Een protest tegen een mogelijk nieuw azc in Opheusden liep gisteravond uit de hand. Relschoppers bekogelden het gemeentehuis tijdens een vergadering. De schrik zit er bij lokale politici goed in. "Twijfel of ik dit werk nog wel wil blijven doen."
Amy van Maurik-Mathijssen kan het nog nauwelijks bevatten. "Gisterenmiddag hoorde ik wel van een collega dat zijn broer ging demonstreren met zo'n 400 anderen", vertelt het PRO-raadslid. "Maar toch wist ik niet echt wat we konden verwachten."
Angst in de raadszaal
De raadsleden waren nog maar net begonnen met hun overleg toen het uit de hand liep. Demonstranten staken vuurwerk af, richtten vernielingen aan en bekogelden de politie. "Met de politiehelikopter en de drones boven mijn hoofd leek het wel alsof we in een oorlogsfilm waren terechtgekomen."
"Ik probeerde door het gordijn te kijken", gaat Van Maurik-Mathijssen verder. "Maar ik werd al snel door de beveiliging bij de ramen weggehaald, want de sfeer werd grimmiger. Er werd hard op de ramen en deuren gebonkt. Je zag beveiligers heen en weer rennen. Het was heel eng."
Vragen over veiligheid
Uiteindelijk moest de Mobiele Eenheid ingrijpen en die hield 14 mannen aan. De schade aan het gemeentehuis is groot: ingegooide ramen, een vernielde slagboom en muren met brand- en verfsporen. "Ik vind het te bizar voor woorden", zegt Van Maurik-Mathijssen.
"Al die mensen stonden daar een grote mond op te zetten over veiligheid, maar intussen maakten ze er zelf een enorm onveilige situatie van", vertelt het raadslid. "Ik snap heel goed dat mensen vragen hebben over de veiligheid in hun buurt bij de komst van een opvanglocatie, die heb ik namelijk ook. We willen allemaal dat ons dorp veilig blijft. Iedereen mag zijn stem laten horen en demonstreren, dat is prima. Maar zonder geweld."
Twijfels als raadslid
Na deze grimmige avond vraagt het PRO-raadslid zich af of ze nog wel verder wil als raadslid. "Wij zijn ook gewoon mensen met families en angsten, en wij verdienen het om net zo netjes behandeld te worden als ieder ander." Als moeder van twee kinderen vraagt ze zich af of ze dit wel kan met zulke geladen, emotionele onderwerpen. "Het was gisteren niet eens een stemming, we voerden alleen een oriënterend gesprek als raadsleden."
Ondanks de angst en de twijfels wil Van Maurik-Mathijssen niet zomaar opstappen. "Als ik nu stop, laat ik zien dat dit gedrag beloond wordt. Dan laat ik me monddood maken. En dan wordt dit gedrag beloond. En dat wil ik absoluut niet."
Wet uitvoeren
Ook Rob Scheurwater, fractievoorzitter van de grootste fractie in de gemeente Neder-Betuwe, de SGP, was gisteren aanwezig. "Buiten hoorden wij rumoer en vuurwerk, geknal en gebons op ramen en deuren. Dat de politie is bekogeld, vind ik echt heel heftig", vertelt hij. "Het maakt indruk als er zo'n 300 tot 400 man voor de deur staat, maar ik vind het ook heel triest."
Volgens de Spreidingswet moeten wij hier 132 mensen opvangen. En wij hebben gewoon die wet uit te voeren.Rob Scheurwater
De opvang van asielzoekers is in Neder-Betuwe een gevoelig onderwerp, vervolgt Scheurwater. "Net zoals in de rest van Nederland. Volgens de Spreidingswet moeten wij hier 132 mensen opvangen. En wij hebben gewoon die wet uit te voeren. Of er nu 300 mensen staan of niet."
Aanpakken
De SGP-fractievoorzitter laat zich niet intimideren. "Maar ik neem de zorgen wel serieus, want dit komt wel ergens vandaan. En dat sentiment begrijp ik."
"Mochten kiezers van mij hebben meegedaan aan de rellen, dan zal ik met hen het gesprek aangaan, dat dit niet de bedoeling is", gaat hij verder. "Strafbare daden zoals vernielingen, het bekogelen van agenten of het oproepen tot geweld moeten we zeker aanpakken. Maar ik zal ook doorvragen omdat ik wil weten waardoor deze agressie wordt gevoed."
Maatschappelijke voorbeeldfiguren nodig
Toen onderzoeker en adviseur sociale veiligheid Caroline Koetsenruijter het nieuws over de rellen in Opheusden hoorde, dacht ze: 'Dáár gaan we weer'. "Het wordt sleets. Het begint een grote meerderheid in ons land ook danig de keel uit te hangen." Uit onderzoek blijkt namelijk dat bijna de helft van alle raadsleden te maken krijgt met agressie of intimidatie, een verdubbeling ten opzichte van 2014.
Om het tij te keren, moeten maatschappelijke figuren buiten de politiek opstaan, vindt Koetsenruijter. "Want relschoppers spiegelen zich aan rolmodellen. In de Tweede Kamer zijn agressieve uitspraken aan de orde van de dag, waardoor het genormaliseerd wordt."
Snollebollekes
"Politici in Den Haag moeten zich blijven uitspreken tegen dit gedrag, maar we hebben ook hulp nodig van maatschappelijke voorbeeldfiguren uit het middenveld", legt de onderzoeker uit. "Denk aan Rob Kemps van Snollebollekes, iemand die geliefd is en mensen van links naar rechts in beweging krijgt. Of de voorzitter van de lokale voetbalvereniging in Opheusden, de basisschooldirecteur en de favoriete horeca-exploitant."
Deze mensen hoeven volgens haar geen politiek standpunt in te nemen, maar ze moeten wél openlijk afstand nemen van het geweld en een harde grens trekken. "Tot hier en niet verder. Je blijft met je poten af van onze raadsleden. Pas als die stille meerderheid zich laat horen en het respect terugpakt, stopt het."