Graanhandel nieuw doelwit in de Oekraïne-oorlog: 'Geen scheepseigenaar durft er meer heen'
In de oorlog tussen Rusland en Oekraïne is het nieuwste doelwit: graan. Beide landen vallen sinds de zomer elkaars opslagplaatsen, havens en schepen aan. Dit heeft grote gevolgen, uiteindelijk ook voor de voedselprijzen in Nederland.
Tot deze zomer verliep de export van graan eigenlijk best goed, zegt Jan Willem Baas. Hij is voorzitter van het Comité van Graanhandelaren. Dat kwam omdat er 4 jaar geleden, vlak nadat de oorlog tussen Rusland en Oekraïne uitbrak, een graandeal werd gesloten. Daardoor werd het mogelijk om tonnen graan alsnog naar Europa te vervoeren. Maar sinds juni ligt de handel zo goed als stil.
Constant bombardementen
"Er zijn constant bombardementen van de Russen op de graanterminals, op de op- en overslagfaciliteiten, op treinen, op schepen. Er is weinig export. Alleen al deze week zijn er drie schepen met drones en raketten geraakt."
Twee van die schepen zijn volgens Baas gezonken. De bemanning is gedood of geëvacueerd en dat heeft grote gevolgen. "De vrachtprijzen gaan omhoog, de oorlogspremie voor de verzekering stijgt. Het is eigenlijk niet meer te betalen en eigenlijk durft niemand meer. Er is geen scheepseigenaar, ook niet voor het geld, die erheen durft te gaan om zijn materiaal, schepen en mensen in gevaar te brengen."
Miljoenen tonnen graan
De export van graan gebeurt over de Zwarte Zee, de vaarroute gaat door een zeestraat in Turkije en vervolgens via de Middellandse zee naar Europa. Via die route exporteren Rusland en Oekraïne miljoenen tonnen graan naar de rest van de wereld.
Maar nu beide landen in oorlog elkaars havens bestoken is de aanvoer teruggelopen. Oekraïne exporteerde afgelopen maand ongeveer de helft minder graan vergeleken met vorig jaar september. Maar voor Rusland, 's werelds grootste graanexporteur, is de situatie nog erger. De uitvoer daar is dit jaar met 75 procent gedaald.
Niets meer binnen
En dat merken ze ook op het overslagterrein in Oss, zegt Baas want daar komt bijna niets binnen. Dat komt ook omdat er op alternatieve routes problemen zijn. "Het is een perfecte storm", zegt Baas. "Want vervoeren over rivier de Donau is op dit moment ook onmogelijk omdat het water zo laag staat dat schepen niet of nauwelijks kunnen varen. Als ze varen gaan ze met veel minder lading."
Als je een schip hebt van 10.000 ton, dan heb je 4.000 vrachtwagens nodig, dus dat schiet ook niet op.graanhandelaar Jan Willem Baas over alternatieve routes
Ook de vrachtwagen is geen optie, zegt de graanexporteur. "Als je een schip hebt van 10.000 ton, dan heb je 4.000 vrachtwagens nodig, dus dat schiet ook niet op want die vrachtwagens zijn er niet, het duurt te lang en is veel te kostbaar."
Gevolgen voor Nederland
Maar wat zijn de gevolgen van de ontwrichte graanhandel voor Nederland? Voor Europa en dus ook Nederland is het niet zo erg dat er minder tarwe binnenkomt, zegt Freek Vossenaar. Hij is analist food & agro bij het HCSS. "Want het wereldvoedselsysteem is best robuust en weerbaar."
Als het niet uit Oekraïne en Rusland komt, dan halen we dat als Nederland wel ergens anders vandaan. "Uit de Verenigde Staten, Canada, Australië, Frankrijk, Argentinië, Brazilië. Er zijn genoeg andere plekken en de misoogsten in het ene gebied worden opgevangen door een overvloedige oogst elders."
Straat van Hormuz
Maar het conflict op de Zwarte Zee, is niet het enige wat er speelt, zegt Vossenaar. "De Straat van Hormuz is eigenlijk veel bepalender op dit moment. Want daardoor zijn er hoge dieselprijzen en hoge kunstmestprijzen."
Daarnaast is er sprake van droogte in andere gebieden. "Dat geeft wel aanleiding om te veronderstellen dat je volgend jaar over het hele voedselpakket een prijsstijging gaat zien van zo'n 8 tot 10 procent."
Geen investeringen
Dat komt volgens Vossenaar ook omdat de boeren uit Oekraïne en Rusland nu hun oogst nergens kwijt kunnen. "Dus die verdienen er geen geld aan en kunnen niet investeren in een nieuwe teelt."
Zij zouden nu starten met het telen van mais, wat veel meer kunstmest vraagt. "Maïs die bovendien ook nog eens een keer verdwijnt in de biobrandstofproductie, want die brandstofprijzen zijn hoog." Vossenaar verwacht al met al, tenzij er ergens vrede ontstaat, dat de grootste problemen volgend jaar nog komen en ook voelbaar zijn in Nederland
Arme landen getroffen
Landen waar het produceren van tarwe nu al ingewikkeld is, krijgen dit jaar al klappen te verduren. Vooral landen waar brood drie keer per dag op het menu staat. "En waar heel veel mensen wonen of het bestuur fragiel is." Als voorbeelden noemt hij Bangladesh, Algerije, Egypte, Marokko en natuurlijk gebieden waar het voedselsysteem sowieso ingestort is zoals Soedan en de Golfregio. "
Er was al eens een graandeal tussen Rusland en Oekraïne, hoe groot acht Vossenaar de kans dat dat opnieuw gebeurt? "Dan kan je net zo goed vredesbesprekingen beginnen want de situatie tussen Rusland en Oekraïne is nu toch wel zo verslechterd. Beide landen zijn zo verbitterd geraakt dat een akkoord sluiten op zo'n deelonderwerp al zo ingewikkeld is."