AI in profielwerkstuk tegengaan? Op deze middelbare school worden leerlingen mondeling overhoord

Gedachtestreepjes, opsommingen van drie en moeilijkere woorden: hoogleraar vakdidactiek informatica aan de VU en middelbare schooldocent Felienne Hermans kan AI er ondertussen in één oogopslag uithalen. En dat doet ze niet alleen met deze kenmerken. "Als je leerlingen al een paar jaar in de klas hebt, dan weet je wel ongeveer wat ze kunnen, wat ze weten en welke woorden ze gebruiken."

Alarmbel gaat af

Bij haar op school wordt een AI-taalmodel ook volop gebruikt door de tieners. "Zeker als het over het profielwerkstuk gaat", vertelt ze. "Echt een groot werkstuk dat leerlingen op het einde van hun schooltijd moeten maken. Dan is dat vaak iets wat erbij inschiet, wat bovenop de gewone vakken komt."

"En dan is het voor leerlingen wel verleidelijk om even wat met AI op te zoeken of misschien een klein stukje te schrijven." Het resultaat is dus duidelijk: een tekst die van een heel ander niveau is dan de docenten van de leerling gewend zijn. "Dan gaat bij ons wel de alarmbel af."

Denemarken tegen AI

In Denemarken merkten ze dat ook en komt er nu een landelijke richtlijn voor middelbare scholen. Er komt daar vanaf dit nieuwe schooljaar een afsluitende mondelinge toets naast de 'større skriftlige opgave', een soort profielwerkstuk. Daarbij krijgen de leerlingen vaker een schriftelijke overhoring, om hun schrijfvaardigheid goed te houden. De regels gelden voor leerlingen tussen de 16 en 19 jaar op havo tot en met het gymnasium.

Hermans is enthousiast over het model. Bij haar op school, Open Schoolgemeenschap Bijlmer, gebruiken ze een soortgelijke methode. "Onze profielwerkstukken worden ook een stuk kleiner en we gaan van leerlingen niet meer vragen om zo'n groot verslag te schrijven, maar echt om een product te maken", legt ze uit.

Escaperoom of podcast

Dat product kan van alles zijn. "Een escaperoom of een podcast", geeft de middelbare schooldocent als voorbeeld. "En daarover moeten ze ook, net als in Denemarken, een mondelinge verdediging afleggen, zodat we kunnen zien van: ja, wat heb jij nou zelf gedaan?"

Er bestaat ook discussie over of leerlingen niet júíst moeten leren omgaan met AI op school. Daar is Hermans het zeker mee eens. "Bij ons op school hebben we ook een vak dat AI-kunde heet, daar leren ze met AI omgaan." Maar dat betekent niet dat het voor elk vak moet worden gebruikt. "Als docent moet je je iedere keer afvragen: wat is het leerdoel van mijn vak? En het doel van een profielwerkstuk is dat leerlingen leren hoe ze zo'n groot project moeten organiseren, plannen en uitvoeren. Daar past niet zozeer AI bij."

Onderwijsvrijheid

In Denemarken zijn de nieuwe maatregelen een landelijke richtlijn: elke middelbare school in dat land moet zich eraan houden. Dat is in Nederland een stuk lastiger om in te voeren, weet docent Hermans: "Omdat we in Nederland heel veel onderwijsvrijheid kennen."

Ze legt uit: "De doelen zoals die in Nederland worden gesteld voor het onderwijs, gaan over: wat moet een leerling kunnen? Dus: die moeten Romeinse cijfers beheersen of de stelling van Pythagoras. Maar niet hoe je tot die doelen komt. In Nederland ligt dat bij de scholen."

Vaardigheid voor volwassen leven

Om die reden is het in ons systeem een stuk ingewikkelder om zo'n soort richtlijn in het hele land toe te passen. "Dat wil natuurlijk niet zeggen dat het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap niet zou kunnen zeggen: 'Wij vinden het een verstandig idee als het 'zo' of 'zo' gebeurt", voegt ze daaraan toe. "Maar scholen zijn daar echt vrij in."

Een school zou dus ook mogen beslissen dat leerlingen het hele profielwerkstuk met AI mogen maken. Zelf denkt Hermans dat leerlingen veel zouden hebben aan de mondelinge methode. "Voor de vervolgopleiding, maar ook het hele volwassen leven dat daarna komt, is iets kunnen uitleggen en vragen kunnen beantwoorden daarover een vaardigheid die je toch moet oefenen en die je moet ontwikkelen."