Bekladding Monument op de Dam zet Dodenherdenking onder spanning: 'Een stomp in de maag van veel Nederlanders'

De actie is opgeëist door Palestine Action Amsterdam, een actiegroep die vindt dat de Dodenherdenking 'hypocriet' is omdat 'de stilte over de voortdurende genocide oorverdovend is'.

Laffe actie

Toch is er weinig sympathie voor de actie, onder andere politici veroordeelden de bekladding al scherp. Ook Jaïr Stranders, artistiek directeur van Theater Na de Dam, spreekt van een 'laffe' en 'heel erg kwetsende' actie. Hij is vanavond verantwoordelijk voor meer dan 130 voorstellingen die in het hele land worden uitgevoerd na de Nationale Dodenherdenking.

Zijn boodschap is dat herdenken iets is wat we gezamenlijk moeten doen, maar hij ziet wel dat dit een grotere uitdaging is geworden na de Hamas-aanval van 7 oktober 2023 op Israël. "Maar we kijken niet weg en durven dat gesprek te voeren", zegt hij. Deze bekladding is volgens hem 'een-op-een te wijden aan de oorlog tussen Israel en Hamas'. Stranders is niet meer verrast door dit soort acties, maar vindt het wel heel zorgelijk.

Stomp in de maag

"Klaarblijkelijk is de woede en de frustratie van mensen over wat er in Gaza gebeurt zo ver dat mensen het idee hebben dat demonstreren niet meer genoeg is. Vanuit de waarde die ze uitspreken tegen onrecht, verliezen ze een aantal andere waarden uit het oog", zegt Standers. "Waarden zoals medemenselijkheid, of het zien dat nabestaanden die vandaag willen herdenken hier helemaal niet de dupe van zouden mogen zijn."

"Ik kan me voorstellen dat het niet bedoeld is als stomp in de maag richting Joods Nederland, maar een stomp in de maag van deze regering. Misschien is dat de bedoeling, maar het effect is een stomp in de maag van zoveel mensen in Nederland, ook niet-Joden, die op de een of andere manier verbonden zijn met die Tweede Wereldoorlog en heel graag willen herdenken."

Langdurige trend

Historicus Daniël Knegt zegt dat de bekladding van het Nationaal Monument op de Dam niet op zichzelf staat. "Het past in een langdurige trend waarbij actiegroepen de herdenking proberen te beïnvloeden. Eerst herdachten we alleen militairen, in de jaren 60 kwamen Joden erbij, daarna Sinti, Roma, homo's en andere oorlogsslachtoffers. Er is een voortdurende strijd gaande."

Volgens Knegt is het 'een reëel risico' dat de nieuwe generatie geen gevoel meer heeft bij de herdenking zoals die op dit moment wordt gehouden. "Jongeren en actiegroepen kunnen de focus op één specifiek soort leed als hypocriet ervaren, waardoor zij zich afkeren van de ceremonie", zegt hij.

Oefenen met elkaar

Theatermaker Stranders zegt dat het daarom belangrijk is dat we blijven zoeken naar manieren om de Tweede Wereldoorlog met elkaar te bespreken. En dat is volgens hem een gesprek dat constant moet worden gevoerd. "We moeten blijven zoeken - naarmate de oorlog verder van ons af komt te staan - naar manieren om dat nog op een bepaalde manier voelbaar te maken."

"Er moet veel meer geïnvesteerd worden in het oefenen met elkaar om over dit soort moeilijke dingen te spreken, waardoor hopelijk de behoefte van mensen om op deze manier zich te uiten wat afneemt", zegt hij. Daarbij is het belangrijk dat we blijven proberen om elkaar te begrijpen, ook als dat pijnlijk is. "En ik vind niet dat je moet begrijpen dat iemand bekladt, maar ik denk dat je wel moet proberen iets te doen met die frustratie."

4 mei breder trekken?

Ook Knegt vindt dat de Dodenherdenking vandaag de dag, meer dan 80 jaar na het einde van einde van de Tweede Wereldoorlog, nog steeds een heel belangrijke functie heeft. "De Tweede Wereldoorlog staat centraal in ons morele zelfbeeld. We worden door de datum van 4 mei elk jaar gedwongen om het erover te hebben met elkaar. Dat is heel belangrijk."

Toch verandert het herdenken volgens Knegt wel door de tijd. "Daarin is het belangrijk om de Dodenherdenking niet los te koppelen van het heden, want dan kom je in een hypocriete situatie terecht." Volgens hem kan het juist een moment zijn om te bespreken wat op dit moment het gevaar is van wegkijken. "Het feit dat er discussie is en dat mensen zeggen: 'het is niet genoeg', is juist een teken dat de herdenking nog steeds betekenis heeft en schuurt."

Verschillen

Stranders kijkt hier anders tegenaan, hij vindt juist dat de Dodenherdenking historisch moet worden gekaderd. "Dat is niet bedoeld omdat we het niet mogen hebben over de dingen die in het heden spelen, maar dat komt eigenlijk daarna. De behoefte om alles op één hoop te gooien begrijp ik emotioneel wel, maar dat gaat ons niet helpen."

Volgens hem is het belangrijk dat mensen meer kennis krijgen van de Tweede Wereldoorlog, want hij ziet vaak dat daar te weinig van is. "Maar het is meer dan dat: beleving, verplaatsen in iemand anders, vergelijken en ook verschillen zien."