Voor grote groep D66- en CDA-kiezers is na coalitieakkoord duidelijk geworden: VVD heeft het meeste binnengehaald

Dat blijkt uit onderzoek van EenVandaag onder ruim 25.000 leden van het Opiniepanel.

Hypotheekrenteaftrek

Bijna de helft (47 procent) van de mensen die bij de Tweede Kamerverkiezingen op D66 heeft gestemd en 3 op de 10 (31 procent) CDA-kiezers zeggen dat de VVD het meeste heeft binnengehaald in het coalitieakkoord. Veel minder kiezers vinden dat dat voor D66 of het CDA geldt.

Vooral het behoud van de hypotheekrenteaftrek wordt vaak genoemd als bewijs dat de VVD de onderhandelingen heeft 'gewonnen'. D66 en het CDA maakten in de campagne allebei een punt van het afbouwen van de hypotheekrenteaftrek, terwijl de VVD juist zei dat die moest blijven. Dat laatste staat in het akkoord.

'Slim gespeeld'

"Vooral de VVD is gepaaid en beloond met behoud hypotheekrente-aftrek en het uitkleden van sociale zekerheid en zorg", zegt iemand. Ook het financiële beleid en strenge asielmaatregelen tonen volgens kiezers de invloed van de VVD.

VVD-stemmers zelf hebben dat beeld minder. Een aantal VVD-kiezers in het onderzoek vindt juist dat er te weinig gebeurt op het gebied van migratie, en ook wijzen ze op - de in hun ogen - te ambitieuze klimaat- en stikstofplannen. Zij hebben vaker het idee dat de standpunten van alle drie coalitiepartijen evenveel terugkomen.

VVD grote winnaar?

Of de VVD ook als de grote winnaar wordt gezien in Den Haag, hangt volgens politiek verslaggever Remko Theulings af aan wie je het vraagt. "D66 en CDA gaan daar natuurlijk niet in mee. Die zeggen dat er genoeg punten zitten in dit akkoord waaruit blijkt dat zij ook aan tafel hebben gezeten."

Maar als je dan de oppositie vraagt - dus onder andere GroenLinks- PvdA - die zeggen dat het een rechts akkoord is en er een hoop moet veranderen willen ze hun steun krijgen.

'Fundamentele koerswijziging'

"Zelfs een fundamentele koerswijziging noemde Jesse Klaver dit", vertelt Theulings. "Vanochtend stond in de Volkskrant een hele analyse over allerlei punten die in dat coalitieakkoord stonden."

Hij gaat verder: "En dan blijkt dat heel veel van die punten die erin staan, toch wel rechtstreeks uit de verkiezingsprogramma's van de VVD komen, zoals het niet aanpakken van de hypotheek renteaftrek."

Afwachtende houding

Ondertussen nemen veel kiezers een afwachtende houding aan omdat het minderheidskabinet nog steun moet zoeken bij andere partijen. Meerdere deelnemers vragen zich vooral af wat de invloed van GroenLinks-PvdA nog zal zijn op het beleid. Sommigen hopen dat die partij maatregelen wat 'naar links' kan trekken.

Maar vooral VVD-stemmers zijn bang voor de invloed die GroenLinks-PvdA nog kan hebben: "Ik wacht af, of bijvoorbeeld het asielbeleid straks niet weer wordt teruggefloten door de linkse politici."

Invloed VVD merkbaar

Volgens Theulings zijn de scherpe kanten van de positieve agenda van Bontenbal en Jetten er wel afgehaald. "Je ziet dat er allerlei dingen toch zijn afgezwakt. In de positieve agenda stond bijvoorbeeld nog een redelijk ambitieus klimaatbeleid, waar het rekeningrijden nog in stond. Dat is ook nergens meer terug te vinden, dus in die zin is de invloed van het aanschuiven van de VVD wel duidelijk merkbaar."

Op het gebied van onderwijs heeft D66 wel het een en ander teruggedraaid volgens de politiek verslaggever. "Het vorige kabinet heeft daar flink in gehakt en daarvan hebben zij gezegd: dat gaat allemaal niet door." Maar volgens Theulings is het voor D66 ook erg lastig in zo'n coalitieonderhandeling. "Als grootste partij moet je altijd het meeste inleveren in zo'n onderhandeling. En dan ben je als D66 in dit geval toch wel een beetje de pineut."

Voormalige grote middenpartij

Het CDA is volgens Theulings best tevreden met het akkoord. "Bontenbal zegt dat zij veel hebben gedaan voor ouderen, wonen maar ook voor gezinnen."

Daarnaast moet niet onderschat worden hoe blij het CDA is dat ze weer meedoen, legt Theulings uit. "Een paar jaar geleden lag de partij natuurlijk min of meer op apegapen. Ze hadden 5 zetels in de Kamer, maar voor een voormalige grote middenpartij, was dat natuurlijk wel even slikken. Nu zijn ze er gewoon weer en heeft iedereen zoiets van: laat Bontenbal maar even z'n werk doen, kijken wat hij kan."

Geven en nemen

De meeste D66- (67 procent), VVD- (59 procent) en CDA-kiezers (67 procent) vinden wel dat de standpunten van 'hun' partij voldoende zichtbaar zijn. Veel van hen erkennen vooral dat het in een coalitie geven en nemen is. "Het is net zoals met alles in 't leven, hier geef je wat, daar laat je wat", zegt een D66-stemmer.

Kiezers van veel oppositiepartijen kijken anders naar wat er nu in Den Haag gebeurt. Veel deelnemers hebben het gevoel dat er door de Nederlandse politiek niet wordt geluisterd naar wat kiezers willen. "Het volk heeft gestemd en dat wordt wederom niet geaccepteerd!", zegt een deelnemer die vindt dat het akkoord niet rechts genoeg is. Andersom vinden veel linkse kiezers de plannen juist te rechts.

Vertrouwen in politiek stabiel

Het vertrouwen in de politiek verandert na de presentatie van het akkoord niet. In december had 27 procent vertrouwen, nu is dat 26 procent.

D66- en CDA-stemmers zijn de enige kiezersgroepen die in meerderheid vertrouwen hebben in de politiek. Bij VVD-stemmers is dat 43 procent: ook zij zijn bang dat beleid de komende jaren 'te links' wordt, vooral door de invloed van GroenLinks-PvdA.

'Kan niet slechter dan kabinet-Schoof'

Andersom zijn veel linkse kiezers negatief omdat de VVD erin is geslaagd GroenLinks-PvdA buiten de deur te houden.

Toch hebben sommige GroenLinks-PvdA-kiezers tegelijk ook hoop dat zij het beleid nog wat kunnen 'bijsturen'. En, zeggen meerdere deelnemers: "Het kan in elk geval niet slechter dan onder het kabinet-Schoof."