Moeder worden als je gevoelig bent voor depressie? Annemiek (35) worstelde jarenlang met haar kinderwens

Haar eerste depressie was er niet van de een op de andere dag. Als 15-jarige sluimerde al langer een gevoel van zwaarte en vermoeidheid, maar het bleek later het begin te zijn van een donkere periode die 5 jaar zou aanhouden. Het was haar eerste, maar zeker niet haar laatste depressie. Later zou blijken dat Annemiek door een combinatie van genetische aanleg en traumatische levensgebeurtenissen zeer gevoelig is voor depressies.

Geen optie

Het krijgen van kinderen was hierdoor een deur die Annemiek al vroeg in haar leven voor zichzelf had dichtgegooid. "Alles bij elkaar dacht ik, dat is dus voor mij helemaal geen optie", zegt ze. Maar toen twee vriendinnen van haar, ondanks hun psychische kwetsbaarheid, bevielen van een gezonde baby, begon er een nieuw gevoel te sluimeren bij Annemiek.

"Ik dacht 'hé, dit is een mogelijkheid'. Het luikje ging echt open", zegt ze. "En toen ging ik het onderzoeken."

Meerdere depressieve periodes

Er viel heel wat voor Annemiek te ontrafelen, want ze was inmiddels boven de dertig en had meerdere depressieve periodes in haar leven meegemaakt. Ze was al sinds haar studententijd samen met Thom, met wie ze had besloten om kinderloos te blijven. Hij worstelde met een angststoornis en zijn zorgen over klimaatverandering en Annemiek wilde vanwege haar aanleg voor depressiviteit geen kinderen.

Allebei hadden ze een ander vertrekpunt, maar de conclusie was altijd hetzelfde geweest: een leven met kinderen zit er niet in. Ook slikte ze al vanaf haar 20ste antidepressiva en eerdere ervaringen leerden dat medicatie afbouwen geen optie was. Kun je dan überhaupt veilig zwanger worden?

Drie zware depressies

"Als ik het samenvat heb ik in mijn leven drie echte depressies gehad", zegt ze, "Eentje heeft 5 jaar geduurd. Tussen mijn 15 en mijn 20ste. En natuurlijk waren er momenten waarop het iets lichter was. Maar dat was echt op en aan." Na betere jaren, volgende op haar 26ste een depressie die een jaar aanhield.

"En ik heb in 2021 tijdens de laatste lockdown weer een depressie gevoeld. Maar die is relatief kort gebleven. Dus als ik er grappen over maak, dan zeg ik 'het is dus progressief'." Ook tussen de depressies door zal Annemiek nooit een onbezorgde levensgenieter worden, zegt ze. Er zijn betere en mindere periodes, maar de psychische kwetsbaarheid en aanleg voor depressiviteit liggen altijd op de loer.

Heftige vraag

Haar depressieve periodes omschrijft ze als 'een hele heftige ervaring', die zowel loodzwaar als totaal leeg kunnen voelen. Het zijn ook de periodes waarin ze het minste van het leven houdt, want het gaat niet zelden gepaard met suïcidale gedachten.

Dus kwam voor haar de vraag op of ze wel nieuw leven op de wereld mag zetten als ze zelf zo'n moeilijke relatie heeft met het leven. "Ik hoor van heel veel mensen dat ze die vraag dus heel heftig vinden", zegt ze. "Maar voor mij voelt het heel erg als verantwoordelijkheid nemen in omgaan met je kwetsbaarheid."

Professionele hulp

En als ze er rationeel naar keek, waren er drie vragen die ze moest beantwoorden: kan ik als psychisch kwetsbaar persoon een goede moeder zijn? Belast ik mijn kind erfelijk met de aanleg voor depressies? En wat zijn de risico's van antidepressiva tijdens de zwangerschap?

Rationeel en onderzoekend als ze is, voelde het logisch om professionele hulp in te schakelen. In Nederland is er op steeds meer plekken een POP-poli te vinden, een relatief nieuwe plek waar mensen met psychische aandoeningen terechtkunnen voor vragen over zwangerschap en aankomend ouderschap. Wat begon als een 'verkennend bezoek', zorgde er al snel voor dat Annemiek en Thom een stuk meer mogelijkheden zagen.

Heel veel te bieden

"Van tevoren was ik ervan overtuigd dat zij zouden zeggen 'inderdaad voor jullie is het beter van niet'. Maar zij bleken naar zulke andere dingen te kijken", herinnert ze. "Bijvoorbeeld naar hoe stabiel ons leven verder is. Is er een sociaal vangnet? Gebruiken jullie drugs of alcohol? Hoe is jullie financiële basis? Hebben jullie een vast huis?"

In dezelfde periode besloot ze om een boek te schrijven (Nieuw leven & psychische kwetsbaarheid) waarvoor ze sprak met experts, maar ook met anderen die hetzelfde door hebben gemaakt. Langzaam groeide het besef dat ze een kind eigenlijk heel veel te bieden hebben.

Antidepressiva

Ook bleek het gebruik van antidepressiva een gezonde zwangerschap lang niet altijd in de weg te hoeven staan. De boodschap die Annemiek altijd had gekregen is dat antidepressiva simpelweg niet te combineren zijn met zwangerschap, maar ze ontdekte dat dat een stuk genuanceerder lag.

Er zijn veel verschillende soorten antidepressiva, en per groep verschillen de risico's enorm. Ook is er de afgelopen jaren veel nieuw onderzoek gedaan naar dit onderwerp, waardoor de inzichten zijn veranderd. Ze ging op onderzoek uit en sprak met deskundigen. Voor Annemiek werd duidelijk dat haar medicatie heel goed te combineren is met een zwangerschap.

Harde cijfers

Maar toen kwam de volgende vraag: geef je je aanleg voor depressiviteit niet door aan je kind? Zeker omdat haar vriend een angststoornis heeft, voelde ze zich 'dubbel belast'. "De cijfers zijn eigenlijk gewoon heel hard", zegt ze.

"Want in mijn geval is het zo dat één op de drie kinderen die een ouder heeft met depressieve klachten, zelf ook vatbaar is voor psychische kwetsbaarheid." Het hoeft dus niet per se om depressies te gaan, maar kan ook een andere psychische aandoening zijn. Het voelde als keiharde cijfers, maar wat zegt het eigenlijk?

Goed uitgerust om kind te helpen

"Uiteindelijk is de vraag geweest 'dit is iets wat je weet, kun je daarmee leven, ja of nee?", zegt ze. Het risico op psychische aandoeningen is groter, maar je kunt nooit de toekomst voorspellen. "Waar ik dus achter kwam, is dat ik mijn kindje eigenlijk al wilde beschermen voordat het geboren was."

Wat ze wel wist, is dat ze door alles wat ze zelf heeft meegemaakt, beter uitgerust is om een kind te helpen. Dat besef kwam pas toen een deskundige van de POP-poli haar daarop wees. "Ze zei: als je zelf in therapie bent geweest en op zo'n jonge leeftijd al van alles hebt ervaren op psychisch gebied, dan heb je ook in je dagelijks leven al aanpassingen gedaan of bepaalde patronen doorbroken."

Onbewust meegeven

Onbewust geef je dat mee aan je kind, werd haar verteld. "Dus dat zit onbewust al in de opvoeding. En zo had ik er nooit zelf naar gekeken. Want ik heb alleen maar gekeken naar de last die ik voor mijn kind zou kunnen zijn. Terwijl je dus ook mooie dingen met je meebrengt. Juist omdat je een bepaalde levenservaring hebt."

Zelf kan Annemiek niet één moment aanwijzen waarop de knop voor haar omging, maar ze voelde zichzelf steeds meer openstaan voor een kind. Haar vriend was in dezelfde periode zijn eigen gevoelens over ouderschap aan het onderzoeken en op een dag zei hij tijdens een wandeling 'laten we ervoor gaan'.

Zwaar traject

Wat volgde was een zwaar traject, want tot vier keer toe ging het mis. "De eerste miskraam was relatief laat, bij elf weken. En daar waren wij allebei heel verdrietig over. En ik weet ook nog dat Thom op dat moment zei 'ik voel nu hoe graag ik het toch gewild had'." Het kleine lichtpuntje was: alle twijfel die ze jarenlang gehad hadden, was in één klap verdwenen. "Ik voelde: ik heb echt een duidelijk antwoord op mijn vraag."

Sinds vier maanden is hij er. "Een mooi gezond mannetje", zoals Annemiek hem omschrijft. En zichzelf omschrijft ze nu als 'een hele gelukkige moeder'. Het geluk is hoorbaar in haar stem als ze over hem praat. Ook heeft zijn komst ervoor gezorgd dat ze het verdriet van haar eerdere zwangerschappen beter heeft kunnen verwerken. "Voor mij werkte het toch wel echt zo dat nu hij er is, dat het eigenlijk allemaal wel een plekje gekregen heeft."

Verantwoordelijkheid dragen

Maar wat als ze weer terugvalt in een depressie? Daar heeft ze natuurlijk over nagedacht en met haar omgeving een plan voor gemaakt. "Ik heb er echt goed over nagedacht hoe we hem kunnen opvangen." Niet alleen haar vriend, maar ook haar ouders weten wat er moet gebeuren als Annemiek toch in een crisis belandt. "De hele onbevangenheid is er wat dat betreft wel af, maar ik vind dat ik daarmee de verantwoordelijkheid draag naar mijn kind toe."

Annemiek wil haar verhaal graag delen om te laten zien dat psychische kwetsbaarheid zeker samen kan gaan met het moederschap, maar ze benadrukt wel dat het voor iedereen anders is. Ze wil zeker geen pleidooi houden voor wel of geen kind hebben, maar wil dat iedereen voor zichzelf op onderzoek kan gaan.

Een gelukkige moeder

"Het is zo de essentie van je mens-zijn om een kindje te mogen dragen en groot te brengen. Als dat dat geen optie is, dat is ook een heel heftig besef", zegt ze. "Dus ik vind het heel belangrijk dat er meer over die kant gesproken wordt."

Alle gesprekken, therapie en onderzoek hebben haar uiteindelijk gebracht naar waar ze nu is: een gelukkige moeder van een gezond jongetje. "5 jaar geleden was ik echt nog niet klaar om moeder te worden. Dus blijkbaar heb ik die tijd, groei en zelfontwikkeling ook echt nodig gehad."