Meer dan alleen de benzineprijzen: hoe oorlog in Midden-Oosten ons economisch pijn gaat doen

'Peanuts' zijn het: de hoeveelheid spullen die per vliegtuig van en naar Nederland komen, vergeleken met de bergen aan goederen die dagelijks onze havens in en uit gaan. "Wat wij met vliegtuigen in een heel jaar aan vracht vervoeren, is ongeveer gelijk aan wat de havens in luttele 2 dagen verwerken", zegt Maarten van As van Air Cargo Netherlands (ACN).

Waardevolle vracht via de lucht

Maar de cijfers vertellen slechts een deel van het verhaal: "Hoewel het volume van de luchtvracht klein is, met minder dan 1 procent van het wereldwijde transport, vertegenwoordigt het wel een veel hogere economische waarde, zo'n 35 procent", vertelt Van As. "Daardoor vormt luchtvracht een belangrijk onderdeel van onze economie en dat begint te haperen door de oorlog in het Midden-Oosten."

Via de lucht komen essentiële onderdelen voor hightech-bedrijven zoals ASML naar Nederland, maar ook belangrijke goederen. "Dat zijn bijvoorbeeld hartkleppen die in de VS gemaakt zijn of medicijnen en vaccins", vertelt van As. "Of isotopen uit de kerncentrale in Petten die voor kankerbehandelingen naar ziekenhuizen over de hele wereld worden gevlogen. Voor veel van deze producten is er geen plan B mogelijk via een schip dat weken onderweg is."

Helft van luchtvracht in passagiersvliegtuigen

Sinds de uitbraak van de oorlog in het Midden-Oosten heeft de luchtvrachtsector het moeilijk. "Er zijn over de hele wereld tekorten aan kerosine", legt Van As uit. "Er is te weinig en het is erg duur. Maar voor essentiële vrachtvluchten moet kerosine beschikbaar blijven."

Een groot deel van alle luchtvracht reist mee in de 'belly' van gewone passagiersvliegtuigen. "Bijna de helft van alle cargo gaat op die manier mee."

Niet alleen vakantievluchten

Vaak gaan gesprekken op dit moment erover wat de crisis voor de vakantievluchten betekent. Maar onder onze voeten in het toestel liggen niet alleen koffers, maar intercontinentaal ook een heleboel belangrijke vracht. Als maatschappijen vluchten schrappen omdat kerosine te duur is of omdat ze enorme omwegen moeten vliegen om niet boven oorlogsgebieden te komen, blijft deze vracht dus ook op de grond staan."

En er spelen meer logistieke problemen: "Het kan best zo zijn dat er op Schiphol voldoende kerosine is - en dat is tot nu toe ook nog zo - maar dat betekent niet dat er op de plek waar de maatschappijen heen vliegen ook voldoende voorraad is", vertelt Van As.

Bombardementen op vliegvelden

Daarnaast zijn belangrijke vliegvelden in het Midden-Oosten, zoals Dubai en Abu Dhabi, ook nog eens extreem kwetsbaar door het conflict. "In de afgelopen periode gingen deze vliegvelden vaak noodgedwongen dicht vanwege drones. De hele situatie is enorm onvoorspelbaar, daar heeft de luchtvracht heel veel last van."

Hoofdeconoom Marieke Blom van de ING-bank onderstreept dat de druk op de gehele Nederlandse economie toeneemt. "We zien de olieprijs alle kanten op schieten. de druk op de gehele Nederlandse economie toeneemt. "We zien de olieprijs alle kanten op schieten. Toch valt het niveau van de olieprijs me nog mee, vooral doordat landen zoals China en de Verenigde Staten hun reserves inzetten."

Bieden voor plek in vliegtuig

Ondanks de vrees dat belangrijke productieketens vastlopen, verwacht Blom niet dat de overheid gaat sturen op wie er voorrang krijgt in het vliegtuig. "Dat zal de markt vooralsnog zelf moeten oplossen op basis van contracten en prijs. Wie biedt het meest voor de schaarse ruimte in het toestel?"

Olie blijft volgens haar het kernprobleem dat overal in doorsijpelt: "De chemische sector heeft het daardoor nu echt zwaar. Boeren kampen met tekorten aan kunstmest en de consument betaalt indirect voor de dure olie in verpakkingen, voedsel en diesel voor transport van goederen."

Inflatie omhoog

Dat betekent volgens de econoom verder oplopende inflatie: "Ik verwacht dat het in de tweede helft van dit jaar zal pieken, met tussen de 4 en 6 procent. Dit type inflatie is erg pijnlijk omdat we meer betalen voor producten die we moeten importeren. Dat is puur verlies van koopkracht, dat wil je niet."

Toch ziet Blom een lichtpuntje in de vergelijking met de crisis van 2022. "We zijn structureel minder olie en gas gaan verbruiken en we zijn flexibeler geworden door vloeibaar gas (LNG, red.). En nu denkt iedereen weer heel hard na over verdere verduurzaming."

'Niet wanhopen'

Consumenten zijn op het moment heel pessimistisch, vergelijkbaar met de coronaperiode. "Dat sentiment is een stuk negatiever dan de prognoses rechtvaardigen. Er is volop reden voor bezorgdheid, maar níet voor wanhoop", benadrukt Blom.

Op termijn is de grootste zorg van de expert de geopolitieke onrust. "Het gebrek aan internationale samenwerking, dat is heel erg nadelig voor economie. En de onvoorspelbaarheid van wereldleiders zoals Donald Trump geven ontzettend veel onrust op de markten", voegt ze daaraan toe.

Grootste zorg is onvoorspelbaarheid

Ze gaat verder: "Op korte termijn kijkend denk ik vooral aan het risico dat dit conflict blijft doorgaan en dat Trump het gewoon niet boeit dat het voor iedereen zo nadelig uitpakt. Tot nu toe denken de markten: ze zullen het wel niet erger laten worden, Trump zal wel bij zinnen komen. Maar het gebeurt niet."

Lange nasleep

Hoe de crisis in het Midden-Oosten zich verder ontwikkelt weet niemand. Maar zelfs als de Straat van Hormuz morgen weer opengaat, zijn de problemen niet direct voorbij, weet de hoofdeconoom.

"De olieproductie komt niet zomaar weer op gang en de gebruikte reserves moeten weer worden opgebouwd", besluit Blom. "Er liggen zoveel schepen te wachten dat we eerst wel een prijsdaling kunnen zien, maar daarna een zeer lange nasleep. We zijn hier nog niet van af."