Minister zegt sorry voor misstanden in gesloten jeugdzorg, maar is het genoeg? 'Lekt aan alle kanten'

"Het is laat, maar wel goed dat het er komt", zegt Carlijn Hoogeveen voorafgaand aan het officiële excuusmoment in het Akoesticum in Ede. Zelf zat ze maandenlang opgesloten.

Verlangen naar liefde

"Het is zo ontzettend belangrijk", gaat ze verder. "Omdat jongeren op grote schaal zijn opgesloten in de gesloten jeugdzorg en daar veel geweld hebben meegemaakt, terwijl ze eigenlijk verlangden naar liefde, naar gezien worden en naar menselijkheid."

Tienduizenden jongeren in Nederland kregen de afgelopen decennia te maken met fysiek, mentaal en seksueel geweld in de gesloten jeugdzorg. Het precieze aantal is onbekend, maar de impact van die misstanden werd duidelijk in 2 rapporten van ervaringsdeskundige Jason Bhugwandass.

Beschadigd

Ook hoogleraar Veerkrachtig Opgroeien Levi van Dam aan de Universiteit van Amsterdam vindt de excuses van de minister en andere betrokken partijen een belangrijke stap. "Er is echt meerdere keren aangegeven door jongeren dat deze plekken, waar ze beschermd hadden moeten worden, hen heeft beschadigd."

"Het is daarom belangrijk dat vanuit de instanties en de overheid wordt gezegd dat dit nooit had mogen gebeuren", legt hij uit.

20 uur in een cel

Carlijn maakte het ook mee toen zij op haar 15e uit huis werd geplaatst. Ze had psychische problemen, een eetstoornis en was suïcidaal. Op het moment dat de reguliere jeugdzorg niet meer wist wat ze met Carlijn aan moest, kwam ze terecht in een gesloten jeugdinrichting in Harreveld.

"Daar zat ik eigenlijk 20 uur per dag op mijn cel. Zonder spullen, zonder mensen om me heen, gewoon helemaal in mijn eentje", vertelt de nu 23-jarige Carlijn. "Ik kreeg te maken met intimidatie, een harde hand en langdurige isolatie."

'Stabiliseren'

Het was volgens haar de bedoeling dat ze in Harreveld rust kreeg en daarna 'stabiliseerde'. "Maar je kan je voorstellen dat, wanneer je zo lang wordt opgesloten zonder dagprogramma, dagbesteding en behandeling, dat je alleen nog maar gekker en suïcidaler wordt."

De enige gedachte die haar op de been en in leven hield, was: "Dit is het ergste wat mij kan overkomen, dus vanaf nu kan het alleen maar beter worden."

Turven met nagels

Die eenzaamheid bezorgde haar trauma's. "Ik zag om me heen dat er heel veel turfstreepjes stonden op de muren, dus ik ben op een gegeven moment ook gaan turven met mijn nagels in de muur", vertelt ze. "En je mocht ook niet slapen, want we kregen geen gordijnen om overdag te kunnen slapen, dus je moest echt wakker blijven."

Dus voor haar was het voor zich uit staren en wachten tot het voorbij was. Tot een rechter zei dat ze weg mocht. "Waarom zou een rechter jou überhaupt op zo'n plek plaatsen waar het zo eenzaam, schadelijk en traumatiserend was dat je er slechter uitkwam dan je erin ging?", vraagt ze zich nu hardop af.

Niets nieuws

Zoiets simpels als 'uitrusten' is voor haar ingewikkeld. "Ook als ik een rinkelende sleutelbos hoor of een deur net te hard dichtgaat, zit ik weer in het verleden." Ook hulp vragen is voor Carlijn lastig. "Omdat ik leerde dat wanneer ik hulp nodig had, dat ik werd opgesloten. Dus je leert eigenlijk alles alleen te dragen en alleen te doen, ook al heb je het zwaar."

Het excuus van vandaag is een goede stap in de richting, maar of er echt erkenning komt die de jongeren nodig hebben? "Ik denk van niet. Dit verhaal is niets nieuws, het is al zo lang bekend dat de jeugdzorg aan alle kanten lekt en er is zo lang niets mee gedaan."

Blik van vroeger

Kinderen die hulp nodig hebben in een isoleercel stoppen, roept de vraag op hoe het ooit zo ver heeft kunnen komen. Volgens hoogleraar Van Dam is het belangrijk om te begrijpen dat deze aanpak werd gedaan met de blik van vroeger. "En dat was al een verbetering ten opzichte van wat het was."

"Eerder werden die jongeren in een jeugdgevangenis gezet, achter tralies met jongeren die vervolgd werden. Dus die behandellocaties waren al een verbetering waarover was nagedacht", legt de hoogleraar uit. "Maar nu zien we dat dat niet goed is geweest, en daar moeten we ook bij stilstaan."

Praten met de omgeving

Volgens Van Dam moet de nieuwe aanpak vooral samen met de jongeren gemaakt worden. "En met hen moeten we ook kijken naar wat goede zorg is voor deze doelgroep." Zo kunnen jongeren die voorheen in deze situatie hebben gezeten en er nu nog inzitten meedenken.

Maar naast dat de jongeren zelf een stem moeten krijgen, moet de omgeving dat ook. "Ouders, ooms, tantes of buren. Ik denk dat we de kennis en ervaring van de mensen om de jongere heen, die met de handen in het haar zitten, nog meer moeten benutten."

Complexe problemen

Ook is het belangrijk om realistisch te blijven als ouder, zegt de hoogleraar. "Ik denk dat de verwachting van de hulpverlening te hoog is. We moeten als hulpverleners erkennen dat dit complexe problemen zijn die we niet altijd kunnen oplossen."

Hij ziet het ook meer als een wisselwerking. "Ouders willen graag een oplossing en hulpverleners kunnen dat niet altijd bieden. Maar ze kunnen er wel bij zijn en die ingewikkelde periode met elkaar verdragen."

Zingeving

Dankzij een hulphond en een muziektherapeut gaat het na jarenlang worstelen weer wat beter met Carlijn. "Ik besloot dat ik net zo lang wilde leven als mijn hulphond. En de muziektherapeut liet mij zien dat ik meer ben dan een probleem."

Door middel van theater en muziek probeert ze iets te betekenen voor andere jongeren in de jeugdzorg. "Dat gaf me veel zingeving." Toch worstelt ze nog met het leven en heeft ze last van herbelevingen en nachtmerries. "Thuis ben ik gewoon nog heel kwetsbaar. Ik lijk misschien een meisje dat heel sterk lijkt, maar daaronder zit gewoon nog heel veel trauma."