Biomassacentrales en kustversterking, wat hebben die met Leiden te maken? Erg weinig. En tóch gaan er in lokale Leidse kieswijzers een paar stellingen over. De stemwijzers zijn gemaakt met AI en zitten vol fouten.
Pieter Krol is raadslid in Leiden voor de ChristenUnie. Hij kwam erachter dat er verkeerde informatie in door AI gemaakte kieswijzers staat nadat inwoners hem erover hadden getipt. "Zij vroegen of ik wist dat deze AI-stemhulpen in omloop zijn", zegt Krol.
Zorgwekkend
"Ze staan in de zoekmachines vaak bovenaan", gaat hij verder. Dat mensen deze website gebruiken om hun stem te bepalen, vindt hij zorgwekkend. Krol kwam namelijk allerlei stellingen tegen die foute informatie bevatten. "Er staan stellingen over biomassacentrales en kustversterking. Dat heeft niks met Leiden te maken. Het is misinformatie."
Ook wordt de 'ChristenUnie-SGP' genoemd als partij die actief is in Leiden, terwijl dat niet klopt. De SGP zit niet in de gemeenteraad van Leiden, ChristenUnie wel. Wel is er in aangrenzende gemeente Leiderdorp een gezamenlijke afdeling: ChristenUnie-SGP Leiderdorp.
Niet alleen in Leiden
En die online AI-stemhulpen maken niet alleen fouten over de gemeente Leiden. De AI-stemhulpen zijn gemaakt voor elke gemeente. Zo krijgen inwoners van Lopik de vraag of betaald parkeren moet worden uitgebreid. Maar in Lopik geldt nu nergens betaald parkeren, dus uitbreiden ervan is ook nog niet van toepassing.
Een door AI gemaakte stemhulp lijkt heel erg op een officiële stemwijzer, zoals het Kieskompas of de StemWijzer van ProDemos. Het grote verschil is dus dat de AI-stemwijzers worden gemaakt met kunstmatige intelligentie. Zoals stemadviesleiden.nl en keus.nl.
Puur een proefproject
Philip Niewold is AI-specialist en hij ontwikkelde samen met collega's de website stemadviesleiden.nl, 'puur als proefproject'. Inmiddels is hun AI stemhulp door honderden mensen ingevuld. "Dat was enigszins verrassend, het is natuurlijk een experiment. Je wil ook graag zien, als je via AI dat soort dingen doet, wat er goed gaat en niet goed gaat."
Niewold snapt wel dat mensen zich zorgen maken. Hij is zich ervan bewust dat de AI-stemhulp fouten kan bevatten. "Je kan het willen verbieden, maar deze nieuwe technologie is er nu al", zegt hij. "En het zou mij niet verbazen als deze gemeenteraadsverkiezingen al een klein percentage mensen rustig ChatGPT ofzo iets gaan vragen van 'joh, waar moet ik nou stemmen?'."
Onbetrouwbaar en duidelijk gekleurd
Maar de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) waarschuwde vorig jaar al voor AI-chatbots die stemadvies geven. Zulke chatbots zijn vaak 'onbetrouwbaar, en duidelijk gekleurd', zei de toezichthouder. "Voor stemhulpen die gebaseerd zijn op AI, geldt in wezen hetzelfde", zegt een woordvoerder.
Volgens de Europese wet zijn AI-stemhulpen zogeheten 'hoog-risico AI-systemen', wat betekent dat er strenge eisen aan zitten. Die nieuwe eisen gaan waarschijnlijk in 2027 in, maar dat betekent niet dat makers van dit soort stemhulpen tot die tijd zomaar hun gang kunnen gaan, zegt de woordvoerder van AP. "Wij wijzen aanbieders van dit soort stemhulpen op de inhoudelijke risico's en op de toekomstige verplichtingen onder de AI-verordening."
We hadden hier niet door verrast moeten zijnRaadslid Pieter Krol over de AI-stemwijzers
Kamervragen
Het Leidse raadslid Krol ziet het liefst dat er een landelijke aanpak komt. "We hadden hier niet door verrast moeten zijn", zegt hij. Vorige week deelde hij zijn zorgen al met ChristenUnie-partijleider Mirjam Bikker, zij heeft er inmiddels Kamervragen over gesteld.