Eerste WijkKliniek die ouderen helpt revalideren is succesvol maar moet toch stoppen, zorgverleners geschokt: 'Complete verrassing'

De WijkKliniek in Amsterdam-Zuidoost moet per 1 december 2025 sluiten omdat het concept niet meer past binnen de nieuwe visie van Zorgverzekeraars Nederland. Voor ouderen en zorgverleners komt dit nieuws als een verrassing. Zij zijn juist zeer tevreden over de kliniek. "We wisten er niet van, er is geen overleg geweest", zegt een huisarts die patiënten naar de kliniek verwijst.

Succesvol initiatief

Kwetsbare ouderen die met een heftige ontsteking of na een val in het ziekenhuis terechtkomen, worden daar vaak niet beter van. De acute problemen worden behandeld maar intussen ligt zo iemand vooral in bed en dat kan voor mensen op leeftijd noodlottig zijn. Hun conditie gaat achteruit en vaak is er binnen korte tijd alweer een volgende ziekenhuisopname.

Dat moet anders, dacht men 7 jaar geleden in het Amsterdamse AMC ziekenhuis. Daar ontstond het idee voor de WijkKliniek: een plek waar ouderen na hun ziekenhuisopname naartoe kunnen en waar alles is gericht op herstel en behoud van conditie. Het bleek een groot succes, voor de ouderen zelf, voor huisartsen in de omgeving én voor het ziekenhuis waar mensen niet onnodig op de afdeling hoefden te liggen.

'Het was geweldig'

Frans Heddema (90) werd onlangs nog opgenomen in de WijkKliniek. "Ik kwam eerst in het ziekenhuis met plotselinge ademnood. Via de spoedeisende eerste hulp ging ik naar de Kliniek", vertelt hij terwijl hij tevreden terugblikt op die ervaring. "Het klinkt raar, maar het was geweldig."

"Toen ik aankwam was ik duizelig. Maar toen dat voorbij was, was ik in een geweldig grote kamer met ontzettend aardige mensen om me heen", gaat Heddema verder. "Ik ben een lui mens maar je moest je bed uit en lopen door de gang om te voorkomen dat je met te slappe benen weer naar huis zou gaan."

Voorbereiding op thuiskomst

"Ze bereiden je vanaf het begin voor op je thuiskomst", vertelt Heddema over zijn opname. "Er is een geriater (een arts die is gespecialiseerd in zorg voor kwetsbare ouderen met complexe gezondheidsproblemen, red.) die je vertelt hoe fit te blijven, en een diëtist.

"Een hele deskundige ring om je heen om je voor te bereiden."

Succesvol, maar toch sluiten

Naast de positieve ervaringen die de WijkKliniek biedt aan patiënten als Heddema, worden er ook goede resultaten geboekt. Toenmalig minister Kuipers zette die in 2023 tijdens een bezoek aan de Amsterdamse WijkKliniek nog eens op een rij: "Waar het toe leidt is betere patiëntenzorg, minder spoedeisende hulpbezoek, minder ambulanceritten, minder opnames."

"Dat is beter voor een patiënt, voor de familie en ook veel beter voor al die patiënten die wel ziekenhuiszorg nodig hebben. Dit is een prachtig initiatief dat we breed moeten uitrollen." Kortom: De allereerste Nederlandse WijkKliniek is een succesvol initiatief. Toch moet de kliniek in december sluiten. De reden daarvoor is dat de zorgverzekeraar andere ideeën heeft over de bedrijfsvoering.

Ruimte voor verbetering

Zilveren Kruis schrijft op haar website "De WijkKliniek Amsterdam heeft goede resultaten laten zien, maar er was ook ruimte voor verbetering."

Zorgverzekeraars Nederland (ZN) wil dat zo'n wijkkliniek nog dichter bij het ziekenhuis komt, namelijk ernaast of erin. Ze gaan er vanuit dat er dan minder ambulancevervoer nodig is. Ook is er onenigheid over wie de eindverantwoordelijkheid heeft bij de behandeling in de WijkKliniek, een specialist ouderengeneeskunde of een klinisch geriater.

Verder zonder Amsterdam-Zuidoost

Opmerkelijk is dat de betrokken partijen hier niet uit zijn gekomen en dat dit het einde van de Amsterdamse WijkKliniek betekent. Het gaat dus niet om ondermaatse zorg of slechte resultaten. Zorgverzekeraars Nederland en Zilveren Kruis zijn in principe enthousiast en willen dat er in 2026 tien wijkklinieken komen.

Maar daar zit de kliniek in Amsterdam-Zuidoost, tot grote schrik van zorgverleners in deze wijk, niet meer bij. "De sluiting kwam voor ons huisartsen in Zuidoost als een complete verrassing", vertelt huisarts Birgit Oostveen die regelmatig patiënten naar de WijkKliniek verwees. "We wisten er niet van, er is geen overleg geweest."

Artsen geschrokken

"Het is hard aanpoten want er zijn meer ouderen met ingewikkelde problemen thuis", gaat de huisarts verder. "Als er dan zo'n belangrijke schakel wegvalt, moet je maar kijken hoe het afloopt. Het voelt alsof nu het kind met het badwater weg wordt gegooid."

Prabath Nanayakkara is internist en hoogleraar acute interne geneeskunde in het AUMC, ook hij is geschrokken van de sluiting. "We merkten het dit weekend al, er waren enkele patiënten die wij nu niet kwijt kunnen, die in het ziekenhuis moesten blijven waardoor anderen niet opgenomen kunnen worden." Hij noemt het 'zonde' dat zo'n origineel initiatief niet bewaard kan blijven. "Als het van de werkvloer komt en zo'n goed initiatief is dan moet je dat stimuleren."

Wat is er mis gegaan?

Om de sluiting van de WijkKliniek op te vangen hebben zorgverzekeraars nu toegezegd dat er in Amsterdam voldoende 'herstelbedden' voor ouderen zullen komen. Katinka Prince, voorzitter van de Amsterdamse huisartsen Alliantie, maakt in Het Parool duidelijk hoe belangrijk dat is: "Nog steeds gebeurt het vaak dat er wordt gezegd: 'We hebben geen plek. Kan je het niet nog een paar dagen aankijken met de patiënt?'"

De vraag hoe het kan dat zo'n succesvolle innovatie nu moet verdwijnen is voorlopig onbeantwoord. De Nederlandse Zorg Autoriteit (NZA) laat weten: "Wij gaan samen met het Zorginstituut in gesprek met Cordaan, Zilveren Kruis en het Amsterdam UMC om te begrijpen wat er is gebeurd in Amsterdam en welke lessen we hieruit kunnen trekken."