Nieuwe regels voor dierentuinen: 'Onze plicht om te zorgen dat een dier zich écht goed voelt'

Met het herzien van het huidige stelsel voor dierentuinen, wil staatssecretaris Silvio Erkens (Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur) ervoor zorgen dat vergunningen voor onbepaalde tijd verdwijnen. In de toekomst moeten dierentuinen periodiek worden getoetst én meer ruimte krijgen om te innoveren. Doen ze dat laatste niet, dan is er een kans dat ze worden gesloten.

Demotiverend systeem

Anne van den Ende van de Dierenbescherming is enthousiast over de plannen van het kabinet. "Het huidige systeem is verouderd. Het grootste probleem is nu dat vergunningen voor onbepaalde tijd worden afgegeven. Als een dierentuin niets verandert, mogen ze simpelweg blijven bestaan, hoe verouderd de normen ook zijn."

"Wil een park juist wél vernieuwen om het welzijn te verbeteren? Dan moeten ze door een hele zware keuring heen. En dat werkt ontmoedigend voor dierentuinen die willen verbeteren. Fijn dus, dat de wet nu eindelijk wordt aangepast."

Vernieuwen is noodzakelijk

"Op het gebied van dierenwelzijn mag er simpelweg geen enkel compromis worden gemaakt", vult Wineke Schoo van de Nederlandse vereniging van Dierentuinen aan. "We moeten als sector voorop blijven lopen."

"Voor parken die niet mee willen met de nieuwste wetenschappelijke inzichten houdt het straks simpelweg op." De ultieme maatregel is dat een dierentuin de vergunning kwijtraakt als het niet voldoende innoveert.

Erkenning van kabinet

Ook is Schoo blij met de ruimte die de nieuwe plannen bieden aan voorlopers in de branche om te blijven innoveren. "Nu duurt het aanvragen van een vergunning voor een kleine aanpassing - zoals een nieuwe klimstructuur - soms wel 6 tot 8 maanden, terwijl het werk in 2 dagen gedaan is. Dat werkt enorm beperkend." De nieuwe regels moeten dit helpen voorkomen.

Vergunning mét toetsingsmomenten

Schoo heeft nog wel haar bedenkingen bij het invoeren van tijdelijke vergunningen. "Een investering van 50 miljoen verdien je niet terug als een vergunning na 5 jaar alweer onzeker is."

Zij pleit daarom voor vergunningen voor onbepaalde tijd met tussentijdse toetsingsmomenten. "Die zijn een beter alternatief," zegt ze, "omdat ze zekerheid geven om te blijven innoveren."

Meer regels

Ook de Dierenbescherming heeft op- en aanmerkingen op de plannen van de staatssecretaris. Volgens de organisatie gaan de plannen niet ver genoeg. "Allereerst moeten we durven vragen welke soorten (dieren, red.) we überhaupt nog op een goede manier kunnen houden. In het Verenigd Koninkrijk zijn de eisen voor olifanten bijvoorbeeld streng: minstens twee hectare voor twee olifanten. Hierdoor kunnen veel parken ze niet houden en stoppen ze ermee."

Terug naar kerntaak

Daarnaast moet het beheer van de diercollecties op de schop, vindt de Dierenbescherming. Dierentuinen moeten terug naar hun kerntaak: natuurbescherming en soortenbehoud. "Ze ontlenen hun maatschappelijk bestaansrecht aan doelen zoals soortenbehoud en wetenschappelijk onderzoek," stelt Van den Ende.

"Maar kijk je nu naar de dieren in de 60 Nederlandse parken, dan zie je veel dieren zoals stokstaartjes die helemaal niet bedreigd zijn, maar er puur zitten als publiekstrekker." En dat leidt tot overschotten waarbij gezonde dieren soms worden geëuthanaseerd, zoals recent met acht stokstaartjes in Blijdorp. "Dat ethische dilemma had misschien wel voorkomen kunnen worden."

Welzijn voorop

"Wij vinden dat dierentuinen heel kritisch moeten zijn op welke dieren zij houden", gaat Van den Ende verder. "Draagt het dier bij aan het behoud van soorten? Is het houden van dit dier superbelangrijk voor natuureducatie? Of kan dit ook zonder een aantal dieren?"

Het stellen van deze kritische vragen betekent volgens haar niet dat er straks nergens meer olifanten of andere grote dieren te zien zijn, maar wel dat parken scherpere keuzes moeten maken. "Met strengere eisen gaan parken zich meer specialiseren in plaats van dat elk park krampachtig alle bekende dieren aanbiedt. Niet elk park hoeft een kudde olifanten te hebben; het welzijn moet voorop blijven staan."

Dieren respecteren

Vraagt een kind waarom er geen olifant of stokstaartje te zien is in het park, dan kan worden uitgelegd dat sommige dieren te groot en te slim zijn voor een park. "Zo leer je kinderen hoe ze dieren moeten respecteren." Als alternatief voor levende dieren kunnen parken bezoekers verrassen en verwonderen met innovatieve technologieën, zoals Virtual Reality (VR).

"Daarmee neem je bezoekers mee naar het wild en laat je natuurlijk gedrag zien, van bijvoorbeeld olifanten, zoals hun bijzondere manier van rouwen of hun communicatie via bodemtrillingen. Dieren zijn complexe wezens met emoties. En het is onze plicht om ervoor te zorgen dat een dier zich in een dierentuin écht goed voelt", sluit Van den Ende af.