Meer draagvlak voor klimaatbeleid? Dan moeten maatregelen transparant en eerlijk zijn: 'Mensen willen zekerheid'

Uit het rapport van het Sociaal en Cultuur Planbureau (SCP) blijkt dat een overgroot deel (82 procent) van de Nederlanders vindt dat de kosten voor het bestrijden van klimaatverandering oneerlijk verdeeld worden tussen burgers en bedrijven. Veel mensen hebben het gevoel dat grote bedrijven onvoldoende bijdragen, terwijl de lasten relatief zwaar bij burgers terechtkomen.

Hoe krijg je weer draagvlak voor het klimaatbeleid?

De meeste Nederlanders vinden het belangrijk dat Nederland blijft bijdragen aan de aanpak van klimaatverandering. Tegelijkertijd is de onvrede over de aandacht voor klimaat ten opzichte van andere maatschappelijke problemen toegenomen en ervaren veel mensen het beleid als onvoldoende rechtvaardig, of te wel niet eerlijk genoeg. Dat gevoel kan leiden tot ondermijning van het draagvlak voor het klimaatbeleid.

Hoogleraar omgevingspsychologie van de Rijksuniversiteit Groningen en lid van de wetenschappelijke klimaatraad Linda Steg legt uit hoe het draagvlak terug te winnen is.

Gevoel van rechtvaardigheid

Er zijn al langer zorgen over wat het gevoel van rechtvaardigheid doet met het draagvlak voor het klimaatbeleid. "We weten uit onderzoek dat het gevoel van rechtvaardigheid een voorspeller is voor het draagvlak van klimaatbeleid", legt hoogleraar Steg uit. "Dit SCP-rapport laat dat ook zien."

Ze doelt op onderzoeken van onder andere de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid en de Wetenschappelijke Klimaatraad. "Mensen ervaren rechtvaardigheid als ze denken dat de sterkste schouders de zwaarste lasten dragen. Het draagvlak daalt als mensen het gevoel hebben dat dat principe niet het geval is", legt Steg uit.

De manier waarop zorgt voor verlies aan draagvlak

Het gaat dus om het gevoel van onrechtvaardigheid wat het draagvlak aantast. Volgens het SCP vindt een grote meerderheid klimaat wel een belangrijk onderwerp. Ook zijn er nog altijd meer mensen die vinden dat de regering eerder te weinig doet aan klimaat dan te veel.

Het gaat dus meer om de manier waarop het beleid wordt vormgegeven wat tot onvrede en tot verlies aan draagvlak leidt.

Het moet wel kunnen

Er zijn twee zaken van belang voor het stimuleren van het draagvlak, zegt hoogleraar Steg. "Het moet kunnen en het moet eerlijk gaan. Concreet betekent dat er betaalbare en toegankelijke duurzame alternatieven moeten zijn."

Ze geeft een paar voorbeelden. "Wil je dat mensen minder vliegen? Zorg dan dat de trein minder duur is en dat het boeken van een internationaal treinticket net zo makkelijk is als het boeken van een vlucht. Wil je dat we minder vlees eten? Maak de plantaardige optie dan goedkoper met prijsprikkels. Kortom: stimuleer eerst het goede gedrag, voordat je het oude gedrag gaat bestraffen."

Duidelijkheid

De wispelturigheid rondom regels helpen ook niet voor het draagvlak, weet Steg. "Burgers willen best investeren in verduurzaming, zéker als het hen uiteindelijk een lagere energierekening oplevert. Politici onderschatten ook vaak die bereidheid."

"Maar mensen willen wel weten waar ze aan toe zijn. Mensen willen zekerheid."

Eerlijk speelveld

Naast zekerheid en duidelijkheid wil de burger ook meer transparantie van de overheid. Steg noemt dit "procedurele rechtvaardigheid".

"Veel burgers hebben het gevoel dat er een ongelijk speelveld is. Grote, vervuilende partijen lijken makkelijker toegang te hebben tot de macht en de politieke achterkamertjes, terwijl de gewone burger minder gehoord lijkt te worden."

Transparantie

"Als het beleid eerlijk en open wordt uitgelegd, hebben mensen er vaak best begrip voor", ziet Steg.

"Maar bij het uitblijven van die transparantie, voelt het ongelijk. Het helpt ook om te laten zien wat er al wél gebeurt. Als mensen zien dat er ook door anderen stappen worden gezet, vergroot dat ook het draagvlak."