Gemeenteraad hoort voor het laatst inwoners over asielopvang Engelen: 'Moet ruimte zijn voor emoties'

De gemeenteraad van 's-Hertogenbosch heeft vanavond één taak: goed luisteren. "Maar dat zal best moeilijk worden in een proces waarin de emoties duidelijk verhit zijn", zegt John Bijl, deskundige op het gebied van gemeentebesturen en politieke besluitvorming.

Ruimte voor emoties

"Het vervelende van emoties is dat ze de ratio vaak in de weg staan. Als je niet eerst over die emotie praat, dan kom je nooit tot een rationele afweging", vertelt hij. "Dus ik hoop dat die emoties een plekje kunnen krijgen vanavond tijdens de raadsbijeenkomst."

Inwoners zullen een laatste keer delen hoe zij denken over het plan voor een opvanglocatie in Engelen, dat valt onder de gemeente 's-Hertogenbosch. Op de locatie zouden 50 alleenstaande minderjarige asielzoekers worden gehuisvest.

Zorgen en onrust

Het plan leidde de afgelopen maanden tot veel emotie, zorgen en onrust. Dat begon direct al op 9 april, toen de gemeente het plan voor de opvanglocatie bekendmaakte. Die timing lag gevoelig - vlak na de verkiezingen - terwijl uit Woo-documenten zou blijken dat de locatie al langer in beeld was.

Er volgden meerdere protesten. Burgers keerden zich niet alleen tegen de overheid, maar ook tegen elkaar. Huizen werden beklad, er werden hakenkruizen op de stoep gespoten en een auto belandde in het kanaal.

Luisteren naar voor- en tegenstanders

Inwoners spraken hun zorgen al eens uit richting de gemeenteraad, tijdens een bijeenkomst in mei. Vanavond is de tweede én tegelijkertijd laatste mogelijkheid. Het maximale aantal van 30 inwoners dat mag inspreken, was snel bereikt. Onder hen zijn zowel voor- als tegenstanders van de plannen.

Dat is ook gelijk het lastige: niet ieders wens zal kunnen worden ingewilligd. "Participatie betekent dat je luistert en dat je mensen serieus neemt. Maar de uitkomst is niet altijd wat mensen wensen en hebben ingebracht", zegt raadslid Maarten Kagie van Leefbaar 's-Hertogenbosch hierover. Hij zal de bijeenkomst vanavond voorzitten.

Draagvlak creëren

Toch vindt hij het belangrijk om draagvlak te creëren voor plannen. "Ik denk dat er geen enkel onderwerp is waarvoor je als bestuurder geen draagvlak hoeft te creëren. En op het moment dat je tegen weerstand aanloopt, moet je investeren in de mensen, in de conversatie en in het draagvlak om je plan wél te laten landen en anders terug te gaan naar de tekentafel."

Hier is raadslid Steven Elders het mee eens. Hij is fractievoorzitter van D66, de grootste partij in de gemeenteraad van 's-Hertogenbosch. "Kijk, we hebben natuurlijk ons standpunt als D66, maar dat neemt niet weg dat we gewoon serieus luisteren naar alle inwoners. Welke zorgen hebben zij? En wat kunnen we doen om het plan beter te maken?"

'Nog niet te laat voor open debat'

Het is nog niet te laat voor een open debat, vindt hij. "Als je dat accepteert, dan is er volgens mij niks meer mogelijk. Dan krijg je niks meer van de grond."

Na de inspreekavond wil hij graag het gesprek blijven voeren. "Op zo'n avond kunnen wij als raadsleden maar één vraag per persoon stellen", verduidelijkt hij de bijeenkomst. Die is echt bedoeld voor de woorden van inwoners, niet om in een discussie te geraken met de raadsleden. "Maar na de avond gewoon even één-op-één verder praten, gaan we sowieso doen."

'Inspraak is iets anders dan gelijk krijgen'

Half september moet de gemeenteraad een besluit nemen. Het is heel belangrijk dat de raad duidelijk maakt hoe de inspraak van inwoners in dat besluit wordt meegenomen, zegt deskundige Bijl.

"Helaas zie ik dat we in een tijdgeest zitten waarin mensen inspraak verwarren met gelijk krijgen. En zo werkt het natuurlijk niet", vertelt hij. "Bij een besluit als dit, zijn er altijd voors en tegens."

Inzichtelijk maken

"De gemeenteraad staat daarom voor de taak om goed inzichtelijk te maken welke afwegingen er uiteindelijk achter het besluit zitten", vervolgt Bijl.

"Het is belangrijk dat ze laten zien hoe ze hebben geluisterd naar de zorgen, wensen, belangen en ideeën van inwoners en hoe ze die een plekje geven in het besluit dat ze uiteindelijk nemen."

Eenheidsworst

Dat is moeilijk, geeft hij meteen toe. "Ik merk dat het in zo'n beleidsproces ontzettend moeilijk is om alles één-op-één terug te laten komen. Je wil niet letterlijk overnemen wat mensen hebben gezegd, want voor elk argument tegen, is er ook een argument voor. Die wil je allebei een goede plek geven."

"En dan zie je toch vaak dat argumenten die door inwoners zijn aangeleverd, samen met ambtelijke overwegingen en juridische beperkingen tot de bekende eenheidsworst worden gemaakt. En dan zie je aan het eindproduct niet meer zo goed wat nou eigenlijk de ingrediënten waren."

Veel emoties over asiel

Ook is het juist, bij een thema als asiel waar veel emoties bij komen kijken, moeilijk om het goed te doen. "Er zijn genoeg voorbeelden van de overheid die zware besluiten nam - zoals bezuinigingen, of de 'lockdown' in Covid-tijd - waar we ons toch in konden schikken."

"Bij asiel lopen de emoties bijzonder hoog op, zodat het een stuk moeilijker is om die emoties allemaal en plek te geven in het proces richting een besluit. Dat zie je niet alleen in Den Bosch, maar in heel veel gemeenten", legt hij verder uit.

Gesprek de komende jaren

Na 16 september is de kous nog niet af, verwacht Bijl. "Ook als het besluit is genomen, moeten de gemeente en gemeenteraad blijven uitleggen wat ze gaan doen en wat de vervolgstappen zijn. En daarin goed luisteren naar zorgen en bezwaren."

"Ik hoop dat er weer rust kan komen, waarin mensen weer meer naar elkaar gaan luisteren en nieuwsgierig zijn naar elkaars overwegingen. Maar dit gesprek zal de komende jaren nog wel een puntje blijven."