Adviesraad waarschuwt voor tekort aan drinkwater en wil landelijke aanpak: 'Water is, net als we nu met stroom merken, niet onbeperkt'
De drinkwatervoorziening in Nederland staat onder grote druk. Er is een nationale strategie nodig waarbij het Rijk de regie pakt. Als dat gebeurt, dreigen er tekorten, blijkt uit een nieuw advies van de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur (Rli).
Hoewel de drinkwatervoorziening voor de korte termijn nog redelijk op orde is, trekt de raad aan de bel voor de toekomst. Door een combinatie van klimaatverandering, bevolkingsgroei en toenemende vervuiling van het zoetwater is de grens bereikt, stelt voorzitter Jan Jacob van Dijk. "In Utrecht is de problematiek nu al merkbaar; daar kan drinkwaterbedrijf Vitens de levering aan nieuwe woningbouwprojecten niet meer garanderen."
Geen tijd te verliezen
Volgens de Rli-voorzitter is het probleem de afgelopen jaren groter geworden. Hij benadrukt dat ingrepen in de waterinfrastructuur decennia duren en we daarom niet kunnen wachten tot de problemen onbeheersbaar zijn.
"Hoe dichter we bij 2100 komen, hoe minder tijd we hebben om het tij te keren", waarschuwt Van Dijk. De tijd van vrijblijvend overleg is, wat hem betreft, voorbij. "Elk jaar dat we nu laten passeren zonder harde keuzes, is doodzonde."
Einde aan vrijblijvendheid
Op dit moment is de verantwoordelijkheid voor ons drinkwater verspreid over verschillende regio's, provincies en instanties. Die versnippering belemmert volgens de raad een effectieve aanpak. "Wij pleiten daarom voor één nationale strategie waarbij de minister de macht krijgt om besluiten simpelweg af te dwingen als partijen er onderling niet uitkomen", adviseert hij minister van Infrastructuur en Waterstaat van Nederland Vincent Karremans.
Volgens Van Dijk moet het besef indalen dat de periode van onbeperkte luxe voorbij is. "Het is nu te vrijblijvend. De minister moet de regie pakken en niet alleen naar de komende paar jaar kijken, maar naar de komende decennia. Bij elektriciteit hebben we op de harde manier geleerd dat het net vol kan raken en stroom niet onbeperkt is, bij water moet dat besef nu ook indalen voordat het echt misgaat."
Strijd om de ruimte
Een groot obstakel voor de watervoorziening is het gebrek aan fysieke ruimte. In een overvol Nederland strijden woningbouw, Defensie en landbouw om dezelfde meters. De raad adviseert de minister om nu al plekken voor reservebronnen aan te wijzen en deze juridisch te beschermen tegen andere claims.
Gebeurt dat niet, dan zijn die locaties volgens de Rli straks voorgoed vergeven. "Als we nu niet expliciet ruimte reserveren voor onze watervoorziening en reservebronnen, dan is er straks simpelweg niets meer geregeld", aldus de voorzitter.
Hogere rekening voor luxe-verbruik
Niet alleen de overheid, maar ook de burger zal volgens het advies zijn gedrag moeten aanpassen. De Rli stelt een aanpassing in de waterkering voor. Hierbij blijft een basisvoorraad water voor drinken en wassen betaalbaar, maar gaan grootverbruikers (boven de 40.000 liter per jaar) fors meer betalen voor zaken als zwembaden of het sproeien van de tuin.
"Het lukt ons op dit moment niet om het verbruik uit onszelf voldoende terug te dringen", constateert Van Dijk. Hij ziet daarom een financiële prikkel als noodzakelijke oplossing. "We stellen een trappensysteem voor: een laag tarief voor basisgebruik, maar een fors hogere prijs, denk aan een verdubbeling, voor luxe-verbruik. Dat is rechtvaardig en prikkelt de grootverbruiker."
Ministerie neemt stappen
Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat laat in een reactie weten dat ze stappen neemt om ook in de toekomst voldoende drinkwater te hebben voor iedereen.
Ook zegt ze nauw samen te werken met de drinkwaterbedrijven en medeoverheden om de groeiende drinkwatervraag beheersbaar te houden. Zo geeft het ministerie aan dat er samen met de drinkwatersector eind 2027 een nationale drinkwaterstrategie vastgesteld gaat worden.