Asielopvang bij Balk blijft toch langer open: 'Wij willen graag helpen, maar er worden afspraken geschonden'

Balk is welwillend, vertelt VVD-fractievoorzitter Ivo de Wolff van de gemeente Fryske Marren. "Dit azc in Balk is 10 jaar geleden gekomen", blikt hij terug. "Eerst zou het voor 5 jaar zijn."

Goede sfeer in de gemeente

"Maar in 2020 en 2021 was de val van Kabul en toen was er ook in Ter Apel veel gedoe", gaat hij verder. "Dus toen vroeg COA: 'Kunnen we het hier alsjeblieft voor 2 jaar verlengen? Dan hebben jullie je werk gedaan in Balk en dan gaan we weer verder naar een andere gemeente.'"

Fryske Marren stemde in en de opvang van asielzoekers verliep volgens De Wolff goed. "In het begin was er best veel weerstand. Dat is de afgelopen jaren omgedraaid naar best veel begrip. In het AZC werken veel vrijwilligers. Dat gaat heel goed en dat is ook heel mooi om te zien hoe dat is ontwikkeld."

Tijd voor iets nieuws

Na 10 jaar wil Balk graag weer iets anders doen met het gebied waar nu de opvang staat. "Dit dorp is al jaren bezig om een nieuwe locatie voor sport en cultuur te realiseren. En dat willen we hier graag neerzetten. De plannen zijn al gemaakt, de budgetten zijn in de begroting opgenomen en als de asielopvang weg is, zou hier binnen een paar jaar een nieuw multifunctioneel centrum kunnen staan."

De eenzijdige verlenging van de asielopvang door het COA (Centraal Orgaan opvang asielzoekers) staat die plannen in de weg en is ook op een andere manier frustrerend voor De Wolff. Want Balk doet meer dan andere gemeentes terwijl de Rijksoverheid juist wil dat gemeenten de hulp aan mensen die asiel zoeken gelijk verdelen.

Verlenging opgelegd

Die afspraak is vastgelegd in de Spreidingswet maar er zijn veel gemeenten die hun aandeel in de opvang niet leveren. Daardoor zitten plaatsen zoals Balk in de gemeente Fryske Marren nu met een opgelegde verlenging.

"Ik vind dat eigenlijk niet kunnen", vertelt De Wolff. "Want wij zijn een welwillende gemeente die al jaren meewerkt, ook zonder Spreidingswet. En nu met de Spreidingswet zijn wij al druk bezig van: hoe kunnen we zo meteen weer aan onze verplichting voldoen als Balk wel sluit?"

Geen betrouwbare partner

De Groningse hoogleraar bestuursrecht Herman Bröring weet zo langzamerhand hoe het balletje al een tijdje rolt. "Het is voor de zoveelste keer: er zijn afspraken, het contract tussen gemeente en COA loopt af en het COA houdt zich er niet aan want ze hebben geen alternatief. En dat is ook zo, er zijn ook geen opvangplekken. Maar het COA gaat zo wel bekend staan als een niet-betrouwbare partner en dan wordt het ook lastiger om andere gemeenten bereid te krijgen."

Ook VVD-fractievoorzitter De Wolff noemt het COA 'geen betrouwbare partner in dit dossier'. En: "Je proeft frustratie bij de gemeenteraad van: daar gaan we weer. We helpen jullie keer op keer uit de brand en dan krijgen we dit ervoor terug."

Handvatten in Spreidingswet

Uiteindelijk is het aan minister Bart van den Brink van Asiel en Migratie om dit in goede banen te leiden. Volgens Bröring biedt de Spreidingswet daarvoor voldoende handvatten. "Een alternatief voor dit aanmodderen is dat de minister zegt tegen gemeenten die geen verantwoordelijkheid nemen voor asielopvang: 'U voert de Spreidingswet niet uit dus wij gaan nu als Rijk panden zoeken en locaties aanwijzen.'"

Maar dat zou het conflict met de gemeenten die niet 'leveren' verder op scherp zetten en dus het vraagt ook veel tijd om dat goed te doen, volgens Bröring.

Kinderen in noodopvang

Minister Van den Brink zegt heel goed te begrijpen als gemeenten teleurgesteld zijn wanneer ze rekening hielden met een sluiting van de asielopvang en dat niet doorgaat. "Maar we zitten gewoon in een situatie van te weinig opvangplekken in Nederland. Er zijn te weinig duurzame opvangplekken en daardoor te veel mensen die we de hele tijd heen en weer bewegen."

"Er zijn heel veel kinderen in noodopvanglocaties", voegt hij daaraan toe. "Dus we hebben het over een veel groter probleem dan deze ene gemeente of gemeentes die ook al met zo'n verlenging te maken hebben gehad." Sinds 2024 speelde dit namelijk al in Breda, Noordwijkerhout, Nijmegen, Assen, Epe, Harderwijk, Hardenberg en in Ter Apel.

Meerdere oorzaken

Het aantal mensen dat in Nederland asiel aanvraagt loopt terug, maar Van den Brink legt uit dat hij te maken heeft met een achterstand in opvangplekken die de afgelopen jaren is opgebouwd. Het COA laat weten: "Het tekort aan opvangplekken kent meerdere oorzaken. Hoewel minder mensen zich in Nederland melden voor asiel dan voorheen, neemt het aantal bewoners van onze locaties toe."

"Dat komt doordat mensen (te) lang op onze locaties verblijven (door lange asielprocedures en te weinig woningen voor mensen met een verblijfsvergunning) en doordat er minder nieuwe locaties openen dan er sluiten", verklaart het COA in een statement. De gemeente Fryske Marren zegt te onderzoeken of ze juridische maatregelen zullen nemen om de opgelegde verlenging aan te vechten.