Stel je voor: je zit op de bank en kijkt naar het nieuws. Het gaat over een misdaadzaak waar jij en je familie niets mee te maken hebben. Plots hoor je je achternaam, want die is gekozen als officiële benaming voor de zaak. Het overkwam Sandra* Marengo.
'Die achternaam staat nu niet echt in een mooi licht, hè?', of 'Heeft jouw familie iets te maken met die zaak?': het zijn opmerkingen die Sandra en haar naasten al zeker 5 jaar naar hun hoofd geslingerd krijgen. In 2021 kiest de politie er namelijk voor om het willekeurige woord 'Marengo' te gebruiken als verzamelnaam voor de strafzaak tegen onder andere Ridouan Taghi. Dat ze daarmee het leven van een familie een stukje moeilijker zouden maken, was niet overwogen.
'Hoezo dan?'
"Mijn oma en de andere ouderen in mijn familie hoorden onze naam in het nieuws", kan de 35-jarige Sandra zich herinneren. "Die hebben elkaar toen direct opgebeld." Dat hun achternaam uit het niets wordt gelinkt aan een van de beruchtste misdaadzaken in Nederland, valt niet goed bij de familie.
"Zelf was ik er toen nog best nuchter onder. Ik dacht wel bij mezelf: hoezo?", maar echt zorgen maken om haar reputatie of die van haar familie doet Sandra op dat moment nog niet.
Achternaam in het nieuws
"Ik moet eerlijk zeggen dat ik er op dat moment helemaal niet zo mee bezig was", gaat Sandra verder. "Je hoort zoiets op het nieuws, maar sommige dingen komen maar één keer voorbij en dan hoor je er niets meer over."
Het werd alsmaar erger en erger, en kwam steeds meer in het nieuws.Sandra Marengo over het Marengo-proces
Wat ze toen niet had kunnen voorspellen is dat de zaak waar haar achternaam aan werd verbonden jaren later nog vaker in het nieuws zou komen. "En dan is het toch wel anders. Het werd alsmaar erger en erger, en kwam steeds meer in het nieuws."
Bellen met de rechtbank
Sandra zag helemaal niet aankomen dat deze misdaadzaak zo'n grote maatschappelijke impact zou hebben en dat haar achternaam maandelijks - soms zelfs wekelijks - in het journaal, de talkshows én op social media aan criminaliteit zou worden gelinkt.
Een van haar ooms, die ook de naam Marengo draagt, zag de bui wel al hangen. "De situatie riep zoveel vraagtekens op bij de ouderen in de familie dat hij de rechtbank heeft opgebeld om te vragen hoe dat precies zit", zegt Sandra.
Gegenereerde namen
Aan de telefoon krijgt haar oom te horen dat de namen van strafzaken worden gegenereerd door een systeem van de politie. Deze werkt met verschillende namenlijsten. De ene keer kiest de computer een plaatsnaam uit Engeland, de andere keer een plantensoort of dierensoort.
Misdaadzaken hebben vaak ook een codenummer, maar zo'n systeemnaam moet het werk van de politie en overheid makkelijker maken. "Als een rechercheur een officier van justitie belt en zegt contact te willen over onderzoek BRZ90356, dan is dat een stuk lastiger dan te spreken over het onderzoek Marengo", kan Bart Vaessen van het landelijk Parket van het Openbaar Ministerie uitleggen.
'Dat doet iets met je'
In het geval van deze strafzaak dacht het systeem te kiezen voor een plaatsnaam in Italië, die toevallig dezelfde naam draagt als het paard van Napoleon: Marengo. Lekker makkelijk voor politie en justitie. Maar minder leuk voor familie Marengo.
"Ik draag mijn naam wel met trots, maar dat het op deze manier in het daglicht wordt gezet, doet wel wat met je. Vooral in 2021, toen het zoveel in het nieuws was. Elke keer als ik dan Marengo-proces hoorde, ging dat gevoel toch wel aan mijn knagen", zegt Sandra. Dat een administratieve keuze van justitie onschuldige burgers jarenlang kan stigmatiseren, zoals ze dat zelf zegt, wordt dan langzaam duidelijk.
Ongemakkelijke situaties
Tot op de dag van vandaag wordt ze aangesproken op haar achternaam. "Ik heb zelfs meegemaakt dat een arts in het ziekenhuis daar op grappende wijze een opmerking over maakte. Van: 'Nou, die achternaam staat nu niet mooi in het licht.'"
Sandra heeft meer voorbeelden. "Dat een voormalig leidinggevende vroeg: Marengo, heeft dat nou met elkaar te maken?" Sandra vertelt dan vaak gelijk dat er geen connectie is tussen het proces en haar naam. "'Dat staat er los van', zeg ik dan." Meestal is dat genoeg om het gesprek af te kappen. "Maar die leidinggevende zei: 'Zullen we eens opzoeken hoe dat dan zo komt?'"
Samen googlen
Leuk was dat niet, zegt Sandra. "Ik weet niet of ze dat deed uit nieuwsgierigheid of met een andere reden. Maar toen we het opzochten, zag ze inderdaad, zoals ik al had gezegd, dat het uiteindelijk inderdaad een plaatsnaam is."
Sandra's eigen uitleg was nu dus bewezen. Toch steekt het wantrouwen van haar collega. "Het raakt me wel als dat op een werkplek gebeurt waar ik de enige donkere persoon ben. Het is geen discriminatie, maar als persoon van kleur voelt het al alsof je jezelf moet bewijzen. Iets als dit maakt dat alleen maar erger."
Dubbele achternaam
Ook maakt Sandra in haar privéleven nu andere keuzes. Zo haalde ze eerder haar achternaam weg op haar socialmediakanalen om haar anonimiteit iets meer te bewaren. En het idee om haar kind een dubbele achternaam te geven, iets wat ze graag had willen doen, heeft ze toch maar laten varen.
"Toen in 2024 bekend werd dat je ervoor kan kiezen om je kind een dubbele achternaam te geven, wilde ik mijn naam in eerste instantie dus ook doorgeven aan mijn kind. Maar na lang nadenken heb ik het toch maar niet gedaan", legt Sandra uit. Ze dacht na over de mogelijke impact of 'last' die ze hier onbewust en buiten haar schuld om zou kunnen doorgeven. "En ik wil niet dat mijn kinderen geassocieerd worden met de negatieve lading die onze naam nu heeft gekregen."
Niet zielig
Zielig is ze niet, geeft Sandra ook duidelijk aan. "Want als ik dan toch ga nadenken, dan snap ik ook wel dat mensen die connectie leggen tussen het Marengo-proces en mijn achternaam. Dat is denk ik gewoon hoe de hersenen werken."
Wel zou ze het liefst zien dat bij het bedenken van de naam voor zo'n zaak er meer rekening wordt gehouden met wat voor effect dit zou kunnen hebben op mensen die hier eigenlijk niets mee te maken hebben. "Want wordt er wel gekeken naar wat zo'n woord dan betekent, en of er mensen aan gerelateerd zijn?", vraagt Sandra hardop.
Nog steeds trots
"Op het moment dat het een familienaam blijkt te zijn, kunnen mensen daar jaren last van hebben. Het is iets waar je niet voor kiest, want je achternaam die kies je niet zelf. Maar zo'n naam voor zo'n misdaadzaak wordt wel uitgekozen", gaat ze verder. "En ik snap dat het een computer is die die keuze maakt, maar uiteindelijk zijn het mensen die daar akkoord op geven."
Op de vraag of ze de naam Marengo door de situatie met minder trots is gaan dragen, antwoordt Sandra stellig: "Nee. Ik draag die nog steeds met heel veel trots." Maar dat door herhaling in de media een neutrale naam onbewust een symbool van criminaliteit kan worden, daar is ze minder blij mee, vertelt Sandra tot slot.
*Sandra is een verzonnen naam om de privacy en veiligheid van de bron te bewaren. Haar echte naam is bekend bij de redactie.