Explosie Osdorp mogelijk door criminele activiteit: waarom informatie uit de buurt erg belangrijk is

Hoewel het onderzoek van de politie nog volop loopt, meldt Het Parool dat een groep tieners en twintigers in een kelderbox onder sportschool Onna 365 mogelijk explosieven aan het maken was voor een geplande plofkraak in Duitsland, toen er iets misging en het pand grotendeels werd verwoest.

Niet voor het eerst

De recherche houdt rekening met verschillende scenario's. Er zijn inmiddels drie personen aangehouden en de politie is begonnen met forensisch onderzoek. Voor de bewoners van Osdorp is de explosie geen incident op zichzelf. "Er is eerder een pand opgeblazen. Ik woon daar vlak achter en ik weet wel dat die mensen die daar wonen daar nog steeds bang zijn", vertelt een buurtbewoonster.

Volgens haar speelt de problematiek rond explosieven veel breder. Zij zegt dat het gaat om zeer jonge jongens die in aanraking komen met sterke explosieven en illegaal zwaar vuurwerk. "We weten dat er een probleem is met cobra's. Er zijn ontzettend veel ouders en scholen die meewerken aan het bestrijden van de distributie van die cobra's."

'Jonge jongens'

Misdaadverslaggever Jesper Roele van Het Parool kan meer vertellen over de groep. Hij zegt dat het gaat om "jonge jongens uit de buurt, zo'n 16 tot hooguit midden 20 jaar." Zij zouden bezig zijn geweest met het fabriceren van bommen om deuren op te blazen of die gebruikt konden worden bij plofkraken.

"In dit soort buurten worden jongeren geronseld om klusjes uit te voeren", legt hij uit. "Ja, en als ze dan gevraagd worden om misschien mee te werken aan een plofkraak waar veel geld mee te verdienen valt, dan laten ze zich daarvoor inzetten."

Beruchte buurt

Roele is daarom niet geheel verbaasd dat dit de mogelijke oorzaak is van de explosie. "Dit is een best beruchte buurt, er komen hier best wel veel plofkrakers vandaan. Jongens die er in het verleden voor veroordeeld zijn komen uit deze buurt." Daarbovenop is dit lang niet de eerste explosie, bevestigt ook hij.

Dat dit mogelijk de oorzaak was van de explosie, verspreidde zich snel, weet de misdaadverslaggever. "Ik was hier gisterochtend vroeg en om 10.00 uur 's ochtends gingen de verhalen wel rond in de buurt, dat er een groep plofkrakers bezig was met het maken van bommen in die kelderboxen. En dat ging echt als een lopend vuurtje. Uiteindelijk waren er zelfs moeders met kinderwagens die wisten te vertellen dat daar een groep plofkrakers mee bezig was geweest in die nacht."

Wijk op de hoogte

Dat de buurtbewoners vaak weten wat er speelt in de wijk, weet ook criminoloog Jasper van der Kemp van de Vrije Universiteit Amsterdam. "Dat is natuurlijk altijd achteraf een beetje de situatie, dat dan blijkt dat er eigenlijk best wel wat informatie al rondging. Eigenlijk is er informatie uit de buurt nodig om te achterhalen waar dit soort locaties precies zijn."

En daar zit ook precies het pijnpunt, weet Van der Kemp. "Juist met het oog op dit soort risico's wil je het gevaar voor dit soort situaties weghalen. Daar heb je informatie uit de buurt voor nodig, maar je ziet dat dat vaak toch zodanig gefragmenteerd is of niet tot iets van concrete handelingen leidt."

Informatie bij de politie

Dat die informatie de politie misschien niet heeft bereikt, zegt volgens Roele wel iets over de informatiepositie van de politie in de buurt. "Dat zoveel mensen iets weten, maar dat de politie eigenlijk van niks weet. Dat er zulke dingen gebeuren in die kelderboxen in dat pand."

Tegelijkertijd is het in deze fase van het onderzoek begrijpelijk dat de politie alle scenario's onderzoekt. "Zij zullen natuurlijk nog niet zeggen wat ze weten en het achterste van hun tong laten zien. De verdachten zitten nog in beperkingen. Op het moment dat de politie natuurlijk informatie naar buiten brengt, komt het ook bij de verdachten terecht." Volgens hem zou dat het onderzoek kunnen verstoren.

Twijfel bij meldingen

Aan de andere kant is het niet heel gek dat dit soort informatie niet altijd vooraf de politie bereikt, vertelt Van der Kemp. "Omdat het natuurlijk best lastig is. Want ja, meldingen over een beetje raar gedrag bij een berging, betekent niet dat je het recht hebt om controles te doen op verdenking van dat er explosieven zijn." Het maakt concreet ingrijpen moeilijk.

"Mensen twijfelen natuurlijk heel vaak: zien wij dingen die daadwerkelijk foute boel zijn of niet?" Daarnaast speelt angst ook mee in de drempel om meldingen te doen. "Vooral in dit soort situaties. Dan denkt men: ja, loop ik niet zelf nu risico? En het is hier heel vaak over gedragingen die op zichzelf niet per se strafbaar zijn, maar vooral een beetje verdacht."

'Het heeft altijd zin'

Tegen mensen die zelf iets verdachts denken te zien in hun wijk, wil Van der Kemp zeggen dat een melding doen altijd zin heeft. "Het draagt altijd bij aan verdere informatie voor dat soort situaties." Ook als het lijkt alsof het niet direct leidt tot actie. "Mensen denken daardoor soms: wat heeft het voor zin?"

"Maar", gaat hij verder, "jij doet één melding, maar misschien doet je buurman ook een melding over net een ander stukje. En de politie heeft zelf informatie. En bij elkaar wordt dat opeens een heel concreet beeld waar misschien wel op gehandeld kan worden. En dat is waarom altijd elk stukje informatie of meldingen heel erg nuttig kan zijn."