Zwitserland zit vol. Tenminste, volgens sommige inwoners. Daarom stemt de bevolking zondag over een bevolkingslimiet. Als die wordt aangenomen, wordt het migratiebeleid een stuk strenger. Maar lost minder mensen in het land iets op? "Niet zo simpel."
Zwitserland heeft op dit moment 9,1 miljoen inwoners. Een te hoog aantal, volgens onder meer de rechtse Volkspartij SVP. Mensen zouden er 'dichtheidsstress' van krijgen: ze vinden het te druk op straat en in het openbaar vervoer of komen te moeilijk aan een woning en betalen hoge huren. De SVP verzamelde daarom 100.000 handtekeningen om dit referendum te houden voor een bevolkingslimiet van 10 miljoen.
Simpele voorstelling
Want, zo zeggen zij, 'vol is vol'. Een uitspraak die ook in Nederland vaak te horen is. Om de problemen in het land op te lossen, kijkt de SVP vooral naar migratie. Hun gedachte is dat een strenger migratiebeleid de dichtheidsstress weg zou halen. 28 procent van de bevolking is een migrant, daarbij gaat het grotendeels om Europeanen.
De term 'te vol' is een simpele voorstelling van een hele serie aan problemen.universitair hoofddocent politicologie Saskia Bonjour
"Maar zo simpel is het nooit", zegt universitair hoofddocent politicologie Saskia Bonjour. "De term 'te vol' is een simpele voorstelling van een hele serie aan problemen. Dus je doet met die term net alsof een hele serie aan maatschappelijke vraagstukken allemaal terug te brengen zijn tot 'we zijn met te veel mensen en als we de migratie stoppen dan komt alles goed'."
Verdelingsvraagstuk
Het is dan volgens haar ook geen migratievraagstuk waar Zwitserland, of bijvoorbeeld Nederland, mee zit. "Het is een verdelingsvraagstuk", vertelt ze.
Bonjour legt uit: "Er is een bepaalde ruimte: in de vorm van een bepaald beschikbaar grondgebied en ook een bepaald aantal voorzieningen. In het openbaar vervoer, in allerlei andere sociale voorzieningen, sociale zekerheid, is een bepaalde ruimte. En de vraag is hoe je die verdeelt en met wie."
Land inrichten
Het aantal mensen dat je in een land hebt speelt daarin wel een rol, geeft Bonjour toe. "Want met hoeveel mensen je iets verdeelt maakt wel degelijk uit. Maar daarbij zijn migranten vaak toch een relatief klein deel. Als je die wegneemt heb je nog steeds een verdelingsvraagstuk. Je hoeft met iets minder mensen te delen, maar je moet nog steeds delen."
Het gaat vooral over hoe we het land inrichten en welke keuzes daarbij worden gemaakt, vertelt de hoofddocent. Ze neemt het huisvestingsprobleem als voorbeeld. "We hebben te weinig huizen voor het aantal mensen dat in Nederland woont. Dan moet je dat specifiek gaan oplossen."
'Welk probleem heb je?'
Ze gaat verder: "En dan kun je eventueel bekijken welke rol migratie daarin speelt. Bijvoorbeeld door na te denken over hoe arbeidsmigranten in Nederland worden gehuisvest. Of hoe we zorgen dat vluchtelingen en andere mensen die urgentie hebben op de woningmarkt snel een sociale woning kunnen krijgen."
"Maar je hebt het huisvestingsprobleem niet behandeld als je migratie tot nul zou kunnen terugbrengen. Dan hebben we nog steeds een huisvestingsprobleem", legt ze uit. "Dus voor elke keer als mensen roepen: 'het is te vol', dan wil ik weten: wat bedoel je precies? Welk probleem heb je? En dan kunnen we praten over hoe we dat oplossen."
Niet los te zien
En die oplossing is dan vooral te vinden in beleid en inrichting en hoe je dat laat meegroeien met de bevolking, volgens de politicoloog. "In Nederland is nog steeds 13 procent van de totale grond bebouwd. Dat is relatief weinig. Dat je ook meer kunt maken. Het is niet zo dat er in die zin geen plek is in Nederland. Het ligt eraan wat je ermee doet."
Volgens Bonjour speelt er nog iets anders mee rondom het argument 'Nederland te vol'. "Dat is nooit helemaal los te zien in een politieke context van xenofobe politieke partijen, die ook eigenlijk een racistische overtuiging hebben. En die een bepaald soort mensen in Nederland niet willen hebben. Dat speelt er altijd doorheen", geeft zij aan. "En dat vervuilt in die zin ook de discussie."
Zondebokpolitiek
"Het is uiteindelijk een vorm van zondebokpolitiek", zegt Bonjour tot slot, "die net doet alsof sommige ingewikkelde problemen heel simpel op te lossen zijn."
Als het voorstel morgen wordt aangenomen is Zwitserland het eerste land ter wereld met een wettelijk maximumaantal inwoners. Toch zijn er ook veel tegenstanders. Die zeggen bijvoorbeeld dat een bevolkingslimiet slecht zou zijn voor de economie omdat migranten helpen die draaiende te houden