VNG-voorzitter baalt dat 24 gemeenten nu onder toezicht staan voor niet naleven spreidingswet: 'Moeten oplossingen vinden'

"Ik vind het heel jammer", reageert de VNG-voorzitter en daarbij burgemeester van Utrecht op het nieuws. "Als VNG hebben we altijd voor de spreidingswet gepleit. Omdat we die solidariteit tussen gemeenten heel hard nodig hebben."

Eerlijke verdeling

Dat is ook hoe de spreidingswet is bedoeld: asielzoekers worden op een eerlijke manier verdeeld over alle gemeenten. "Wanneer we allemaal onze 'fair share' nemen, dan is de problematiek voor Nederland ook minder groot." Maar hoe logisch dat ook op papier lijkt, in de praktijk pakt het minder goed uit. Van de 342 gemeenten staan er nu 24 onder toezicht.

Volgens Dijksma is het niet zo dat die gemeenten allemaal niet willen. "Het overgrote deel van de gemeenten houdt zich gewoon aan de spreidingswet, maar ervaart problemen in de uitvoering." Die gemeenten lukt het bijvoorbeeld niet om de juiste opvangplek te vinden, of er staan 'beren op de weg', legt Dijksma uit.

Gesprekken met gemeenten

"We voeren gesprekken met gemeenten die wel willen maar die problemen ondervinden in het organiseren, maar ook met zogenaamde niet-willers", gaat ze verder. "Wat zit daar achter? Welke zorgen hebben deze mensen? Hoe kunnen wij daar samen iets aan doen, zodat we ook die gemeenten kunnen overtuigen van het feit dat het helpt als we allemaal ons aandeel pakken?"

Veel gemeenten hebben te maken met protesten vanuit inwoners, wat ook mee kan spelen in de keuze om minder opvangplekken te regelen. Vorige week werd in het Brabantse Engelen een huis beklad van mensen die een poster van Vluchtelingenwerk voor het raam hadden. "Vreselijk", noemt Dijksma het.

Vandalisme Engelen

Premier Rob Jetten schreef woensdag op X: 'Wat een lelijk vandalisme in Engelen. Samenleven is een van de kernwaarden van Nederland. Verschillende meningen mogen daarbinnen bestaan, daarover gaan we met elkaar in gesprek. Voor het intimideren van mensen die zich inzetten voor mensen die zijn gevlucht voor oorlog is geen enkele rechtvaardiging.'

Een goede reactie, vindt de VNG-voorzitter het, maar tegelijkertijd vindt ze dat er verder gekeken moet worden. Iets wat ze in mei ook zei, toen in Loosdrecht brand werd gesticht bij een opvang. Ze noemde het toentertijd een 'kantelpunt' en zei dat het kabinet 'normerend moet optreden'. "Het is geen kwestie van een korte klap", zegt Dijksma, "je kan het niet zomaar oplossen. Er spelen heel veel dingen tegelijk'"

'Systeem functioneert niet'

Ze gaat verder: "We merken dat het asielsysteem en de opvang van dit moment gewoon niet functioneren. Mensen in Ter Apel slapen buiten. En dossiers lopen vaak heel lang." De burgemeester snapt dus ook dat dat bij de bevolking een 'beeld van onrust en ongemak' veroorzaakt. "Dat wil je niet."

"Aan de ene kant moeten we voldoende opvang over het hele land heen realiseren." Daarbij denkt ze ook aan maatwerk waardoor het voor gemeenten makkelijker is om aan de spreidingswet te voldoen. "En aan de andere kant zien we ook gewoon dat het stelsel verstopt zit", gaat ze verder. "Als we daar niks aan doen, dan blijft het natuurlijk gewoon heel problematisch."

Persoonsgerichte aanpak

Een van de manieren waarop haar gemeente, Utrecht, probeert de doorloop te verbeteren, is door te focussen op overlastgevende criminele vreemdelingen. "Dat is een kleine, maar heftige groep. En daar gebeurt op dit moment gewoon nog te weinig. Wij zijn daar wel mee bezig en doen dat met steun van het ministerie van Justitie."

"We kijken hoe we met een persoonsgerichte aanpak deze mensen ook steviger kunnen beetpakken", legt ze uit. Met die aanpak krijgt de gemeente ook een beter beeld van wie deze mensen zijn. "En daarmee kunnen we ook preciezer kijken: hebben mensen zorg nodig omdat ze verward zijn? Of zijn het criminelen en moeten ze achter slot en grendel?"

'Niet soft maar precies'

"En als het nodig is, dan moeten ze ook terug naar het land van herkomst", voegt ze eraan toe. "Dat is de echte oplossing. Dat is echt veel beter en preciezer beleid voeren dan over de hele linie illegaliteit strafbaar stellen, terwijl het echte probleem elders zit." Ze heeft het dan over de strafbaarstelling van illegaliteit, een voorstel tot aanscherping dat sneuvelde in de Eerste Kamer.

De VNG-voorzitter ziet deze aanpak ook zitten voor de rest van Nederland. "Als je op die manier te werk gaat, en heel precies dat ook over heel Nederland doet, kan je deze groep - die het voor de grote groep welwillende asielzoekers verpest - aanpakken. En daar pleiten wij voor. We zijn niet van de 'softe' aanpak, maar voor een precieze aanpak die werkt", zegt ze tot slot.