Nanda (65) belandde in de WIA, pas toen merkte ze hoeveel vooroordelen er zijn: 'Zoveel nare reacties'

"Nan, neem de tijd want je dochter gaat voor. Ga alsjeblieft", zei haar baas. Het was 6 oktober 2004. Nanda stond in de drogisterij waar ze al jaren met veel plezier werkte. Niets wees erop dat haar leven seconden later op z'n kop zou staan. Tot de telefoon ging: haar dochter had een ernstig ongeluk gehad. Het was Nanda en haar baas meteen duidelijk: de situatie was ernstig en ze moest direct naar haar toe.

Grootste nachtmerrie

Nanda vertrok in alle haast naar het ongeluk, waar haar grootste nachtmerrie werkelijkheid werd. "Ik zag de helikopter net landen, overal stond brandweer en politie." Haar toen 17-jarige dochter Senna was die stormachtige dag gaan paardrijden. Op haar route lag een kapotte paraplu, door iemand in de bosjes gedumpt. Precies toen Senna langsging met haar paard, blies een windvlaag de paraplu de struiken uit.

Het paard schrok en steigerde. Senna klapte achterover en kwam hard terecht op haar achterhoofd. De klap richtte zware schade aan: alle zenuwen in haar voorhoofd raakten beschadigd, net als een deel van haar hersenen.

Afwachten

Onder politiebegeleiding werd Senna naar de trauma-afdeling in Rotterdam gebracht. Uit de scans bleek al snel dat ze niet-aangeboren hersenletsel had opgelopen. "Dat was compleet nieuw voor mij", vertelt een geëmotioneerde Nanda. "Maar ik dacht alleen maar: eerst afwachten of ze het overleeft."

Na een paar weken werd Senna langzaam uit haar coma ontwaakt. "Het was afwachten: hoe komt ze eruit?" Zál ze er wel uit komen?, dacht Nanda steeds. Later werd duidelijk hoe ernstig Senna's situatie was. "Ze werd wakker, maar kon helemaal niets meer. Zelfs rechtop op een stoel zitten lukte niet."

Compleet anders

De band tussen moeder en dochter veranderde compleet. Het meisje dat net haar mbo-diploma op zak had, aan een nieuwe studie was begonnen en genoot van haar paard, was verdwenen.

"Vroeger gingen we samen naar de stal of speelden we spelletjes, want Senna was echt een spelletjesmens. Er bleven ook vaak vriendinnen logeren. Een normale puber dus, met de kuren die erbij horen. Maar daar was niets meer van over."

Lang proces

En ook Nanda's leven stond op zijn kop. Niet alleen raakte ze haar dochter kwijt, maar ook de volledige mantelzorg voor Senna viel op haar schouders. Ze was op dat moment niet meer samen met haar partner. Het was de start van een lang proces. Na een revalidatieperiode kwam Senna weer thuis wonen.

Nanda klopte aan bij instanties, zoals Stichting MEE, een stichting die mensen met een beperking, chronische ziekte of aandoening en hun naasten helpt. "Ik zocht hulp voor de uren die ik werkte, zodat er iemand thuis voor haar kon zorgen. Dat werd één groot drama. Wie er ook kwam, Senna accepteerde helemaal niemand."

Wanhopig

Telkens als Nanda op haar werk was, belde haar dochter haar huilend op. Zorgen voor Senna werd een taak van 24 uur per dag, 365 dagen per jaar. Nanda: "Je probeert wanhopig weer structuur op te bouwen: op vaste tijden opstaan, haar dagelijks te douchen."

"En continu vragen beantwoorden, want ze was veel vergeten", vertelt ze verder. "Ze kon op een dag drie keer vragen: 'Wat is volkorenbrood?' Je bent dus letterlijk de hele dag bezig met uitleggen."

Overspannen en vermoeidheid

Uiteindelijk werd het Nanda te veel. "Ik sliep niet meer en viel veel af. Om me overdag rustig te houden kreeg ik oxazepam, wat ik jarenlang heb moeten slikken. Je raakt overspannen, belandt in een burn-out en een depressie en bouwt angststoornissen op", somt ze op.

"Ik heb het allemaal meegemaakt, want je kunt vrijdag om 5 uur niet tegen je dochter zeggen: 'Nou meid, doe nu weer even normaal tot maandagochtend.' Dat letsel is er altijd, dag en nacht."

Chronische stress

Toen het niet meer ging, klopte ze aan bij de huisarts. Na meerdere onderzoeken stelde de huisarts chronische stress bij Nanda vast, met alle lichamelijke gevolgen - zoals het niet op kunnen staan vanwege vermoeidheid - van dien.

Nanda: "Dat is echt geen pretje. Iedere dag sta ik op en probeer ik een strak ritme vast te houden, terwijl ik denk: hoe kom ik de dag door? De stress zit zo diep in mijn lijf en het malen stopt nooit. Ik heb nooit de tijd gehad om ook maar iets te verwerken."

Onhoudbare situatie

"Mijn werk in de drogisterij werd onhoudbaar: ik verkocht medicatie en moest er met mijn verstand bij zijn. Het ging gewoon niet meer, dus heb ik me op een gegeven moment ziek gemeld. En daar zit je dan, 2 jaar in de Ziektewet."

Na die 2 jaar belandde Nanda bij het UWV. Ze werd voor 80 tot 90 procent afgekeurd en kreeg een WIA-uitkering. De keuringsarts toonde veel begrip. "'U mag nooit meer in een winkel werken; ik ga u afkeuren. U kunt zich niet in tweeën splitsen'", herhaalt Nanda wat hij zei.

Financiële onzekerheid

Voor Nanda vallen de regels van het UWV en de financiële onzekerheid enorm zwaar. De overstap naar een WIA-uitkering betekent dat je het moet doen met een percentage van je laatstverdiende loon.

"De WIA is geen vetpot", vertelt Nanda direct. "Je krijgt natuurlijk maar een gedeelte van je inkomen. En je moet continu verantwoording afleggen aan het UWV."

Moeilijke situatie

Naast de druk van de instanties speelt ook het verleden mee. Van haar totale arbeidsverleden werd ze 14 jaar lang uitbetaald via een PGB (Persoonsgebonden Budget). Dat is een bedrag waarmee iemand zelf zorg of ondersteuning regelt. Als zorgverlener die uit een PGB betaald krijgt, bouw je geen automatisch pensioen op. Dat moet je zelf regelen.

"Dat vergeten mensen ook weleens", legt Nanda uit. Het voelt voor haar pijnlijk dat ze nu na zo'n lange tijd in een financieel moeilijke situatie zit. "Dan denk ik: daar heb ik godverdomme in totaal 40 jaar voor gewerkt!"

Onbegrip raakt diep

In haar omgeving was er niet veel begrip. En dat maakte de situatie volgens Nanda pas écht stressvol. "Je moet het allemaal in je eentje zien te rooien, en dan krijg je ook nog eens nare reacties."

Nog steeds krijgt ze regelmatig te horen dat ze het met een WIA-uitkering maar 'makkelijk heeft'. De vooroordelen van mensen raken Nanda diep. "Wat mensen vergeten", zegt ze, "is dat je de zorg voor een kind met niet-aangeboren hersenletsel bij je draagt totdat je zelf het loodje legt."

Niet meer verdedigen

De jarenlange zorg eiste veel van haar gezondheid. "Op mijn lichamelijke en psychische gestel heeft dat zo'n impact gehad dat ik daar nu nog steeds last van heb. Bijvoorbeeld in de vorm van erge vermoeidheid overdag."

Toch krijgt ze nog dagelijks te maken met onbegrip en vragen waarom ze op haar leeftijd niet gewoon werkt. Inmiddels verdedigt ze zich niet meer: "Ik ga mensen geen tekst en uitleg meer geven, want dat vreet energie. Lees maar eens in wat het inhoudt."

Harde vooroordelen

De harde vooroordelen maakten veel los bij Nanda, want de onzichtbare schade zorgde telkens voor schurende reacties. "Als jij aan de buitenkant gewoon een meisje ziet van 17, dan hebben mensen echt zoiets van: wat is dit voor achterlijk verhaal? Jullie stellen je aan." Het deed haar enorm veel dat de ernst van de situatie zo makkelijk werd weggewuifd. "Of: 'Ja, ze kan het wel. Ze kan toch weer gewoon terug naar school?' Zo werd er steeds gereageerd."

Nanda begrijpt ondertussen wel waar een deel van dat onbegrip vandaan komt. "Voor mensen van buitenaf is het duidelijk dat iemand wat mankeert als je bijvoorbeeld een gebroken been hebt, maar dat geldt niet voor iemand bij wie je het niet kan zien", vertelt ze over de situatie van Senna.

Kwetsbaar leven

Nanda hoopt vooral dat mensen inzien hoe kwetsbaar het leven is. "Bij mij was het in een 'split second', toen ik het telefoontje kreeg", vertelt ze. "Dat ene bericht veranderde alles. Je kunt er niks aan doen, het gebeurt je gewoon. In een split second kan je een totaal ander leven hebben en ineens van een uitkering moeten leven. Het kan iedereen overkomen."

"Vroeger dacht ik over mensen met een uitkering ook weleens: jij kan best werken. Maar nu het mezelf is overkomen weet ik: er zitten daar ook mensen die gewoon niet anders kúnnen."

'Situatie even vergeten'

Hoewel Senna inmiddels in een project voor beschermd wonen woont, staat Nanda nog altijd dicht bij haar. Ze heeft goed contact met Senna en helpt haar waar ze kan. Haar eigen kracht haalt Nanda op dit moment vooral uit de warme contacten in haar directe omgeving. Het gezellig samenzijn met haar buren brengt afleiding in haar leven.

"Ik woon in een seniorenflat en ik heb hele leuke buren", vertelt Nanda. "Soms spreken we af om een bakkie te doen of we gaan even het dorp in om te winkelen. Zulke kleine dingetjes helpen enorm om mijn situatie even te vergeten."