Geen asielnoodmaatregelenwet door stemming Eerste Kamer, maar wat dan wel? 'Werken aan nieuwe wetten'

De stemmingsuitslag van vandaag roept veel vragen op. Want hoe gaat het nu verder, aangezien een groot deel van politiek Den Haag wel strenger asielbeleid wil? We vragen het politiek commentator van EenVandaag Marloes Lemsom.

Europees migratiepact

Dat de Eerste Kamer heeft gestemd tegen de asielnoodmaatregelenwet betekent niet dat er geen strengere regels komen op gebied van asiel, begint Lemsom. "Het Europees migratiepact, waarin Europese landen gezamenlijk een strenger asielbeleid hebben afgesproken, gaat wel gewoon door. Dat pact gaat in juni in en daar zitten ook wat dingen in die ook in de asielnoodmaatregelenwet stonden."

Het is dus niet zo geen enkel onderdeel van de wet wordt uitgevoerd. Maar in het Europees migratiepact zit bijvoorbeeld niet de strafbaarstelling van illegaliteit, het meest gevoelige deel van de asielnoodmaatregelenwet. Die maatregel zorgde er ook voor dat de Eerste Kamer uiteindelijk tegen de wet stemde.

Strafbaarstelling van illegaliteit

Lemsom legt uit hoe alles precies is gelopen: "De asielnoodmaatregelenwet was per ongeluk strenger geworden dan de bedoeling was. Door een amendement (een aanpassing van een wet door de Tweede Kamer, red.) werd daar de strafbaarstelling van illegaliteit aan toegevoegd."

"Mensen die eigenlijk terug moeten naar het land waar ze vandaan komen, zouden daarmee strafbaar worden", vertelt ze. "De politie zou dan iedereen die uitgeprocedeerd is kunnen oppakken."

'Kopje soep' niet strafbaar

Maar door die strafbaarstelling van illegaliteit zou ook iedereen die die mensen helpt strafbaar zijn, gaat Lemsom verder. "Dat ging om het spreekwoordelijke 'kopje soep'."

"Er zijn zeker bij christelijke partijen veel mensen die vrijwilligerswerk doen voor mensen die uitgeprocedeerd zijn. En die zouden dat dan niet meer kunnen doen." Die partijen gaven aan dat ze alleen vóór de wet konden stemmen als het niet strafbaar zou zijn om die mensen te helpen.

Stemmen over novelle

"Asielminister Van den Brink zei daarop dat er echt alleen bij een stuk of 300 mensen per jaar streng zou worden gehandhaafd, namelijk bij mensen die bijvoorbeeld de terugkeer naar hun thuisland frustreren", beschrijft Lemsom. Om die toezegging van de minister vast te leggen, werd er een aanpassing van de wet voorgesteld, een zogeheten 'novelle'.

Er werd vandaag in de Eerste Kamer eerst apart over deze novelle worden gestemd. Vervolgens moest er gestemd worden over de asielnoodmaatregelenwet. In de Tweede Kamer stemde de PVV eerder al vóór de novelle, maar in de Eerste Kamer stemde de PVV vandaag tegen.

PVV draait

De novelle sneuvelde daarom vandaag. Een groot deel van de Eerste Kamer, voor wie deze novelle cruciaal was, had daardoor geen andere optie dan tegen de asielnoodmaatregelenwet te stemmen. Dus na de novelle sneuvelde ook deze wet.

Er kwam ook nog een derde wet in stemming: de tweestatuswet, die regelt dat asielzoekers voortaan worden verdeeld in twee groepen met elk een andere status (één met meer en en één met minder rechten). Deze werd als enige wél aangenomen.

Politieke sabotage

Volgens Lemsom is het een bewuste keuze van de PVV om te zorgen dat de strengere asielwetgeving uiteindelijk niet door de Eerste Kamer kwam. "Het is cynisch maar waar", legt ze uit. "De strategie van de PVV is dat zij nu geen strengere asielwetgeving willen aannemen, zodat dit onderwerp hoog op de agenda blijft staan."

"Zo blijft de PVV relevant en kan de partij het altijd over asiel blijven hebben. Dat is voor hen van groot politiek belang." Na de stemming vandaag noemde minister Van den Brink deze strategie van de PVV 'politieke sabotage'. "Wilders zegt nu: 'Ja, wij hebben wel voor die wet gestemd en D66 niet, dus het is niet onze schuld', maar de PVV wist dat die partijen niet meer voor de wetten konden stemmen als je de novelle wegstemt", legt ze uit.

VVD teleurgesteld

Lemsom: "Je merkt nu dat de VVD niet blij is. Die zaten natuurlijk ook in het vorige kabinet, met de PVV, en die willen heel graag strengere asielwetgeving. Van de drie huidige coalitiepartijen willen zij dat het liefst. Dus zij zeggen nu dat ze heel erg teleurgesteld zijn dat D66 tegengestemd heeft." Dat terwijl bij de formatie is afgesproken dat D66 gewoon tegen mocht stemmen.

De politiek-commentator licht toe: "De afspraak in het coalitie-akkoord was dat de wetten gewoon zouden worden uitgevoerd als ze in de Eerste Kamer zouden worden aangenomen. Ook als D66 tegen zou stemmen."

Zo snel mogelijk nieuwe wetten

En nu? "Asielminister Van den Brink zegt dat hij nu zo snel mogelijk gaat werken aan nieuwe wetten die de Eerste Kamer wel kan dragen", vertelt Lemsom.

Het gaat dan om strengere wetgeving waar de meeste partijen het wel over eens zijn. "Misschien wel met strafbaarstelling van illegaliteit, maar zonder dat hulp aan illegalen strafbaar wordt", zegt de politiek-commentator tot slot.