AI-'noodlijn' tussen VS en China: zo moet dit escalatie en crises voorkomen

De laatste tijd zijn er verschillende waarschuwingen geweest dat we de controle dreigen te verliezen over kunstmatige intelligentie. China en Amerika willen daarom een speciaal communicatiekanaal opzetten om te vermijden dat een digitale fout van AI kan escaleren tot een grote crisis.

Cyberaanvallen

"De twee leiders willen nu een zogeheten noodlijn opzetten", vertelt hoogleraar AI aan Tilburg University Erik Postma. Het idee is dat de landen snel met elkaar kunnen praten als er grote incidenten zijn. Zo kunnen ze gezamenlijk optreden. "Iedereen kan nu cyberaanvallen uitvoeren dankzij die AI-modellen. En dan kun je elkaar maar beter waarschuwen."

Volgens hem is het belangrijk dat de presidenten van China en Amerika afspraken maken om elkaar te informeren bij noodsituaties.

Aan elkaar gewaagd

Want de ontwikkelingen in AI zijn snel gegaan. En de twee landen zijn enorm aan elkaar gewaagd. "Amerika probeert de AI-oorlog te winnen", zegt Postma. "Trump wil koste wat het kost voorop blijven lopen in de strijd." Amerikaanse bedrijven ontwikkelden in korte tijd programma's als ChatGPT en Gemini. Maar deze software is duur, omdat de bedrijven er ook geld aan willen verdienen. "Het verdienmodel is leidend."

In China pakt de overheid het heel anders aan. "Het hele Chinese beleid is gericht op het activeren van onderzoek en innovatie, maar wel door de staat gereguleerd", vertelt Postma. "Daardoor is het goedkoper. Er is wel censuur. Als je het systeem bijvoorbeeld vragen stelt over Chinese protestacties, wordt die informatie direct uitgefilterd."

Wapenstilstand loopt af

Ook China-deskundige Tobias Koster van Clingendael Instituut volgt het bezoek van Xi aan Trump met veel interesse. De timing van het bezoek is volgens hem interessant, omdat de landen vorig jaar in een handelsoorlog verwikkeld raakten. "Bijna een jaar geleden is een soort wapenstilstand tussen de twee landen afgesproken die tot eind november duurt. Dus vandaar dat de timing van dit bezoek enorm belangrijk is."

"Beide landen hebben elkaar ook op het gebied van AI de afgelopen jaren flink tegengewerkt", vervolgt Koster. Door de handelsoorlog kon China veel belangrijke chips voor AI niet kopen, wat zorgde voor veel frustratie. "En exportrestricties en tarieven richting Amerika zorgden ook voor veel spanning."

Slimme resultaten

Maar gek genoeg hebben de sancties China ook een stuk verder gebracht. "Doordat de Verenigde Staten China afsnijden, worden ze gedwongen zelf te innoveren."

En dat doet het land met veel succes. "Met minimale investeringen boekt China hele slimme resultaten", zegt Koster. "Zo levert hun AI-model DeepSeek bijvoorbeeld bijna dezelfde output als de grote Amerikaanse giganten."

Twistpunt Taiwan

In de AI-race tussen China en Verenigde Staten speelt Taiwan een sleutelrol. "Amerika is enorm afhankelijk van Taiwan, bijvoorbeeld als we kijken naar de meest geavanceerde chips die daar worden geproduceerd door TSMC, dat meer dan 90 procent van deze chips maakt. Maar denk ook aan AI-servers, die voor 90 procent uit Taiwan komen", zegt Koster.

Amerika steunt Taiwan, terwijl het land door China wordt gezien als een afvallige provincie. Volgens Koster is dit conflict de grootste dreiging voor een rechtstreekse militaire confrontatie tussen de twee grootmachten. Mocht China Taiwan binnenvallen of de controle overnemen, dan heeft dat volgens Koster enorme gevolgen voor de hele wereldwijde tech-sector.

Machtsverhouding aan tafel

Dat er afspraken komen over een AI-noodlijn, betekent dat niet dat de twee wereldmachten nu ineens nauw gaan samenwerken. Als je kijkt naar de onderhandelingen, stapt de Chinese leider Xi Jinping met veel meer overmacht het gesprek in dan zijn Amerikaanse collega, ziet Koster.

"Trump staat in het binnenland best wel onder stevige druk", legt hij uit. "Dat komt door de oorlog in Iran, maar ook door de enorme inflatie die hij had beloofd om juist te laten zakken." Het contrast met de Chinese president is volgens Koster erg groot, doordat Xi internationaal veel momentum heeft opgebouwd. "Hij is erg populair. Veel leiders willen met hem spreken en hij kan zich daarmee echt presenteren als het centrum van de nieuwe wereldorde."

Nederlandse chips

Voor Nederland zijn de uitkomsten van de gesprekken tussen Xi en Trump ook van belang, met name vanwege de strijd om chiptechnologie en de situatie rond Taiwan. Omdat bedrijven zoals ASML apparatuur leveren voor het maken van microchips, heeft volgens Koster de spanning tussen de VS en China direct invloed op de Europese markt.

En daarmee ook op de Nederlandse markt. "Europa zit in een spagaat tussen de geopolitieke belangen van Amerika en de economische afhankelijkheid van China."