De rellen in Loosdrecht, in de gemeente waar Mark Verheijen waarnemend burgemeester is, werden dit voorjaar symbool voor de discussie over opvangplekken voor asielzoekers. Vandaag vertrokken de laatsten uit de noodlocatie. "Er is te veel gebeurd."
Volgens verschillende bewoners is het sinds de opening van de noodopvang rustig gebleven en is er weinig overlast ervaren. Toch hebben de gebeurtenissen rond de opening van de locatie de verhoudingen veranderd.
Menselijke opvang
Het was een 'acute situatie', blikt waarnemend burgemeester Verheijen terug, toen in het voorjaar het verzoek kwam om in Loosdrecht noodopvang te realiseren. "Er zouden anders mensen in het gras moeten gaan slapen in Ter Apel of in sporthallen. Wij konden ze een menselijke opvang bieden. En dat hebben we gedaan."
Bovendien is het een wettelijke taak vanuit de spreidingswet. Daarom was er dan ook brede steun van de gemeenteraad. Dat bleek een schril contrast met de hoeveelheid verzet dat er in de gemeente zelf was.
Weerstand
"Het was ook een soort uitvergroting van een discussie die landelijk speelde", gaat de burgemeester verder. "Maar dan was het in één keer voor je eigen deur."
In eerste instantie zou de gemeente 110 asielzoekers opvangen. Na de hevige protesten en rellen werd dat teruggebracht naar zeventig. "Het ging ook om alleenstaande mannen, daarom was er ook weerstand."
Vuurwerk en fakkels
Het was een moeilijke tijd, vertelt Verheijen als hij door het gemeentehuis loopt. "Het ging om ingewikkelde besluiten. Dat is overal in Nederland, maar het is hier in een draaikolk terechtgekomen." In de week van 20 april waren er 3 dagen op rij protesten en rellen bij het gemeentehuis waar de noodopvang kwam.
Na de komst van de eerste asielzoekers op 12 mei liep een protest flink uit de hand: er werd zwaar vuurwerk naar het pand en de politie gegooid, en er werden brandende fakkels gegooid. Er ontstond uiteindelijk brand en de brandweer werd tegengewerkt. De politie zette onder meer een waterkanon in en er werden verschillende verdachten opgepakt.
Geen goede communicatie
Volgens burgemeester Verheijen zijn er een aantal oorzaken voor het feit dat het zo misliep. Er was een gebrek aan goede communicatie vanuit de gemeente. "We zijn toen meteen in de actiestand gegaan, we hebben goed geprobeerd te communiceren, maar dat is ons onvoldoende gelukt." Het is volgens hem belangrijk dat te erkennen.
We hebben goed geprobeerd te communiceren, maar dat is ons onvoldoende gelukt.Mark Verheijen
Toch denkt hij dat de rellen onvermijdelijk waren. "Ik zie in het voorjaar allerlei plekken waar het uit de hand liep, niet alleen bij ons, dus daar kan het niet alleen aan liggen."
Rouwstoet
Het is en-en, zegt Verheijen. "Er zit iets in de samenleving, een enorm anti-overheidssentiment. Dat hebben we hier ook gezien, dat komt terug bij corona, boeren en nu rondom asielprotesten", legt hij uit. "Het is een deel van de samenleving dat niet meer gelooft dat de overheid er voor hen is."
Dat sentiment werd heel duidelijk tijdens de rellen: bijvoorbeeld op het moment dat demonstranten een rouwstoet hielden, met een grafkist met daarop de tekst 'democratie'.
Democratie
Het verwijt van de demonstranten aan de gemeente was dat de burgers te weinig inspraak hadden gehad. Maar het verwijt dat het een ondemocratisch besluit zou zijn geweest, gaat de burgemeester ook vandaag nog te ver. Het echte gevaar voor de democratie waren de rellen, zegt hij.
"Uiteindelijk voeren wij een wet uit. De rellen die ermee gepaard gingen, dat is juist de aanval op de democratie. Het ging hier om een democratisch genomen besluit, aangenomen door de Tweede Kamer. Op verzoek van de minister en de commissaris van de Koning gaan wij noodopvang in het leven roepen", legt hij uit. "Om dan te zeggen dat het niet democratisch is, klopt echt niet."
Ophitsen
Ook landelijke politici als Gidi Markuszower en Mona Keijzer trokken naar Loosdrecht om zich bij de demonstranten aan te sluiten. Dat heeft de situatie niet geholpen en misschien zelfs verergerd, ziet Verheijen.
"Het meest ingewikkelde was wel dat de landelijke politiek zich er volop mee bemoeide", vertelt hij. "We hebben veel politici op bezoek gehad, sommigen die het gesprek voerden. Sommigen stonden buiten hier voor de deur mensen op te hitsen, hun gif hier de samenleving in te spuiten."
Polarisatie uit Den Haag
Het polariseert, gaat hij verder: "De polarisatie die in Den Haag enorm is, brengen ze hier in de samenleving in."
De burgemeester denkt dat Den Haag meer gepolariseerd is dan de samenleving zelf. "Dan helpt het niet als mensen uit Den Haag hier gaan zeggen: kom in verzet."
'Ben je voor of tegen?'
De rellen hebben flinke sporen achtergelaten in het dorp. "Mensen moesten ook een standpunt innemen. Ben je voor of tegen?" Dat kwam volgens Verheijen ook deels van buitenaf. "Er waren ook landelijke groepen en andere georganiseerde tegenstand, die heel erg op dat geweld meedeinden. En dat heeft gewoon heel veel effect op die samenleving."
Dat heeft ook impact op hem gehad. "Mensen waren ook bang om zich uit te spreken op enig moment. En dat heeft gewoon veel gedaan met de samenleving. En ook voor een burgemeester is dat natuurlijk wel heel impactvol."
Buren en familie
Dat blijkt vandaag de dag nog altijd: in een poging meerdere inwoners te spreken, wilde niemand met voor- en achternaam reageren. "Er is te veel gebeurd", vertelt een omwonende bijvoorbeeld aan de telefoon.
"Het is ook spannend om je uit te spreken in een kleine gemeenschap", zegt de burgemeester daarover. Het laat littekens achter, ziet hij. "Dat moet ook weer helen, herstellen. Ja, het zijn je buren, familie: dat je denkt aan welke kant stond jij? Dat maakt het in een samenleving heftig."
Mensen op de koffie
In de eerste weken was er volgens Verheijen geen sprake van herstel. "Het hele midden was bijna verdwenen, daar kregen we geen contact meer mee."
Desalniettemin doet hij zijn best om het gesprek weer op gang te brengen. Binnenkort heeft hij weer mensen op de koffie. "Uiteindelijk zal het moeten helen."