Defensie kan met nieuwe wet makkelijker en sneller uitbreiden: experts en gedupeerden waarschuwen voor 'vrijbrief'

Volgens het ministerie van Defensie bevindt Nederland zich in de "grijze zone" tussen oorlog en vrede, maar kunnen militairen niet genoeg oefenen om gereed te staan bij een conflict. Dit komt doordat het krijgen van een nieuwe natuur- of omgevingsvergunningen vaak lang duurt. De Wet op de defensiegereedheid moet hier verandering in brengen en ervoor zorgen dat Defensie om het normale vergunningsproces - op grond van de Omgevingswet - heen kan werken.

Kritiek op nieuwe wet

"Allereerst wil ik zeggen dat ik goed begrijp dat Defensie aan zo'n wet werkt", reageert Rogier Kegge. Hij is universitair docent afdeling Staats- en bestuursrecht aan de Universiteit Leiden en ziet ook dat de vergunningstrajecten in Nederland vaak lang duren.

Toch heeft hij nog wel kritiek op de nieuwe wet: "Waar ik me wel zorgen over maak is de vraag: wanneer is er precies sprake van gereedstelling? In deze vorm is de wet een een beetje een carte blanche voor defensie", merkt de universitair docent op.

Rechtsbescherming in gevaar

De Wet op de defensiegereedheid heeft het karakter van een noodwet maar het is niet duidelijk wanneer het wordt geactiveerd, zegt Kegge. "Aan de wet moet nog wel wat veranderen. Het geeft Defensie nu teveel een vrijbrief."

Hij ziet dat onder andere de rechtsbescherming van burgers en de natuur hieronder kunnen lijden. Zo wordt het moeilijker voor burgers om bezwaar te maken.

Extra stikstofuitstoot

Ook bestuurders van gemeenten en provincies hebben vraagtekens bij het wetsvoorstel. In een officiële reactie waarschuwt de Provincie Gelderland voor een "bestuurlijke oekaze", ook wel een bevel. "Als een wet ertoe leidt dat je eigenlijk zonder vergunningen allerlei stappen kunt gaan zetten, dan hebben we daar we wel zorgen over", ligt Peter Drenth toe.

Drenth is gedeputeerde voor de provincie Gelderland, waar Defensie op de Veluwe bijvoorbeeld grotere schietbanen wil openen en meer wil laagvliegen. "Deze activiteiten brengen wel extra stikstofuitstoot met zich mee. En we staan met z'n allen aan de lat om ervoor te zorgen dat er juist minder stikstof in de lucht komt." Hij vindt dat Defensie, net als andere sectoren, alleen extra stikstof mag uitstoten als dit ergens anders gecompenseerd wordt.

Samen oplossen

Drenth ziet ook dat gemeenten, provincie, omwonenden en de krijgsmacht nu goed overleg hebben over wat Defensie wel en niét kan doen. "We zoeken nu altijd in harmonie hoe we samen dit kunnen fixen. Daar past niet bij dat één bestuurslaag er gewoon overheen walst, want daarmee verlies je je draagvlak. Daarmee kun je het ook niet meer uitleggen."

Hij wil daarom overleg met het ministerie van Defensie om te voorkomen dat Defensie straks allerlei lopend beleid kan doorkruisen en zo het draagvlak voor de Defensie op de Veluwe ondermijnt.

'We snappen de zorgen'

Staatssecretaris Gijs Tuinman van Defensie neemt deze uitnodig met beide handen aan. "We snappen de zorgen, maar we blijven goed in overleg met de gemeenten en provincies." Ook benadrukt hij dat Defensie altijd de extra stikstofuitstoot van oefeningen zal compenseren.

Het ministerie wacht nu op advies van de Raad van State. Het wetsvoorstel zal naar verwachting begin volgend jaar door de Tweede Kamer behandeld worden. Tuinman kan niet wachten. "We willen sneller door de procedures en vergunningen heen, zodat we beter kunnen oefenen en de vijand beter kunnen afschrikken."

Defensie heeft op dit moment juridisch al volop mogelijkheden om uitbreiding af te dwingen, weet ook boer Albert Piel uit Hooghalen