Iedereen moet weten waar 15 augustus om draait, vindt Chelsea: 'Verhaal van mijn grootouders'

"Mijn grootouders zijn echt van die Indische mensen die alles hebben bewaard", vertelt Chelsea Verbaas trots terwijl ze door een oude koffer met documenten gaat. Er zitten brieven, foto's en kaarten in. Allemaal van toen haar grootouders in de jaren 50 vanuit Indonesië naar Nederland kwamen. De Tweede Wereldoorlog was in Zuidoost-Azië toen net een paar jaar voorbij.

Geschiedenis Nederlands-Indië

Haar grootouders zijn inmiddels al meer dan 15 jaar geleden overleden, maar hun verhalen en de geschiedenis van Nederlands-Indië blijven dankzij jongeren als Chelsea voortleven. "Niet iedereen weet dat ze de oorlog in Zuidoost-Azië ook hebben meegemaakt, maar het is wel belangrijk dat we daarbij stilstaan."

"We moeten dat verhaal door blijven geven aan de jongere generaties", zegt ze. "Ik ben bang dat dit uit het collectieve geheugen verdwijnt als we dat niet doen." Want zelf leerde Chelsea op school niets over haar roots. De geschiedenis van Nederlands-Indië werd niet besproken, vertelt ze.

Niet besproken op school

"Ik weet nog dat de docent geschiedenis aankondigde van: 'We gaan het over de Nederlandse koloniën hebben.' Ik keek hier supererg naar uit, maar toen ging de hele les over Suriname. Ook superinteressant, maar ik ben toen na de les toch naar de docent gestapt."

Chelsea vroeg wanneer ze het over Nederlands-Indië zouden hebben. "Hij antwoordde: 'Ja, nee, ik mag maar één les aan dit onderwerp besteden en ik heb voor Suriname gekozen, dus Nederlands-Indië komt niet meer aan bod."

Zelfstandige zoektocht

Ze was teleurgesteld. Maar omdat ze meer over haar roots wilde weten, ging Chelsea zelf aan de slag. Vragen stellen aan haar grootouders kon niet meer, die waren toen al overleden. "En mijn vader en ooms wisten ook niet altijd alles. Dus ik ben toen boeken zoals 'Oeroeg' en 'Geen gewoon Indisch meisje' gaan lezen en de dingen zelf gaan opzoeken."

In haar jaren als twintiger gaat ze nog een stapje verder. "Ik deed een stamboomonderzoek en leerde hoe je je eigen familieleden kon interviewen." Maar dat was niet altijd even makkelijk. "De gesprekken zijn best moeilijk om te voeren, want ja, de geschiedenis is voor sommigen ook gewoon erg pijnlijk."

'Daar was het niet zo erg'

"We staan in Nederland stil bij de verschrikkelijke dingen die hebben plaatsgevonden in Europa, maar vergeten tegelijkertijd dat het in Nederlands-Indië net zo erg was", gaat ze verder. "Toen ik klein was vertelden mijn grootouders mij dat er hier een beeld heerste dat de oorlog in de tropen makkelijker was geweest."

De gedachte was dat de mensen in Nederlands-Indië in ieder geval genoeg eten hadden omdat het daar aan de bomen groeide, terwijl mensen in Nederland de Hongerwinter hadden meegemaakt. "Maar ook daar maakten mensen verschrikkelijke dingen mee."

Dwangarbeid op Dodenspoorlijn

Zo weet Chelsea door de verhalen die ze heeft gehoord dat haar opa een dwangarbeider was aan de Birma-Siam Spoorweg, ook wel Dodenspoorlijn genoemd. "Hij heeft daar verschrikkelijk dingen ondergaan. Ze moesten daar heel diep buigen voor de Japanners. Deden ze dat niet, dan werden ze geslagen."

En ook daar leden de mensen honger. "Mijn opa heeft nooit alles gedeeld met de mensen om hem heen, maar ik weet dat het heel moeilijk voor hem is geweest."

Indisch zwijgen

Pijn, schaamte of trauma's hardop verwerken, is niet altijd vanzelfsprekend. De afgelopen jaren werd, mede dankzij de documentaire 'Indisch Zwijgen', duidelijk dat er in de Indische en Molukse gemeenschap een neiging is om niet te spreken over het verleden.

De oorlogsjaren, de onafhankelijkheidsstrijd en de migratie naar Nederland, worden niet vaak besproken. "Die geschiedenis is af en toe te pijnlijk en lastig", bevestigt Chelsea.

Herdenken, vrijheid en vrede

"Maar", gaat ze verder, "dit is een belangrijk onderdeel van onze Nederlandse geschiedenis. En van hoe onze maatschappij uiteindelijk is gevormd en er nu uitziet." Met die gedachte sloot Chelsea zich zo'n 3 jaar geleden aan bij Jong 1508, het jongerennetwerk van de Stichting Nationale Herdenking 15 Augustus 1945.

De organisatie brengt jongeren samen en geeft ze de gelegenheid om na te denken over wat herdenken, vrijheid en vrede voor hen betekent. Want niet iedereen in Nederland, of in de Indische en Molukse gemeenschap, is zich er namelijk van bewust dat de oorlog ook veel slachtoffers en leed heeft gebracht in het toenmalige Nederlands-Indië.

15 augustus

Ook weet niet iedereen dat de oorlog in Zuidoost-Azië nog in volle gang was, toen Nederland al vrij was. Waar wij hier op 5 mei de bevrijding al konden vieren, werd in Nederlands-Indië nog zeker 4 maanden doorgevochten. Daar was men pas 15 augustus vrij.

"Het is onze kerntaak om deze kennis door te geven aan anderen en om het verleden bespreekbaar te maken", zegt Chelsea over de rol van Jong 1508. "Want om te doen alsof 5 mei het einde van de Tweede Wereldoorlog was, daar doen we een groot deel van onze bevolking tekort mee."

Praten over het verleden

Tijdens lezingen, generatietafels en gezellige etentjes, wisselen de jongeren van Jong 1508 daarom verhalen uit. "We nodigen dan bekende Indonesiërs of Molukkers uit die bepaalde kennis over het verleden en de cultuur hebben, zodat de jongeren dan hun vragen kunnen stellen. Maar het is ook gewoon gezellig samen zijn. We delen het iedere keer erg verschillend in."

Door de herinneringen en verhalen van oudere generaties te delen, leren de jongeren veel, kan Chelsea vertellen. "Voor mezelf merk ik ook dat het best persoonlijk is. Het is een stukje respect naar mijn grootouders toe, dat ook wij inderdaad stil mogen staan bij het idee dat vrijheid niet vanzelfsprekend is."

'Bizar'

"Dat is voor mij ook het fijne aan zo'n club als Jong 1508", zegt ze. "Al zijn de verhalen niet de verhalen van mijn grootouders, ik kan nu wel een schets maken van hoe die tijd voor hen is geweest."

"En als ik er nu aan denk dat mijn opa ongeveer mijn leeftijd had toen hij naar Nederland kwam, besef ik mij dat hij op zijn 30ste al een hele oorlog had meegemaakt." Bizar, noemt ze dat. "En als ik dat dan vergelijk met mijn eigen leven, denk ik: ja, wat een privileges heb ik eigenlijk."

'Ik leer ze beter kennen'

Dat Chelsea nu als volwassen vrouw geen vragen aan haar grootouders kan stellen over het verleden, vindt ze jammer. "Maar door hiermee bezig te zijn en de dingen uit te zoeken, heb ik toch het idee dat ik ze een beetje leer kennen", zegt ze over haar zoektocht van de afgelopen jaren. De koffer met brieven en documenten die ze af en toe terugleest, helpt hierbij.

Maar los van dat de zoektocht Chelsea dichterbij haar familieroots heeft gebracht, leerde het haar ook dat het blijven herdenken van 15 augustus een noodzaak is. "Sommige mensen zeggen dat het lang geleden is, maar het gaat over mijn grootouders en die heb ik gewoon gekend. 80 jaar is een mensenleven. En dat iets lang geleden is, betekent niet dat het geen invloed meer heeft op onze maatschappij."