Doorbreken van vasten tijdens ramadan is voor veel mensen onder werktijd: 'Ga gesprek aan met je werkgever'

Voor ruim 1 miljoen moslims in Nederland is de maand ramadan een belangrijke periode waarin vasten, samen eten en spiritualiteit centraal staan. Een maand lang wordt er van zonsopgang tot zonsondergang niet gegeten of gedronken.

Dadels en een glas water

Het is voor moslims een belangrijke religieuze verplichting om op het moment van zonsondergang het vasten te verbreken. Dit doen zij door een dadel te eten en wat water te drinken. Dit wordt ook wel 'iftar' genoemd. Na het verbreken van het vasten, nemen moslims meestal plaats aan tafel voor een volledige maaltijd.

Je moet enigszins een creatieve oplossing zoeken voor het verbreken van het vasten dit jaar vanwege het tijdstip van zonsondergang, begint Şevket Kılıç. Hij is woordvoerder van de jongerentak van Islamitische Gemeenschap Milli Görüş Zuid-Nederland (IGMG Jongeren ZN), een organisatie van 24 islamitische jongerenverenigingen.

Schuiven met roosters

Omdat zo'n uitgebreid moment niet altijd binnen de standaard pauzetijden van een werkdag van 8 uur past, zoeken veel jongeren naar manieren om hun rooster hierop aan te passen, weet Kılıç. "Sommigen beginnen eerder zodat zodat ze ook eerder kunnen stoppen, mits het beroep zich daar goed voor leent", legt hij uit.

Hij ziet dat moslimjongeren zich ruim van te voren voorbereiden op de komst van de vastenmaand ramadan. "De meeste jongeren vinden dat de ramadan dit jaar goed te combineren valt met werk", zegt Kılıç.

Recht op vasten, niet op aanpassing

Toch is het niet verplicht voor een werkgever om flexibel te zijn. "Hoewel je het recht hebt om te vasten, dat mag een werkgever je volgens de Grondwet niet verbieden, heb je niet automatisch recht op andere werktijden", vertelt arbeids- en organisatiedeskundige bij de Arbo Unie Ammar El Zarow.

Volgens El Zarow komt het vooral aan op een goed gesprek tussen een leidinggevende en een werknemer.

Goed gesprek vóór de ramadan

"Het liefst nog voordat de ramadan begint", adviseert El Zarow. "De meeste werknemers vasten namelijk niet voor het eerst. Zij kennen zichzelf het beste, weten hoe ze zich tijdens de ramadan voelen en welke intensiteit ze in het werk nodig hebben."

Volgens El Zarow kan het helpen om in gesprek te gaan over hoe je het werk kunt inrichten tijdens de ramadan. "De ramadan is natuurlijk ook gewoon iets wat je kunt voorbereiden, omdat het jaarlijks terugkomt", vertelt hij. "Kijk daarom samen naar wat passend zou kunnen zijn. Vragen die hierbij voor beide partijen kunnen helpen zijn: 'Wat ga jij de komende ramadan doen om het werk zo te organiseren dat het haalbaar en goed verloopt?'", tipt El Zarow.

Vakantiedagen opnemen of uren ruilen

"Tijdens dat gesprek kunnen er ideeën bij de medewerker ontstaan die oplossingen kunnen bieden om het vasten tijdens het werk aangenaam te laten verlopen. Vervolgens kan een leidinggevende gaan kijken hoe hij of zij een werknemer daarin tegemoet kan komen", zegt El Zarow.

"Je ziet daarom dat in sommige sectoren jongeren om de ramadan heen plannen", gaat Kılıç verder. "Zo nemen sommige jongeren vakantiedagen op of hebben zij de mogelijkheid om een feestdag in te wisselen voor een vrije dag tijdens de ramadan."

Slim inplannen

Moslimjongeren die een avonddienst draaien hebben soms de tijd niet om uitgebreid te gaan eten. Daarvan zegt Kılıç: "Als het vanwege het type werk niet mogelijk is om langer te pauzeren is dit niet erg. Het belangrijkste is dat je het vasten op het moment van zonsondergang kunt verbreken."

Daarnaast ziet Kılıç dat moslimjongeren met een kantoorbaan hun werkdag anders indelen tijdens de ramadan. "Sommige bewaren hun administratie voor de laatste uurtjes; dat werk kan vaak ook vanuit huis worden gedaan. Anderen plannen belangrijke meetings, die normaal gesproken later op de dag vallen, juist wat eerder op de dag."

Niet de norm maar een persoonlijke keuze

"Vergeet niet dat het voor moslims altijd een persoonlijke keuze blijft om verlof op te nemen of hun roosters aan te passen, benadrukt Kılıç. "Of iemand nu besluit vrij te nemen of met een werkgever om de tafel gaat over de invulling van de werkdag tijdens de ramadan: dit is een individuele keuze en zeker niet de norm."

Zo kiest autoverkoper Deniz Demir ervoor om zijn vasten te verbreken onderweg naar huis omdat hij tot 18:00 uur aanwezig moet zijn. "Ik werk 5 dagen per week bij een autodealer in Helmond en als je het vasten moet verbreken om 18:01 dan wordt dat op de zaak of in de auto met een dadel en wat water", lacht Demir.

Als laatste aan tafel, geen issue

"Ik kan me niet herinneren wanneer het verbreken van het vasten tegelijk viel met het einde van mijn werkdag", gaat hij verder. "Dit betekent dat ik als laatste thuis kom wanneer iedereen al zijn vasten heeft verbroken", vertelt Demir.

Tijdens de ramadan nodigen moslims elkaar uit om na zonsondergang samen te eten. "Dit kan in mijn geval alleen op mijn vrije dagen", zegt Demir. Toch ziet hij het positief in."Het zijn uiteindelijk maar 4 dagen dat ik thuis niet gezamenlijk met mijn gezin het vasten kan verbreken. Ik denk ook niet dat ik daar een issue van moet maken door te zeggen: 'Ik ga een half uur of een uur eerder weg om op tijd te zijn'", zegt Demir.

De nieuwe invulling van de iftar

"In Nederland is er ruimte voor verschillende levensstijlen en religies en in praktijk blijkt al jaren dat dit prima samen kan gaan", ziet Kılıç. Hij merkt wel dat het organisatorisch steeds lastiger wordt om gezamenlijke evenementen zoals een iftar te plannen, omdat inmiddels ook veel niet-islamitische organisaties en ministeries iftars organiseren. "Dit is symbolisch heel waardevol, maar het maakt de agenda's ook vol", zegt hij.

"Ik hoor van veel jongeren dat de norm aan het verschuiven is", vervolgt hij. "Waar het eerst gebruikelijk was om als groep samen het vasten te verbreken, kiezen we er nu vaker voor om na het taraweeh-gebed samen te komen voor een toetje of een gezamenlijk programma. Jongeren zoeken al zelf naar een balans tussen hun spirituele beleving en hun maatschappelijke rol", zegt Kılıç tot slot.