'Één stuk afval oprapen kan al een dierenleven redden', in dit museum laten ze de gevolgen van natuurvervuiling zien
Een zwaan met een vishaak in zijn hals en een eend met een plastic ring van een fles om zijn snavel. Het is een greep uit de opgezette dieren die tentoongesteld staan in het Grachtwacht Museum in Leiden. Ze raakten verstrikt in zwerfafval en overleden.
Elke zondag vaart bioloog Liselotte Rambonnet met een groep vrijwilligers in kano's over de gracht, op zoek naar zwerfafval. Hun missie? De stad opschonen en de gevolgen van de vervuiling in de natuur laten zien. In het brughuisje op de Marebrug in het centrum van Leiden stellen ze hun vondsten tentoon. "Om te laten zien dat één stuk afval oprapen dus al een dierenleven kan redden."
10 tot 12 vuilniszakken vol
"Een chipszak die voorbijdrijft of een plastic koffiebekertje. Te veel afval in ieder geval", zegt Rambonnet over wat er in het water ligt. "Met een klein rondje varen vissen vrijwilligers er zo'n 10 tot 12 vuilniszakken uit."
De vrijwilligers komen tijdens hun ronde ook bijzondere dingen tegen, vertelt ze. "In studentenstad Leiden liggen af en toe heel veel gekke dingen in de gracht. We hebben een keer een dagboek van een student gevonden. Dat maakt het ook wel weer grappig", zegt ze. "We hebben ook een tentoonstelling nu in onze ramen van het brughuisje, van alle gekke eendjes die we vinden." Rubberen badeendjes, wel te verstaan. "In al die jaren zijn dat inmiddels zo'n 50 gele eendjes."
Verdrietig én positief
"Ik word er verdrietig van, vooral aan het eind als je ziet hoeveel het is", zegt ze over al het afval, "maar heel positief en enthousiast van alle mensen die helpen om het eruit te halen. En ook op straat, mensen die met grijpers bezig zijn, daar word je toch wel weer positief van."
Rambonnet is bioloog en vrijwilliger bij de Dierenambulance en Stichting de Grachtwacht. De stichting is inmiddels zo'n 7 jaar actief.
Bowlingbal
In het kleine museum in het voormalig brugwachtershuisje probeert de stichting de verhalen van de dieren die het niet hebben gered te laten zien. "Om mensen erop te wijzen dat één stuk afval al een dierenleven kan kosten, en ze een beetje te enthousiasmeren dat ze het vooral moeten opruimen."
"Elke week wisselt de expositie met de gekste vondsten. Nu een bowlingbal, die drijft ook blijkbaar. En we laten dus ook helaas zien wat afval kan doen met dieren."
'Pijnlijk voor de dieren'
"We krijgen daar helaas veel mee te maken", vertelt Rambonnet. "Mijn collega's ook, allemaal vrijwilligers bijna, die zien de ergste dingen. Ook dieren, aalscholvers bijvoorbeeld, die in muskusrattenklemmen duiken en die vastzitten met een hele grote, zware klem op de kop, maar nog wel leven, en die je dan te pakken moet zien te krijgen om te bevrijden."
"Maar ook veel duiven die draadjes en haartjes om de tenen hebben en dan gelukkig toch kunnen overleven, als we ze maar vangen en als we ze kunnen helpen", zegt Rambonnet. "Het is vooral heel erg pijnlijk voor al die dieren. We proberen de verstrikkingen met Dierenambulances en opvangcentra in kaart te brengen, en dan in gesprek te gaan met Sportvisserij Nederland bijvoorbeeld over al die vishaken en die vislijnen en andere groepen die hier iets aan kunnen doen om het te voorkomen."
Gedragsverandering moeilijk
Voorkomen dat mensen hun afval op straat of in het water gooien is niet makkelijk, denkt Rambonnet. "Ik vrees dat dat een hele moeilijke is, om gedrag te veranderen van mensen. Dat vraagt cultuurverandering en dat gaat heel lang duren."
Ze gaat verder: "We weten helaas ook dat opruimen niet genoeg is, maar dat de fabrikanten ook een rol kunnen spelen. Dus echt aan de voorkant voorkomen dat de materialen schadelijk zijn voor de natuur. Waspapiertjes om snoepjes doen in plaats van plastic papiertjes", noemt ze als mogelijke oplossing. "Ik denk dat dat een makkelijkere omslag is dan het gedrag van mensen veranderen."