Geslaagd voor je eindexamen, maar niet kunnen doorstuderen: waarom studenten uit Oekraïne geen financiële steun krijgen

Sinds het uitbreken van de oorlog in Oekraïne zijn veel vluchtelingen naar Nederland gekomen. Kinderen stroomden de afgelopen 4 jaar het reguliere onderwijs in en sommigen halen vandaag hun diploma. Maar doorstuderen is op dit moment voor vrijwel al die Oekraïners onbetaalbaar.

Hoge kosten

Omdat Oekraïne geen EU-lid is, moeten zij het hoge instellingscollegegeld betalen, dat minimaal 8.000 euro per jaar bedraagt en kan oplopen tot wel 15.000 euro per jaar. Oekraïense studenten krijgen geen studiefinanciering en dus is hun financiële positie vaak niet sterk.

In de beginjaren van de oorlog vingen de hogescholen en universiteiten de kosten voor deze groep nog zelf op. Dat werd echter stopgezet voor eerstejaars vanwege de hoge kosten voor de instellingen.

'Ik vind dit oneerlijk'

De 17-jarige Daniil Solovei, woonachtig in het Friese Dokkum, was een van de scholieren die tussen schip en wal dreigde te vallen. 4 jaar geleden vluchtte hij met zijn gezin uit Oekraïne. Inmiddels spreekt hij vloeiend Nederlands én Fries, en wil hij graag bestuurskunde studeren in Leeuwarden. Maar ook voor hem is rond de 10.000 euro aan instellingsgeld onbetaalbaar.

Daniil vindt het pijnlijk dat Oekraïners uitgesloten worden van reguliere tarieven, terwijl zijn ouders gewoon in een fabriek werken en belasting betalen. "Ik vind het echt heel oneerlijk. Mijn Oekraïense buren zijn ook elke dag aan het werk. Dan vind ik het echt zonde dat we geen recht hebben op studie."

Probleem speelt langer

De Stichting voor Vluchteling-Studenten, het UAF, helpt Oekraïeners zoals Danill met financieel en persoonlijke begeleiding, zodat ze in Nederland een studie kunnen doen. Maar ze kunnen er slechts 450 tegelijk helpen. En dat maximum is op dit moment al bereikt.

UAF-directeur Mir Huisman maakt zich zorgen om de groep die niet geholpen kan worden en dus vele duizenden euro's zal moeten betalen, of niet kan studeren. "We zijn hier natuurlijk al heel lang mee bezig en het dossier zit al een aantal jaar muurvast. Oekraïense vluchtelingen die dit jaar hun schooldiploma halen, vallen daardoor tussen wal en schip."

Buitenlandstudenten

"Wanneer deze jongeren willen gaan studeren, worden ze gezien als een buitenlandstudent", legt Huisman uit. "Ze komen niet in aanmerking voor het wettelijk collegegeld, maar moeten het instellingscollegegeld betalen. Dat is een veel te hoog bedrag, dat kunnen ze eigenlijk helemaal niet zelf betalen."

Kamerleden doen al langer pogingen om een oplossing te vinden, maar verschillende voorstellen haalden het niet. Een amendement in de Tweede Kamer om 10 miljoen euro vrij te maken voor deze groep, werd onlangs nog weggestemd. Politieke partijen struikelen telkens over de vraag uit welke begrotingspot het geld moet komen.

Geen definitieve oplossing

Huisman: "Dat amendement is helaas verworpen en dat betekent dat er ook in de begroting geen geld is voorzien om deze jongeren tegemoet te komen in hun studiekosten. Er is destijds wel toegezegd dat ze echt hun uiterste best zouden doen om een oplossing te zoeken, maar tot nu toe hebben wij niks gehoord."

Er lag eerder wel een plan voor een speciale status voor de Oekraïners, waarmee deze situatie opgelost zou kunnen worden. Maar er is nooit definitief over besloten en er is geen geld voor gereserveerd.

'Brain drain'

Volgens de UAF-directeur spelen er bij de besluitvorming vooral financiële belangen mee. "Het gaat mogelijk over heel veel geld. Voor de groep van duizend studenten heb je het over 10 miljoen euro. Maar als je het over de totale populatie hebt van Oekraïense jongeren die hier willen studeren, dan kan dat oplopen naar bijna 100 miljoen."

Naast het geld speelt ook de angst voor een 'brain drain' een rol op de achtergrond. De Oekraïense overheid wil graag dat jonge vluchtelingen na de oorlog terugkeren om te helpen bij de wederopbouw van het land. Hoe langer de studenten in Nederland blijven, hoe groter de kans dat zij zich hier vestigen.

Een verloren generatie

Huisman is vooral bang voor de directe gevolgen voor de jongeren die nu noodgedwongen een verloren jaar tegemoet lijken te gaan. "Van de jongeren die nu geslaagd zijn, weten we zeker dat een heel groot deel daarvan niet kan gaan studeren omdat ze het niet kunnen betalen. Als dat langer gaat duren, wordt het steeds meer een verloren generatie."

Zonder een snelle regeling belanden veel talentvolle jongeren op werkplekken die niet passen bij hun opleidingsniveau. Gevluchte Oekraïners kiezen nu vaak noodgedwongen voor ongeschoold werk in de horeca, retail of logistieke sector.

Zelfde rechten als statushouders

De oplossing ligt volgens de UAF-directeur in een juridische gelijkstelling met andere vluchtelingen. "Wat zou helpen is als jongeren uit Oekraïne dezelfde rechten krijgen als statushouders in Nederland. Er is in feite op dit moment sprake van rechtsongelijkheid. Met die gelijke rechten komen ze direct in aanmerking voor studiefinanciering."

Mocht die juridische status niet wijzigen, dan moet het kabinet volgens de direct geld vrijmaken voor de studiekosten. De tijd dringt, want de deadline voor de inschrijvingen in het hoger onderwijs nadert.

'Mijn droom is groot'

Door zijn situatie en een deadline die inderdaad nadert, dacht Daniil noodgewongen aan een pauze in zijn onderwijsloopbaan. Hij wilde dan werken tijdens zijn tussenjaar. "Maar het is ook niet super om 2 jaar van mijn leven te skippen, alleen maar om geld te verdienen zodat ik een toekomst kan opbouwen."

Uiteindelijk hielp zijn school met een crowdfundingsactie om het benodigde collegegeld bij elkaar te krijgen. Dat bracht maar liefst 18.000 euro op. Nu het geld er is, kan Daniil verder. Hij hoopt op een toekomst in de politiek. "Mijn droom is best groot. Ik wil uiteindelijk heel graag in het bestuur van de Europese Unie zitten."