Kan Trump Groenland 'zomaar' innemen? 'Groot grijs gebied over wanneer de president toestemming aan Congres moet vragen'

De recente uitspraken en acties van Donald Trump roepen opnieuw vragen op over de grenzen van zijn macht als president. De operatie in Venezuela en de gevangenname van Maduro begin januari waren namelijk "helemaal zijn eigen beslissing", zegt Amerika-kenner Kenneth Manusama. "Hij heeft het Congres van tevoren niet laten weten dat hij dat ging doen. Het probleem is dat de grondwet en de regels hierover een beetje vaag zijn."

Strategische ligging

Niet alleen Venezuela, maar heel Midden- en Zuid-Amerika moeten onder invloed van de VS komen, vindt Trump. Ook Groenland, een autonoom deel van het koninkrijk Denemarken, moet daarbij horen. Trump heeft vaker gezegd dat het "noodzakelijk" is om Groenland in te lijven, "voor de veiligheid van de Verenigde Staten".

Volgens experts zou hij het eiland graag bij Amerika voegen vanwege de strategische ligging ten opzichte van Rusland, en vanwege kostbare grondstoffen zoals uranium.

'Groot grijs gebied'

Volgens Manusama is het onduidelijk wanneer een president het Congres moet betrekken bij militaire inzet. "Er bestaat een groot grijs gebied over wanneer de president wel of niet toestemming moet vragen", zegt hij, "of in ieder geval van tevoren het Congres moet informeren."

Dat gaat dan met name om wat de omvang is van zo'n militaire operatie en hoe dringend die militaire operatie is, legt Manusama uit. "Dat soort dingen bepalen of het Congres geïnformeerd moet worden. Maar de geschiedenis laat zien dat het een soort duwen en trekken is tussen het Congres en de president."

Bij Groenland een ander verhaal

Bij Groenland ligt dat volgens hem anders. Daarvoor is het Congres nodig omdat er toestemming moet worden gevraagd. "Hoogstwaarschijnlijk kan het innemen van het eiland volgens die 'vage' grondwet niet. Als we kijken naar wat er nodig zou zijn om Groenland binnen te vallen, maar dan ook helemaal te gaan bezetten en dus uiteindelijk ook te annexeren (innemen, red.). Of überhaupt al voor de militaire inzet en het bezetten van Groenland."

"En voor het inlijven van grondgebied, dat moet al helemaal langs het Congres. Er moet dan waarschijnlijk zelfs een grondwetswijziging voor worden gemaakt." Trump sluit militaire inzet niet uit, maar dat kan in principe dus niet zonder het Congres, benadrukt Manusama. "Het interessante is natuurlijk dat er nu in Amerika een wetsvoorstel ligt, juist om de president te verbieden om Groenland binnen te vallen en te annexeren."

Tegenstribbelen

Ook Defensie kan een rol spelen. "Het ministerie van Defensie is natuurlijk het uitvoeringsorgaan van de regering. Maar het kan zijn dat de top van het ministerie van Defensie tegenstribbelt."

Als de topmilitairen denken dat de president eenzijdig wil ingrijpen, kunnen zij aangeven dat het onrechtmatig is, zegt Manusama. "Ze zullen de president misschien ook adviseren dat het heel moeilijk is om Groenland binnen te vallen en te bezetten."

Internationale gevolgen

Toch blijft het de vraag in hoeverre deze instanties daadwerkelijk in staat zijn om een president als Trump tegen te houden. "In principe moeten zij gewoon doen wat de president van hen verlangt. Maar elke militair is verplicht om onrechtmatige bevelen niet op te volgen, op straffe van vervolging. Dus ik denk dat die discussie vast wel gaande zal zijn achter de schermen."

De internationale gevolgen van een eventuele annexatie van Groenland zouden enorm zijn. "Dat is dan wel het einde van het NAVO-bondgenootschap. Het zal vanaf de eerste minuut een groot conflict opleveren. Ja, dan gaat dat heel veel gevolgen hebben. Als Europa zou durven, zouden ze Amerika heel hard kunnen treffen. Economisch gezien bijvoorbeeld."

Binnenlandse politiek ook obstakel

Naast juridische en internationale obstakels speelt ook de binnenlandse politiek een rol. Later dit jaar vinden in de Verenigde Staten namelijk tussentijdse verkiezingen plaats. De publieke opinie lijkt weinig enthousiast over nieuwe militaire acties.

"Zeker na de inval in Venezuela zijn toch veel Amerikanen klaar met verdere militaire avonturen. En de peilingen reflecteren dat ook: ik zag laatst dat misschien maar ongeveer 10 procent van de kiezers het een goed idee zou vinden om Groenland te bezetten", zegt Amerika-kenner Manusama.

'Stuk kiezersbedrog'

De overgrote meerderheid ziet een bezetting dus echt niet zitten, concludeert Manusama.

"Het zou ook nog een stuk kiezersbedrog zijn aan de kant van Trump, denk ik. Omdat hij had beloofd om vooral geen buitenlandse militaire avonturen meer aan te gaan. Dus dat zal zeker meespelen in de beslissing om het uiteindelijk wel of niet te doen."