Duitsland wil inlichtingendienst meer macht geven: waarom veel landen dat nu doen

Bert Hubert werkte bij de Algemene Inlichtingen en Veiligheidsdienst (AIVD) en is softwareontwikkelaar, entrepreneur en technologiecommentator. Hij is deskundige op het gebied van privacy en digitale infrastructuur.

Verzamelen wordt handelen

De inlichtingendienst wordt in Duitsland weleens een 'tandeloze tijger' genoemd. Maar met deze nieuwe wetgeving wil het land vooral de huidige regels oprekken: de diensten mogen 'terughacken' en voortaan ingrijpen als ze iets zien wat niet mag. "Dat is een enorme overgang, want daarvoor was het een informatiedienst die vooral boeken volschreef met wat ze hadden ontdekt."

In Duitsland noemen ze het zelf "een van de grootste veranderingen in hun inlichting en wetgeving ooit", zegt Hubert, "waarmee hun geheime diensten ineens daadwerkelijk dingen mogen gaan doen in plaats van alleen maar informatie verzamelen."

Historisch gevoelig

Hubert legt uit waarom deze ontwikkeling in Duitsland nogal wat stof doet opwaaien. "Duitsland heeft natuurlijk een geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog. Oost-Duitsland herinnert zich nog heel levendig hun eigen geheime dienst, de Stasi, met dossiers over miljoenen mensen."

Hij licht het verder toe: "Meer dan in Nederland zijn ze zich in Duitsland er dus van bewust dat een geheime dienst niet altijd je vriend is. En daarom vinden ze het heel eng en spannend om die mensen meer bevoegdheden te geven."

Steeds gevaarlijker

"Het is zeker een trend dat inlichtingendiensten hun bevoegdheden willen uitbreiden", zegt Hubert. "Wat men zegt: de wereld is heel gevaarlijk geworden. We hebben de Russen die heel eng zijn, de Chinezen die heel eng zijn."

"De Amerikanen die ons altijd hielpen met de CIA, die zijn niet noodzakelijk onze vriend meer. Dus eigenlijk alle landen van Europa hebben nu zoiets van: ja, we willen wel dat onze inlichtingendiensten meer mogen en meer kunnen. De urgentie wordt steeds meer gevoeld en dat zie je uitmonden in nieuwe wetten."

Verschillen per land

Een paar jaar geleden heeft Nederland zijn inlichtingenwetgeving versterkt, weet Hubert. "De Nederlandse wetgeving is al best wel ruim. Zo mogen de Nederlandse diensten in alle landen van de wereld actief zijn. En ze mogen ook Nederlanders helemaal afluisteren. Terwijl juist veel inlichtingendiensten, bijvoorbeeld de CIA, geen Amerikanen mag afluisteren. Dat is best wel een rare beperking", zegt Hubert.

"De AIVD en de MIVD mogen bijvoorbeeld de server van hackers stukmaken, als zij denken dat die mensen een gevaar zijn voor de staatsveiligheid. De Duitse diensten mogen nu alleen maar een notitie schrijven. Dat faxen ze dan naar de Duitse politie in de hoop dat er iets mee gebeurt. In die zin lopen we hier best wel ver vooruit in effectiviteit."

Altijd meer

Hubert geeft aan dat de Nederlandse inlichtingendiensten AIVD en MIVD 'altijd meer' willen, terwijl ze al veel kunnen en weinig restricties hebben. "Volgende week presenteert men een nieuwe inlichtingenwet in Nederland waarin men zegt: we willen nog meer kunnen met minder toezicht."

Over de huidige trend waar steeds meer inlichtingenwetgeving wordt verruimd, maakt Hubert zich wel tot op zekere hoogte zorgen. "Sommige bevoegdheden zijn nodig, maar wordt het wel op de juiste plekken ingezet? Het gaat nu heel erg hard en de politiek weet daar geen maat in te houden. We moeten ons wel zorgen maken over hoe snel die bevoegdheden worden toegekend, want politici vinden het op dit moment al gauw best."

'Beetje eng'

Hubert kan die 'mateloosheid' wel verklaren: "Politici willen daadkrachtig overkomen, dus die zeggen: 'Ja, onze diensten moeten uitgerust worden met de beste wetgeving en de modernste technieken.'"

Bijvoorbeeld AI. "In Duitsland wil men bijvoorbeeld met AI profielen gaan maken van mensen om te kijken of ze misschien verkeerde dingen gaan doen. In andere landen, zoals hier in Nederland, wil men grootschalig afgeluisterd internet gaan bekijken, en dat AI dan zoekt of er geen verdachte dingen tussen zitten. Dat is echt wel een trend: men wil graag mee met de nieuwste dingen. Tegelijkertijd kun je je afvragen of het niet een beetje eng is."