Koloniaal verleden van de Oranjes is bekend, maar hoe nu verder? 'Bewustwording is nog maar het begin'

De Oranjes waren door de eeuwen heen 'met overtuiging en zonder bedenkingen' betrokken bij het kolonialisme van Nederland. Ook tegen slavernij hadden ze geen enkel bezwaar. Dat zijn de harde conclusies van een groot onderzoek dat koning Willem-Alexander de afgelopen jaren liet uitvoeren.

Inspirerend voorbeeld

"De koning is blijkbaar de allereerste koning die namens zijn familie zo'n onderzoek heeft laten doen en presenteren. Dus ik hoop dat het inspireert, dat hij een voorbeeld kan zijn voor anderen", reageert zanger Jeangu Macrooy na het zien van de toespraak van de koning.

Macrooy is in Suriname geboren. Hij schrijft veel muziek over zijn persoonlijke geschiedenis, over slavernij en over de onwetendheid daarover. In Nederland werd de zanger vooral bekend door zijn deelname aan het Eurovisie Songfestival in Rotterdam.

Surinaams perspectief

Hoewel Macrooy het onderzoek waardevol vindt, hoorde hij nog geen verrassende dingen tijdens de presentatie. "Al is dat misschien omdat ik het perspectief heb van in Suriname geboren zijn, omdat ik die geschiedenis van kolonialisme en slavernij heb meegekregen." Toen hij 12 jaar geleden naar Nederland kwam vond hij het confronterend dat ons land er niet zo mee bezig was.

Maar toen de koning een paar jaar geleden excuses aanbood, gaf hem dat hoop. Nu Willem-Alexander dit onderzoek heeft laten uitvoeren, is hij verder benieuwd: "Wat gaat dit bewustzijn opleveren? Ik merk bij mezelf dat ik behoefte heb om meer toekomstgericht gesprekken te voeren. Het moet verder gaan dan symboliek, en het moet over meer gaan dan alleen het verleden."

'Nu verder gaan'

Dat herkent Linda Nooitmeer, voormalig voorzitter van het Nationaal instituut Nederlands slavernijverleden en erfenis (NiNsee). "Wat ik het belangrijkste vond is dat de koning het woord 'doorwerking' heeft genoemd, in relatie tot de positie van de gemeenschap."

Ze prijst het tonen van leiderschap en is blij dat het hele dossier nu op tafel ligt, maar Nooitmeer had eigenlijk ook meer van de koning zelf willen horen over wat hij gaat doen met de uitkomsten. "Misschien komt dat nog", zegt ze. "Het zou heel mooi zijn als we nu verder gaan."

Blik op de toekomst

Dat lijkt ook de bedoeling van de koning. "Ik omarm de resultaten van uw onderzoek. Voor mij is uw werk geen afronding maar een aansporing", zei hij in zijn toespraak. "Ik kan het verleden niet veranderen, maar wel naar mijn beste kunnen een positieve bijdrage leveren aan het heden en aan de toekomst."

Macrooy ziet hierin een echo van de woorden die toenmalig premier Mark Rutte eind 2022 sprak: "Die zei toen dat we geen punt moeten zetten, maar een komma. De koning spiegelde dit vandaag. Dus ik denk dat dat impliceert dat ook hij zich richt op de toekomst."

Meer excuses maken?

Toch is het niet meteen duidelijk hóé de koning van plan is een bijdrage te leveren aan de toekomst. Ook hoofdonderzoeker Gert Oostindie deed geen uitgesproken adviezen. Hij suggereerde wel dat de koning meer excuses zou kunnen uitspreken.

Want toe nu toe zijn er alleen excuses gemaakt voor de slavernij in Suriname en Caribische eilanden en voor het extreme geweld in de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog, maar niet voor andere dieptepunten in vier eeuwen koloniale geschiedenis, maakte Oostindie duidelijk. "De koning zou zich ook hierover kunnen uitspreken."

Geld terugbetalen?

De Oranjes hebben omgerekend ruim een half miljard euro verdiend aan het kolonialisme, blijkt uit het onderzoek. Of dat bedrag nu moet worden teruggegeven? Voor Macrooy gaat het niet om bedragen. "Maar ik vind wel dat er een verantwoordelijkheid is om ook financieel te onderzoeken hoe kan worden bijgedragen, bijvoorbeeld in Suriname."

Hij noemt een suggestie: "Het is voor Surinamers veel moeilijker om naar Nederland te komen voor familiebezoek of om te studeren, dan omgekeerd. Dat getuigt toch van een bepaald wantrouwen naar Surinamers toe, een bepaalde ongelijkwaardigheid. Voor mij hoort dit ook bij de erfenis van kolonialisme. Dus hierin zouden we kunnen toewerken naar iets veel gelijkwaardigers."

Gevolgen in het heden

Ook Nooitmeer benadrukt dat het belangrijk is om 'het hoofd te bieden aan de ongelijkheid en achterstanden waar dit alles toe heeft geleid'. Ze legt uit dat het verleden doorwerkt in economische uitbuiting en discriminatie in het heden, ook binnen Nederland zelf.

Daarom is het volgens de oud-voorzitter van NiNsee niet meer dan logisch dat in de vervolgstappen op dit rapport ook aandacht moet zijn voor dat aspect van het koloniaal verleden van ons land.

Lessen trekken

De zanger benadrukt dat we nu niet achterover moeten leunen en verslappen. "Bewustwording is nog maar het begin. En ik vind het een verantwoordelijkheid om, als je je eenmaal bewust bent van de geschiedenis, er ook lessen uit te trekken."

Dat is volgens hem belangrijk voor de hele samenleving. "We delen nou eenmaal dit land met elkaar en moeten samenleven",zegt hij tot slot. "Dus hoe meer je begrijpt waar we allemaal vandaan komen, hoe meer eenheid er ontstaat."