Gaat het deze keer wél lukken? Opnieuw presenteert een kabinet langverwachte stikstofplannen
4 maanden na het aantreden van het minderheidskabinet ligt er vandaag dan eindelijk een pakket aan plannen dat Nederland van het 'stikstofslot' moet halen. Dit kabinet wil nu wél voor elkaar krijgen wat die drie regeringen hiervoor niet lukte.
Het is een omvangrijk pakket, met ingrijpende maatregelen. Tot en met 2035 trekt het kabinet 20 miljard euro uit om de stikstofproblemen aan te pakken. Landbouw, industrie en verkeer moeten hun uitstoot flink omlaag brengen. Er komen landelijke maatregelen, maar ook strengere regels rondom kwetsbare natuur.
Kwetsbare natuur
De focus ligt op kwetsbare natuurgebieden. In totaal komen er rond vijftien natuurgebieden zones van 1.000 meter en rond 85 natuurgebieden een zone van 500 meter. Vooral boeren in deze bufferstroken gaan het merken: zij moeten extra stikstof reduceren, hun bedrijf aanpassen, verplaatsen of stoppen. Ook komt er een norm voor een maximum aantal koeien per hectare: 2,6, dat is momenteel ook het gemiddelde.
De hamvraag is volgens politiek commentator Joost Vullings of dit standhoudt bij de rechter en daarmee dus de vergunningverlening weer op gang komt. "Want daar zit het hele land op te wachten: kunnen we weer vergunningen verlenen om woningen te bouwen, wegen te bouwen en bedrijven te laten starten? Het kabinet is ervan overtuigd dat het pakket de sleutel is, waarmee Nederland van het stikstofslot gaat."
Streep door stikstofbeleid
Het huidige stikstofprobleem begon in 2019, toen de Raad van State een streep trok door het stikstofbeleid dat er was. Nederland gaf boerenbedrijven en bouwers toestemming voor nieuwe stikstofuitstoot met de belofte dat er later extra maatregelen zouden komen om de natuur te verbeteren. Dat hield geen stand bij de rechter: die bepaalde dat de stikstofuitstoot onmiddellijk omlaag moest worden gebracht.
Met dit plan wil het kabinet-Jetten eindelijk uit deze impasse komen. "'This is the moment', dat gevoel overheerst bij veel betrokken", zegt Vullings. "Boeren weten weliswaar dat het pijn gaat doen, maar een stille meerderheid lijkt te kiezen voor - pijnlijke - zekerheid in plaats van eindeloze onzekerheid. De coalitiepartijen D66, VVD en CDA smachten naar politieke succes en willen alle drie een oplossing die werkt."
Neuzen dezelfde kant op
Volgens Vullings staan binnen het kabinet de neuzen dus in dezelfde richting. "Tel daarbij op dat de politieke macht van plattelandspartij BBB flink is afgenomen en dat andere relevante oppositiepartijen als PRO en JA21 juist graag een einde willen maken aan de stikstofcrisis. Vrijwel alle stoplichten staan dus op groen."
En na 7 jaar stilstand kan dit plan ook eigenlijk niet meer mislukken, volgens Vullings. "Het heeft echt grote gevolgen gehad voor vergunningverlening", zegt hij. "Voor de bouw van huizen en wegen, boeren die niet weten of ze kunnen uitbreiden. Dat is ook wat je hoort in Den Haag: het moet nu echt opgelost worden."
Meerderheid in Eerste en Tweede kamer?
De overtuiging dat het nu wel gaat lukken is er, maar Haagse regeringsbronnen komen ook met een waarschuwing: "'Als politieke partijen gaan afdingen, gaten schieten in het pakket, dan stort het hele bouwwerk in'", klinkt het. De volgende stap voor het kabinet is nu om meerderheden te gaan zoeken in de Eerste en Tweede kamer.
Volgende week woensdag wordt er al een debat gehouden over de plannen, vlak voordat de Tweede Kamer met het zomerreces gaat. "Dan is duidelijk of er een meerderheid voor de plannen is of niet", zegt Vullings. "Ondanks dat veel politieke partijen Nederland graag en snel van het stikstofslot willen halen is het toch nog geen gelopen race, want bijvoorbeeld de ChristenUnie vindt bufferzones van 1.000 meter te veel."
Over links of over rechts
Bij PRO wil men de plannen eerst grondig bestuderen voordat de handen de lucht in gaan, zegt Vullings. "Belangrijke vraag is nu of het kabinet steun gaat zoeken bij rechts, bij JA21, of bij links bij PRO. Het kabinet zet in op steun van beiden, maar dat zien PRO en JA21 als praktisch onmogelijk."
"Verkrijgt het kabinet voldoende steun, dan gaat de vlag uit bij premier Jetten en zijn ministersploeg", legt Vullings uit. "Een zorg minder, want er moet deze zomer nog wel een begroting voor volgend jaar gemaakt worden. En dat gaat vooralsnog niet soepel. Een deal over stikstof wordt gezien als sfeerverhogend en als voorspeller voor de slagkracht van het kabinet."