Extremistische jongeren bedreigen volgens AIVD vaker nationale veiligheid: 'Online bereiden ze concreet aanslagen voor'
Jonge pubers komen vaker in het vizier van de geheime dienst. Ze radicaliseren via extreem gedachtegoed op internet en social media. De AIVD slaat alarm over het aantal jongeren dat terreuraanslagen wil plegen. "Online kun je razendsnel radicaliseren."
In onderzoeken naar extremisme en terrorisme zien de spionnen van onze inlichtingendienst steeds meer jongeren voorbij komen, is te lezen in het jaarverslag dat de geheime dienst AIVD vandaag publiceert. "In de tachtig jaar dat de AIVD bestaat, was er niet eerder een dreigingsbeeld als nu, waarbij de nationale veiligheid tegelijk van zoveel kanten en zo langdurig onder druk staat", schrijft de dienst.
Social media
Door extremistische of terroristische propaganda op TikTok, Telegram, Snapchat of Instagram worden jongeren steeds extremer en gewelddadiger. In 2025 leidde dit in enkele tientallen gevallen bovendien tot het plannen van terreuraanslagen. Via ambtsberichten van de AIVD en daaropvolgende arrestaties zijn die pogingen verijdeld.
Directeur-generaal Simone Smit van de AIVD maakt zich grote zorgen: "Jongeren radicaliseren online, vormen een terroristische dreiging door hun jihadistische of rechts-terroristische denkbeelden of worden ingezet door vijanden als Rusland of Iran."
Jihadistische jongeren
De toename van jihadistische jongeren die radicaliseren is het grootst. De groep jongere aanhangers vormt nu een derde van het totale aantal ISIS-aanhangers dat de AIVD in onderzoek heeft. De inlichtingendienst kreeg in 2025 elf Jihadisten in beeld die op het punt stonden terreuraanslagen te plegen. Zes waren jonger dan 24 jaar.
"De aantrekkingskracht van de jihadistische ideologie is heel sterk", vertelt terrorisme-onderzoeker Elanie Rodermond aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. "Online kunnen jongeren razendsnel radicaliseren. Ze vinden elkaar op internet en social media, delen daar hun grieven en extremistisch materiaal. Soms gaan ze over tot het aansporen tot actie en bereiden ook online concreet aanslagen voor."
Gaza
Voedingsbodems voor het islamitisch extremisme zijn de oorlogen in Gaza en de oorlog tussen Israel en de VS met Iran. "Heel veel jongeren worden hierdoor aangespoord om na een periode van relatieve rust in actie te komen", legt Rodermond uit. "De haat richting het westen groeit weer op dit moment."
Terreuraanslagen van jihadisten nemen al een aantal jaar af, maar volgens Bart Schuurman, hoogleraar Terrorisme en Politie Geweld aan de Universiteit Leiden, 'blijft de intentie om aanslagen te plegen levend'. "Er lijkt sprake van een opleving van het jihadisme. We zien in 2025 meer arrestaties dan in de jaren ervoor."
Info
Hoe herken je als ouder dat je kind radicaliseert?
"Het is heel erg ingewikkeld om in deze tijd om precies te weten wat je kind online allemaal doet", zegt terrorisme-onderzoeker Elanie Rodermond. "Wat we eigenlijk moeten proberen met z'n allen is om veel meer te praten met kinderen over wat ze online doen, wie ze daar tegenkomen."
Praktische tip van de onderzoeker: "Net als dat je 's avonds vraagt aan je kind 'hoe was je dag op school?', kun je ook veel nadrukkelijker vragen naar de online activiteiten van je zoon of dochter."
Weinig restricties
Risicovol bij social mediagebruik is dat de meeste platforms geen goede regulering hebben, zegt hoogleraar Schuurman. "Er is een duidelijk gebrek aan restricties voor wie erop mag, de leeftijdsgrenzen en dergelijke."
De AIVD kan dit niet alleen aan, benadrukt Schuurman. "Dit is een veel breder maatschappelijk debat, waarbij we ook partijen als Meta en games als Roblox bij moeten betrekken."
Voorbereiden van aanslagen
De AIVD bracht vorig jaar over acht personen ambtsberichten uit om geweld vanuit rechts-extremistische hoek te voorkomen. "Deze mensen waren concreet bezig met het voorbereiden van aanslagen", zegt Schuurman.
Volgens de AIVD ging het daarbij onder meer om 'een groep personen, vaak ook jonge mensen, die wapens en munitie verzamelden en vervaardigden'. "Zij wilden deze wapens zeer waarschijnlijk inzetten", schrijft de inlichtingendienst.
Dubbele dreiging
Rechts-extremisten streven naar 'een blanke etno-staat'. De dreiging is tweeledig: de verspreiding van radicaal gedachtegoed en het gebruik van extreem geweld.
Hoogleraar Schuurman wijst erop dat rechts-extreem gedachtegoed online heel makkelijk verspreid wordt. Hij waarschuwt voor een 'normalisering': "Dit gebeurt niet in een vacuüm. Het extreemrechtse gedachtegoed wordt steeds normaler geacht door bijvoorbeeld politici."
Anti-AZC protesten
Terrorisme-onderzoeker Rodermond is het daarmee eens: "Je ziet ook gebeuren dat ogenschijnlijk vreedzame anti-AZC protesten ontaarden in geweld en worden gekaapt door de hardcore rechts-extremistische takken van deze groep."
Mensen radicaliseren daarbij volgens Rodermond door de enorme hoeveelheid aan rechtsextremistische content op webfora en social media. "Door het algoritme komen mensen die berichten steeds weer tegen. Er wordt vaak gebruik gemaakt van terugkerende memes. Er is weinig controle op. Rechtsextremistische groepen kunnen eigenlijk bijna onbeperkt hun gang gaan."
Nieuw fenomeen
Naast de eveneens grote dreiging van het zogenoemde anti-institutioneel extremisme, benoemt de AIVD dit jaar ook een nieuw fenomeen: het nihilistisch gewelddadig extremisme. "Deze groep opereert volledig online. Veel minder duidelijk is om welke ideologie het precies gaat. Er is eigenlijk geen duidelijk doel waar het geweld voor wordt ingezet, het gaat om het gebruik van geweld an sich."
Volgens Rodermond is er hier sprake van een 'online eco-systeem waar mensen elkaar aansporen tot het plegen van geweld in de offline wereld'. "Ze maken daar online weer melding van door het uploaden van video's, willen zoveel mogelijk likes krijgen. Dat werkt weer statusverhogend in die groepen, daarmee is het ook heel erg zorgelijk."
Rusland, China en Iran
Nederlandse jongeren worden ook geronseld als 'wegwerpagenten' door vijandelijke staten zoals Rusland, China en Iran. Afgelopen zomer werden in Den Haag nog twee jongens van 17 jaar opgepakt die spioneerden voor de Russen. Ze gingen op pad met een wifi-apparaat om bij gebouwen van Eurojust en de Canadese ambassade te spioneren voor een pro-Russische hackgroep.
"Dit lijkt op wat we al langer in het criminele milieu zien", legt Schuurman uit. "Daar worden ook hele jonge mensen geronseld die voor geld voor allerlei klusjes opknappen."
Iran
De laatste maanden lijkt ook de 'Lange Arm van Teheran' actief te zijn, signaleert de terrorisme-onderzoeker. "Denk bijvoorbeeld aan die brandstichtingen bij een synagoge in Rotterdam en een Joodse school in Amsterdam. Die verdachten zijn waarschijnlijk via een aan Iran gelieerde groep te werk gegaan.
Het is een moeilijk te bestrijden probleem, dat in meer Europese landen speelt. "Er is helaas een grote pool aan medeburgers die zich hiervoor laten lenen", zegt Schuurman. "Die dus in ruil voor een klein geldbedrag een torenhoge gevangenisstraf riskeren."