Donald Trump nu 'lame duck president' na midterms VS: de mogelijke gevolgen voor Europa

Vanuit het John Adams Institute in Amsterdam volgt directeur Ian Kenny de ontwikkelingen op de voet. "Deze midterms zijn belangrijke verkiezingen, ook voor Europa."

'Alles staat onder spanning'

Kenny organiseert vanuit het culturele podium vrijdag het evenement 'Midterm Madness', over de gevolgen van deze verkiezingen. Want er staat veel op het spel.

"Niet alleen de zetelverdeling in Washington D.C. maar ook vrouwenrechten en de rol van het Hooggerechtshof tot de wereldwijde strijd om AI en de steun aan de NAVO en Oekraïne: alles staat onder spanning."

Trump blijft relevant

De meest recente peilingen van The New York Times, gepubliceerd op maandagavond een dag voor de verkiezingen, lijken in het voordeel van de Democraten te zijn en geven al voorzichtig een beeld van Amerika's toekomst. Maar dat betekent niet, merkt Kenny op, dat de president de 2 jaar die hij nog heeft stilletjes zal uitzitten.

"Eén ding weten we over Donald Trump: hij is ongelooflijk handig met de media. Hij zal zeer waarschijnlijk een manier blijven vinden om relevant te zijn." Waar voorgaande presidenten door een uitslag als deze wellicht in hun schulp zouden kruipen, doet Trump dat niet, voorspelt hij.

Kat in 't nauw

Maar Amerika-kenner Frans Verhagen is daar niet zo zeker van. Hij werkte jarenlang als correspondent in de Verenigde Staten en schreef diverse boeken over het land. "Ik ben geen psycholoog, maar volgens mij, als een narcist zijn mojo kwijt is en zijn beleid niet meer werkt, dan stort zo iemand als een plumpudding in elkaar."

Verhagen huivert bij het idee dat Trump na een eventuele nederlaag de weg kwijtraakt. "En dat hij allerlei rare dingen gaat doen. Een kat in het nauw maakt namelijk rare sprongen."

Niet het einde

Mocht de dag dat Trump psychisch en fysiek niet meer tot veel in staat is aanbreken, dan is dat niet het einde van MAGA. Anderen zullen het dan overnemen, zegt Verhagen. "De macht van vicepresident JD Vance wordt dan veel groter."

Maar er zullen volgens hem ook Republikeinen, die er na 2 jaar hard werken geen zin meer in hebben, opstappen. "Dan moeten er nieuwe mensen worden benoemd die het Democratisch Congres moet goedkeuren. En zo kan er een verstandigere omgeving rond Trump ontstaan."

Verschillende realiteiten

Kenny denkt juist dat we een splitsing in het Amerikaanse beleid kunnen gaan zien: "Waarbij je een Huis van Afgevaardigden hebt dat er steeds vaker op aandringt zaken via hun toezicht te regelen, wat de officiële weg is."

De president is de opperbevelhebber, maar bezit niet de exclusieve bevoegdheid over staatszaken, legt hij uit. "En ook niet over buitenlands beleid. Partners in Europa zouden hierdoor kunnen worden geconfronteerd met twee verschillende realiteiten."

Eigen beleid voeren

"Maar", zegt Verhagen, "dit alles zou voor Europa niets moeten uitmaken. Wij moeten gewoon ons eigen buitenlandbeleid voeren en onze eigen belangen behartigen, ongeacht wie er in het Witte Huis zit."

Kenny zou de Europese leiders juist willen aanmoedigen om meer contact te leggen met de afzonderlijke staten in Amerika. "Er ligt een heel land achter het Witte Huis. Er zijn vijftig verschillende staten met hun eigen cultuur. Als je zakendoet met afzonderlijke staten creëer je voor jezelf meer mogelijkheden."

Staatsbezoek als voorbeeld

"En het is echt niet zo dat Amerikanen geen interesse hebben in Europa", gaat de directeur van het John Adam Institute verder. "De doorsnee inwoner van Nebraska is heus wel nieuwsgierig naar wat er buiten Nebraska gebeurt. Als je door de Verenigde Staten reist, merk je dat mensen nog steeds interesse hebben in de wereld om hen heen."

Het staatsbezoek van koning Willem-Alexander en koningin Máxima is volgens hem al een goed voorbeeld van deze aanpak. "Ze lieten toen zien hoe je het Witte Huis niet buitenspel zet, maar juist meeneemt als onderdeel van een bredere missie. Ze begonnen in Philadelphia, gingen vervolgens naar het Witte Huis voor een kleine, intieme ontmoeting en reisden daarna door naar Florida, waar aanzienlijke Nederlandse zakelijke belangen liggen op het gebied van klimaatverandering."

Samen met China én Amerika

Amerika-kenner Verhagen vindt dat de Europese Unie ook de banden met China meer moet aanhalen. "We moeten een onafhankelijke rol durven pakken als een van de drie supermachten. En een spilpositie innemen tussen Amerika en China in."

Dat zou betekenen dat de EU soms deals maakt met China en soms met Amerika. "Omdat je er middenin zit, kun je hele mooie deals maken. Een deal met China maakt Amerika boos, maar dan maak je weer een deal met Amerika en daarna maak je weer een deal met China. Dat lijkt me de meest logische manier van buitenlandse politiek bedrijven: superrealisme."

'Een tandje bij'

Amerika inruilen voor een bondgenootschap met China, raadt Kenny met klem af. "Dat is te kortzichtig. Dit gaat niet alleen over economie, maar ook over cultuur en democratie. Deze periode doet Europa en democratieën wereldwijd pijn. Tot voor kort waren de Verenigde Staten het baken van de democratie. De kans om nu kritisch na te denken over onze positie, onze handel en ons zelfbeeld moeten we niet te grabbel gooien."

Zijn boodschap aan politici als premier Rob Jetten en bondskanselier Friedrich Merz is dan ook om het initiatief niet uit handen te geven: "Geef je plek aan tafel niet op. Word actiever, kom met oplossingen en ga voorwaarts. De wereld verandert snel en dat kan uitputtend zijn. Maar als het zwaar wordt, zetten volhouders een tandje bij."