Abortus is niet strafbaar, maar valt wel onder strafrecht: 'Gaat in tegen zelfbeschikkingsrecht van vrouw'

Het is niet voor het eerst dat PRO de juridische status van abortus wil veranderen. In 2023 deed de partij - toen nog als GroenLinks-PvdA - ook al een poging tot een initiatiefwetsvoorstel. Uiteindelijk kwam het voorstel niet officieel in de Tweede Kamer, omdat gedacht werd dat er geen meerderheid voor zou komen.

Zedelijkheidswet

Nu probeert PRO het dus opnieuw en wordt de discussie in de politiek opnieuw aangewakkerd. De partij is niet de enige die vindt dat er iets moet veranderen, 60 procent van de Nederlanders ook vindt dat het hoog tijd is dat abortus uit het strafrecht gaat. Dat bleek uit onderzoek onder het EenVandaag Opiniepanel in 2025.

Om te weten hoe abortus in het Wetboek van Strafrecht is gekomen, moeten we een eeuw terug, vertelt hoofd strategische rechtszaken Linde Bryk van Bureau Clara Wichmann. "Het is er ooit met de Zedelijkheidswet in gegaan", weet zij. "Dat is een wet die allerlei zaken verbood die voornamelijk vrouwen troffen." Dat ging over voorbehoedsmiddelen en regels voor prostitutie, maar dus ook abortus.

'Strafbaar, tenzij'

Er kwam pas verandering in die wet tijdens de seksuele revolutie in de jaren 70, vertelt Bryk, "Toen verviel bijvoorbeeld het verbod op het verkopen van anticonceptie en openden de eerste abortusklinieken, dat werd toen nog gedoogd." Het was dus illegaal, maar er werd niet op gehandhaafd. De wet werd vervolgens verder aangepast in 1984, waardoor abortus tot 24 weken werd toegestaan in plaats van 13 weken.

In 2023 kwam de nieuwste ontwikkeling, de bedenktermijn van 5 dagen werd afgeschaft. "Maar abortus bleef eigenlijk nog steeds in de wet gereguleerd staat als een 'misdrijf, tenzij'", gaat Bryk verder. Het is dus strafbaar, maar mag op bepaalde voorwaarden wel worden uitgevoerd. "Er is een systeem van klinieken en artsen die op basis van vergunning een abortusbehandeling mogen uitvoeren."

Recht op gezondheid

Het ondergaan van een abortus kan dus wel, ook al staat het in het Wetboek van Strafrecht. Maar die regeling is niet genoeg, vinden linkse politici. En ook Bryk is het daarmee eens. "Het gaat hier om het zelfbeschikkingsrecht van de vrouw, de persoonlijke, lichamelijke autonomie. Dat wordt beschermd door het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens", noemt ze.

Daarbij is het volgens haar een essentieel onderdeel van het recht op gezondheid. "We hebben het hier over een zorgbehandeling die wordt gereguleerd in het strafrecht." Volgens haar horen daar alleen dingen in te staan waarvan we als maatschappij zeggen dat het niet kan en dat er een straf tegenover zou moeten staan. Dat zijn dus misdaden en overtredingen.

Medische behandeling?

Bryk zegt dat abortus daar niet thuishoort als medische behandeling. "En dat vind ik niet alleen, dat vindt ook bijvoorbeeld de Wereldgezondheidsorganisatie."

Toch zijn er ook veel politieke partijen die vinden dat het beter is als abortus wel in het strafrecht blijft. Zo zijn de SGP en de ChristenUnie tegen abortus vanuit het geloof. Tweede Kamerlid voor SGP Diederik van Dijk zei in 2025 tegen EenVandaag over abortus: "Het is geen gewone gezondheidszorg. Dat is erop gericht om mensen beter te maken, maar hier hebben we het over het doden van het leven."

Steun VVD nodig

Er zijn partijen sterk voor en sterk tegen abortus in het strafrecht, waardoor het nog altijd een discussiepunt is. Bij dit wetsvoorstel kijkt de fractie van PRO vooral naar de VVD. In het verkiezingsprogramma van 2025 noemde de VVD abortus namelijk een 'recht'. De partij zette in het programma dat abortus uit het strafrecht moet worden gehaald, maar dat er wel een 'volwaardig alternatief' nodig is.

Er bestaat namelijk ook de angst dat er geen controle meer is op abortus als het uit het strafrecht wordt gehaald. Maar volgens Bryk is dat niet terecht. "Juist als je abortus reguleert volgens het gezondheidsrecht heb je een kader dat kwaliteit en de juiste zorg waarborgt." Volgens haar draagt handhaven binnen het strafrecht, zoals nu gebeurt, niet bij aan bescherming van de vrouw, maar juist aan stigmatisering.

Conservatieve wind

Daarbij is het makkelijker om strafbaarstelling breder te maken, zolang abortus in het strafrecht blijft. "Bijvoorbeeld als er een extreem conservatieve wind opkomt." Abortus helemaal strafbaar maken, zoals dat in veel staten in de VS is gebeurd, is een stuk moeilijk als het niet meer onder het strafrecht valt. "Dus dat is zeker een overweging."

Het nieuwe wetsvoorstel lijkt volgens PRO in grote lijnen op het voorstel uit 2023, maar is op praktische punten verbeterd. Eind dit jaar moet het worden ingediend bij de Tweede Kamer. Of VVD het wetsvoorstel steunt, hebben ze nog geen oordeel over, vertelt de partij aan Trouw. "Zodra het er ligt, zullen we het eerst rustig bestuderen. Het is een onderwerp om zorgvuldig en respectvol mee om te gaan."