Laten Nederlanders de auto staan door goedkoop treinabonnement? Het leidde in buitenland niet tot minder files, wel tot vollere treinen

Nederlandse treinreizigers kunnen de hele zomer een stuk goedkoper onbeperkt reizen in de daluren. Normaal kost dit 127,95 per maand, maar vanaf vandaag tot 31 augustus kan het voor 49 euro per maand. De directe aanleiding van de invoering van dit ticket was de enorme stijging van energie- en brandstofprijzen, die voor een groot deel is veroorzaakt door de spanningen in het Midden-Oosten.

Auto laten staan

De inspiratie voor het plan kwam uit Duitsland, waar mensen voor 63 euro onbeperkt met het openbaar vervoer kunnen reizen. Daar is het 'Deutschlandticket' enorm populair, vooral in grote steden. Belangrijk verschil is wel dat je in Duitsland onbeperkt met alle OV kunt reizen, terwijl het Nederlandticket alleen voor treinen in daluren geldt.

Habtamu de Hoop, Kamerlid voor PRO, is een van de initiatiefnemers van het plan. Volgens hem moet dit reizigers ertoe aanzetten om de auto te laten staan en in plaats daarvan de trein te nemen. Hij wil dat mensen zien dat openbaar vervoer echt een alternatief is. Voor het plan is 118 miljoen euro uitgetrokken. Als dat op is, zullen er geen abonnementen meer worden verkocht.

'Openbaar vervoer is te duur'

De Hoop: "Voor heel veel mensen is het openbaar vervoer eigenlijk te duur op dit moment. Daardoor maken ze er te weinig gebruik van en is het ook geen alternatief voor de auto. Ik ben ervan overtuigd dat heel veel mensen van dit product gebruik gaan maken."

"Juist in de tijd dat we fossiele schaarste hebben, door de crisis in de Straat van Hormuz, is het fijn dat je een betaalbare trein kan pakken", zegt hij. Ook wijst hij erop dat het goed is voor het klimaat als meer mensen met het openbaar vervoer reizen. "Het milieu-effect is voor mijn partij zeker ook belangrijk."

Twijfel over effect

Dit geluid klinkt ook vanuit het kabinet. Staatssecretaris Annet Bertram van Infrastructuur en Waterstaat zegt op de site van de Rijksoverheid over het ticket: "Een prachtige kans om kennis te maken met de trein en dan de auto een keer te laten staan. Zeker in deze tijd van hoge brandstofprijzen."

Maar mobiliteitsexperts betwijfelen of mensen de auto zullen verruilen voor de trein door de invoering van dit ticket. Uit onderzoek van Mathijs de Haas, van het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid, blijkt dat lagere kosten voor de trein als losstaande maatregel amper mensen aantrekt die de reis nu nog met de auto maken.

Extra reizen

"We verwachten dat slechts een beperkt aantal mensen uit de auto overstapt naar de trein", zegt hij. "Er zal wel een toename zijn van het aantal treinreizen dat mensen maken, maar dat komt echt door extra reizen. Dat zijn reizen die nu nog niet worden gemaakt. Het is vooral voor vrijetijdsreizen, dus een dagje weg, een stedentripje of familiebezoek."

De toename aan reizigers zal dus waarschijnlijk komen doordat mensen met de trein reizen gaan maken die ze zonder invoering van het Nederlandticket niet hadden gemaakt. Reizigers gaan naar verwachting simpelweg vaker op pad omdat het zo goedkoop is.

Vaste kosten lopen door

De belangrijkste reden dat autobezitters hun gedrag niet aanpassen, ligt volgens De Haas bij de vaste kosten van de auto. De verzekeringspremie en de wegenbelasting lopen maandelijks door. Wie de auto deze zomer laat staan, bespaart wel op benzine maar houdt dezelfde vaste lasten.

"Omdat die vaste kosten van de auto doorlopen, is de echte prijswinst er pas als ze die auto ook echt weg zouden doen. We verwachten niet dat mensen dat doen, omdat dit ticket maar tweeënhalve maand geldig is", zegt hij. "Het wegdoen van een auto is een beslissing voor de lange termijn."

Auto minder aantrekkelijk maken

Ook is het zo dat de ticketprijs niet de enige reden is om een bepaald vervoermiddel te kiezen. Praktische redenen wegen voor automobilisten vaak zwaarder. Volgens De Haas moet je bijvoorbeeld denken aan de totale reistijd van deur tot deur, het meenemen van zware spullen en de aanwezigheid van een station in de buurt.

"Je moet niet alleen het openbaar vervoer aantrekkelijker maken om mensen van de auto in het openbaar vervoer te krijgen, maar ook het gebruik van de auto minder aantrekkelijk maken. Hoe duurder autogebruik wordt, hoe groter de gedragsverandering zal zijn."

Effect op files minimaal

In zijn onderzoek kijkt De Haas regelmatig naar andere landen die met goedkope treintickets experimenteerden, zoals Duitsland. "Dat slechts een kleine minderheid van de extra treinreizigers uit de auto overstapt, hebben we ook in Duitsland gezien. Het openbaarvervoergebruik nam flink toe, waardoor de treinen vaak overvol zaten. Maar het effect op de files was minimaal."

Vergelijken met Duitsland is overigens niet echt goed mogelijk, omdat de voorwaarden verschillend zijn. Hier is het geldig in de daluren, terwijl dat in Duitsland 24 uur per dag is. Forenzen die dagelijks noodgewongen in de spits in de file staan, hebben er dus sowieso niet veel aan.

Drukte

De Haas snapt wel waarom het ticket niet geldt in de spits. "We weten dat het ontzettend druk is op dit moment en dat dat voor de NS problemen op zou leveren. Het is daarom niet verstandig om dat te doen."

"Als meer mensen in daluren zouden gaan reizen is dat sowieso beter. Want dan zijn er minder files en minder problemen in de trein omdat het te druk is", zegt De Haas.

Na de zomer conclusie trekken

Kamerlid Habtamu de Hoop vindt het, los van de vraag of autogebruikers er gevoelig voor zijn, belangrijk dat het Nederlandticket mensen met een kleine portemonnee de kans geeft met de trein te gaan reizen. En vaak zijn dit volgens hem ook groepen die wel buiten de spits kunnen reizen.

"Uiteindelijk wil je voor iedereen dat het openbaar vervoer natuurlijk veel betaalbaarder wordt. Laten we kijken wat voor resultaat het heeft. Dat zullen we vooral na de zomer met elkaar moeten concluderen."