Gemeenten worstelen met overlastgevende Oekraïners: ook na vondst messen en drugs blijft opvang verplicht

Tientallen gemeenten in Nederland weten zich geen raad met Oekraïense vluchtelingen die overlast veroorzaken in de opvang. Zelfs al maken ze zich schuldig aan gewelddadig gedrag of vermeende criminele activiteiten, iedere keer als overlastgevers uit de opvang worden gezet, oordeelt de rechter dat ze toch moeten worden opgevangen.

'Drugslab' in opvang

Ook in Hengelo heeft de gemeente geprobeerd om overlastgevers 'uit te zetten'. Recent kwam daar een anonieme tip binnen over twee Oekraïense broers in de opvang, vertelt locatiemanager Simone van Rooij. Er volgde een inspectie van hun kamer: "We vonden veel verschillende soorten drugs."

En dat niet alleen. "Ook allerlei chemische vloeibare stoffen, zoutzuur, kookplaatjes, mini-weegschaaltjes, veel telefoons en een groot steekwapen", somt Van Rooij op. De kamer lag dus vol met spullen om drugs mee te maken.

Naar de rechter

De vondst was voor de gemeente aanleiding om de twee mannen onmiddellijk uit de opvang te zetten. "We moeten ook zorgen voor de veiligheid van alle andere mensen op die locatie", benadrukt Van Rooij. "En dat kan niet als we toestaan dat mensen hier jerrycans met zoutzuur op hun kamer hebben."

De Oekraïners stapten daarop naar de rechter, die hen gelijk gaf: de gemeente moet onderdak bieden. Bovendien legde de rechter de gemeente een dwangsom op: 1.000 euro voor iedere dag dat de broers geen dak boven hun hoofd krijgen, met een maximum van 60.000 euro.

'Niet uit te leggen'

Burgemeester Sander Schelberg is er nog steeds boos over: "Ik kan ze niet terugnemen vanwege de veiligheid van andere mensen." Hij vindt dat er een fout in de wet zit. "Niemand krijgt dit uitgelegd, niemand heeft ook begrip voor de situatie zoals die is ontstaan. Dit moet hersteld worden."

Bij de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) horen ze vanuit het hele land soortgelijke verhalen. Burgemeester Sjors Fröhlich van de VNG noemt het voorbeeld in Hengelo 'het topje van de ijsberg'. "Bestuurders zitten met de handen in het haar als ze iemand in de gemeentelijke opvang hebben die voor overlast zorgt."

Europese verplichting

Terwijl de oplossing voor dit probleem volgens hem simpel is: speciale centra waar overlastgevende vluchtelingen kunnen worden opgevangen. Daarnaast moeten de regels worden aangepast, zegt hij. Het gaat dan om de Europese richtlijn die Oekraïense vluchtelingen het recht op opvang geeft.

Het maakt nu namelijk niet uit of iemand zich misdraagt of de wet overtreedt: er moet opvang geregeld worden. "Daar moet eens goed naar gekeken worden", vindt Fröhlich. "Dat er wat meer mogelijkheden voor gemeenten komen om te zeggen: 'Ja, nu zijn we er klaar mee. Wegwezen hier.'"

Dwangsom betalen

In Hengelo houdt de gemeente ondertussen voet bij stuk. De Oekraïense broers keren niet meer terug in de opvang, die sowieso al overvol is. En dus wordt, met grote tegenzin, de opgelegde dwangsom betaald. "Misschien doet het nu even pijn, maar het alternatief doet veel meer pijn", zegt burgemeester Schelberg.

Terugkeer is echt geen optie, benadrukt hij: het belang van de andere bewoners en de medewerkers van de opvanglocatie weegt zwaarder. De twee overlastgevers verbleven in de tussentijd in een hotel, waarvan de rekening naar verwachting bij de gemeente Hengelo terecht komt. Vanaf vandaag is er opvang geregeld in een buurgemeente.

'Onacceptabel gedrag'

Minister Bart van den Brink van Asiel en Migratie zegt in een reactie het goed te begrijpen 'dat het steekt als mensen zo misbruik maken van de gastvrijheid die wij hier bieden'. Hij noemt het gedrag van de Oekraïense vluchtelingen in Hengelo 'onacceptabel'.

De minister laat weten op zoek te zijn naar oplossingen voor de situatie. "We zijn in gesprek over andere opvanglocaties voor overlastgevers." De wet aanpassen is volgens hem 'niet meteen een oplossing'. "Dat kost veel tijd en die mensen (overlastgevers, red.) zullen er dan nog steeds zijn."