Hoe toekomst van kabinet-Jetten kan worden bepaald door de toon in eerste debat over regeringsverklaring
De messen zijn geslepen voor het debat, retorisch dan. Waar moet je precies op letten als de politici aan het praten zijn over belangrijke onderwerpen? "De woorden tijdens dit debat bepalen de toon én strategie voor de komende jaren."
"Het spannendste qua debat zit bij de (kleinere) oppositiepartijen. Die hebben een andere strategie dan het kabinet", vertelt Lars Duursma. Hij is debatdeskundige en kan vertellen hoe partijen de aandacht van het Nederlandse publiek de komende dagen vast probeert te houden en ze probeert te overtuigen.
Maak het concreet
"Het werkt het beste om een goed voorbeeld te pakken en dat groot te maken", noemt Duursma als eerst. "En daarmee bedoel ik dat ze de uitwerking van het voorgestelde beleid heel concreet maken voor de mensen thuis en de gevolgen heel duidelijk maken."
Die tactiek moet eigenlijk vrij vroeg in het debat worden gebruikt, zegt hij. "Andere partijen komen dan terug op jouw punt en zo blijft het de hele tijd onder de aandacht. Ook in de liveblogs van alle sites en kranten blijft het dan staan."
Aandacht vasthouden
Voor de kleine partijen is het toepassen van die tactiek wat moeilijker, zegt Duursma. "Die zijn zelf pas laat aan de beurt dus zij moeten het hebben van de interrupties eerder op de dag om de aandacht te krijgen."
Want dat is volgens de deskundige eigenlijk waar het allemaal om gaat tijdens deze eerste debatten: de aandacht trekken. "De commentaren in talkshows en krantenkoppen zijn heel belangrijk en die besteden tijd aan wat opvalt."
'Interruptiedebatje' voor social media
"Daarbij komt ook het element van sociale media", gaat hij verder. "Een interruptiedebatje kan je als partij wegzetten in korte fragmenten die bij jouw achterban aanslaan. Politici denken daar al over na als ze bij de microfoon staan te wachten. Wat wordt de krachtige uitspraak of het pakkende voorbeeld waar ik mee kom?"
Geert Wilders is daar de meest ervaren politicus in, zegt de deskundige. 'U sloopt Nederland', zei de PVV-leider vandaag tegen D66-fractievoorzitter Jan Paternotte tijdens het debat over de regeringsverklaring. "Dat is een ronkende kop voor een liveblog, maar hij plakt er ook direct een voorbeeld aan door te zeggen wat de plannen betekenen voor de kijkers thuis."
Matigen of aanvallen
Het vorige debat over de regeringsverklaring van kabinet-Schoof anderhalf jaar geleden was een chaotisch debat met veel emotie, weet Duursma nog. "Dat is nu wel anders. Dit minderheidskabinet moet samenwerken en bepaalde oppositiepartijen willen zich ook constructief opstellen." Om dat voor elkaar te krijgen moeten ze de 'toon matigen', zegt de deskundige.
"Andere partijen daarentegen willen zich profileren, ook met het oog op de Gemeenteraadsverkiezingen." En dus kunnen zij een andere tactiek gebruiken. "Die zullen wel de frontale aanval kiezen op het kabinet met voor hen gepaste woorden."
Direct insteek kiezen
Het debat over de regeringsverklaring zet ook de toon voor de overige zittingsduur van het kabinet-Jetten, zegt Duursma. "Als je als oppositiepartij bijvoorbeeld nu zegt dat het allemaal te snel gaat en dat je strategie wordt in het debat, ben je ongeloofwaardig als je over een half jaar zegt dat er nog niks is gebeurd."
"Dat is misschien een inhoudelijk punt, maar bepaald wel je retorische strategie. Je moet nu al je insteek kiezen als partij om je te verhouden tot de politieke situatie van de komende tijd."
Gemoedelijke sfeer
Ook voor premier Jetten zijn het belangrijke dagen. Misschien zelfs spannend, maar Duursma zag geen greintje nervositeit bij de kersverse premier. "Het is niet alsof hij voor het eerst naar de schoonfamilie ging. Hij is al gast aan huis in het parlement. Een doorgewinterde politicus, die weet waar de chips ligt en het ook uit de kast durft te pakken."
Jetten zette zelf ook direct de toon van het debat, zag Duursma. "Hij begon heel informeel met felicitaties aan de nieuwe Kamerleden. Jetten gebruikte 'jullie' om hen aan te spreken in plaats van het formele 'u'. Deze taal maakt het iets gemoedelijker. Dat heeft ook een doel, want Jetten moet en wil met iedereen samenwerken."
'Je kan het niet met hem oneens zijn'
"Hij gebruikte verder ook een klassieke debattechniek: the voice of reason", gaat de deskundige verder over Jetten. "Hij hield het best wel algemeen en zei veel dingen waar je het niet mee oneens kan zijn."
De premier liet termen en zinnen zoals 'vooruitgang', 'met samenwerking kom je verder dan het zelf willen doen' en 'het maken van eerlijke keuzes' vallen. "De vraag is vervolgens wel wat eerlijke keuzes zijn", merkt Duursma op. "Maar iedereen is voor eerlijkheid."