Grote natuurbrand op Veluwe laat zien: Nederland moet zich voorbereiden op toenemende droogte

Want Europa warmt razendsnel op, blijkt vandaag uit het rapport 'de Europese staat van het klimaat 2025'. In Nederland is dat duidelijk te merken: naast de Veluwe ontstond vandaag ook in een natuurgebied in Tilburg een brand. In bijna alle veiligheidsregio's geldt nu het hoogste waarschuwingsniveau en daarmee een verhoogd risico op natuurbranden. Door het hele land laaiden de afgelopen maand natuurbranden op.

Al 144 natuurbrandmeldingen

Dat betekent een drukke periode voor specialist natuurbrandbeheersing bij de Veiligheidsregio Utrecht Marcel Geluk. "We zitten op dit moment in een zeer brandgevoelige periode. Iedere dag krijgen we meerdere meldingen. We zijn als brandweer enorm druk om te zorgen dat dit niet verder escaleert."

Een brandgevoelige periode is het zeker: de maand april bracht tot nu toe zo'n 144 natuurbrandmeldingen met zich mee, zonder vandaag mee te tellen. Vorig jaar in april 2025 was er zelfs sprake van een recordhoogte aan natuurbrandmeldingen.

Gaat vaker voorkomen

Met de warmte in Europa betekent het dat dit gaan we vaker meemaken, zegt expert natuurbranden en klimaatbestendigheid bij Margreet van Marle van kennisinstituut Deltares. "Daardoor merk je ook in Nederland dat het steeds vaker droog en warm wordt. In 2050 of 2100 verwachten we dat het in Nederland een stuk droger gaat worden. En dat maakt dat zo'n natuurbrand steeds vaker en ook vaker tegelijkertijd voor gaat komen."

Maar, natuurbranden blijven onvoorspelbaar, zegt Van Marle. "We krijgen steeds meer inzicht in hoe een natuurbrand ontstaat, maar ook wat de effecten zijn van bijvoorbeeld droogteomstandigheden en wind op het gedrag van een brand. Die factoren maken het veel lastiger om maatregelen te treffen."

Natuurbranden als in Zuid-Europa

Ook Geluk erkent deze uitdaging. Hij ziet het als brandweerman van dichtbij: "Wat we zien is dat het klimaat verandert en dat de branden in Nederland heftiger worden. Daarmee is het moeilijker te bestrijden. Met de ontwikkeling die nu gaande is betekent dat dat wij mogelijk ook branden in Nederland gaan krijgen die we eigenlijk alleen maar kennen van Zuid-Europa."

Hij maakt zich zorgen als hij kijkt naar de toekomst, vertelt hij: "Omdat Nederland ook een heel dichtbevolkt land is. Je ziet hier een enorme verwevenheid van gebruiksfuncties in de natuur. Met campings, zorglocaties en vitale infrastructuur. De kans dat kwetsbare objecten betrokken raken bij een natuurbrand is dus heel realistisch."

Hoe richten we ons land in?

Dat betekent dat we kritisch moeten kijken naar hoe we hiermee omgaan, zegt expert Van Marle. "Ik denk dat we echt met z'n allen samen moeten denken over hoe we Nederland inrichten, zodat we de ruimte voor de natuur, voor de vegetatie (begroeiing, red.) en voor de mensen goed weten te balanceren."

"Dat betekent dat we na moeten gaan denken waar kritieke voorzieningen zijn", zegt ze, "en waar mensen wonen die kwetsbaar zijn. Hoe we ervoor kunnen zorgen dat zij veilig blijven."

Laat geen glas of een peuk achter

Dat valt samen met goede voorlichting en bewustzijn, benadrukt Van Marle. "Ik denk niet dat iedereen even goed realiseert hoe gevoelig de omgeving en de natuur nu is voor een brand om te ontstaan. Hoe droog de bodem is, hoe droog de vegetatie is." Ze wil mensen op het hart drukken alert te zijn en "als ze iets zien direct melden en daar direct op handelen."

Volgens Van Marle is het stilstaan bij het eigen handelen daarbij ook erg van belang. Wat kun je dan nog meer zelf doen? Ze vertelt: "Geen afval achterlaten in natuurgebieden, niet per ongeluk glas achterlaten, geen peukje achterlaten. Want zoiets kleins kan daadwerkelijk betekenen dat in droge gebieden een natuurbrand makkelijk kan ontvlammen. En met de harde wind kan dit een stuk erger worden."

Europa snelst opwarmende continent

Expert Van Marle vertelt het vanuit de Haagse Duinen, waar een natuurbrand net de dag ervoor is uitgeblust. "Daarbij is een stuk duingebied afgebrand. De duinen zijn van nature een beetje een brandgevoelig gebied. En dat is wat hier gisteren gebeurd is, onder invloed van droogte en harde wind."

Met het nieuwe klimaatrapport in het achterhoofd, waarin een vooral heet en droog Europa naar voren komt, is de vraag hoe goed we hierop voorbereid zijn. Europa blijkt het snelst opwarmende continent. Vooral het zuiden heeft te maken met extreme hittestress. De oorzaken voor de opwarming zijn onder meer het verlies van het ijs op Groenland en het Alpengebied en de lage rivierstanden. De droogte en hitte leidden tot meerdere natuurbranden. Voor Nederland geldt een opvallend droog en warm voorjaar.

Risico beheersen

"Gelukkig zijn er heel veel dingen in gang gezet", zegt Geluk van de Veiligheidsregio Utrecht: "En niet alleen door de brandweer, maar zowel de natuurbeheerders, de provincies, als gemeenten. Dus met heel veel partners werken we samen om dat risico wel beheersbaar te houden."

Tegelijkertijd erkent hij dat het vooral om langetermijnmaatregelen gaat. "We moeten wel beseffen dat het nemen van preventieve maatregelen in de natuur niet iets is wat je in 1 jaar of in 5 jaar geregeld hebt. Natuur omvormen om die toekomstbestendig te maken, zodat die natuur mooi blijft maar ook voor het brandrisico beheersbaar blijft, daar heb je zo 10 tot 15 jaar voor nodig."

Met z'n allen verantwoordelijk

Van Marle erkent dat er inderdaad veel in werking is gezet om natuurbranden beheersbaar te houden. "Er wordt ook nu heel veel gehandeld om beter voorbereid te worden en te zijn. Tegelijkertijd maakt het dat we met z'n allen verantwoordelijk zijn om de gevolgen zo beperkt mogelijk te maken."

"Mensen zelf kunnen natuurlijk een bijdrage leveren in het voorkomen van brand", zegt ook Geluk. "Dus geen open vuur, geen sigarettenpeuken weggooien op de grond. Zorg daarnaast dat je je tuin brandproef inricht, dus geen brandgevoelige planten strak tegen je woning aan. Daarmee maak je de kans dat je woning betrokken raakt bij een natuurbrand al kleiner."