wij doen wat we kunnen om de overlevingskans van deze jongens en meisjes te vergroten."