Na Brexit ook Nexit? Ondanks forse kritiek willen meeste mensen toch in EU blijven
Precies 10 jaar na het Britse referendum vinden de meeste mensen dat Nederland het voorbeeld van de Brexit niet moet volgen. Een meerderheid wil dat Nederland in de Europese Unie blijft; een kwart ziet 'ons' liever vertrekken.
Dat blijkt uit onderzoek van EenVandaag onder ruim 23.000 leden van het Opiniepanel. De meerderheid (64 procent) wil al 10 jaar dat Nederland lid blijft van de EU.
Britten willen terug
Uit verschillende Britse peilingen blijkt dat de meeste Britten 10 jaar na het Brexit-referendum terug in de Europese Unie willen. Zo blijkt uit Brits onderzoek van onderzoeksbureau Ipsos dat 52 procent van de Britten vindt dat ze terug in de EU moeten, 33 procent wil dat niet.
In een onderzoek van een andere peiler, YouGov, zeggen 6 op de 10 Britten bovendien dat de Brexit een mislukking is.
Nexit krijgt rechtse steun
Hier is een kwart (27 procent) nu voorstander van een 'Nexit'. De animo voor een vertrek is het grootst onder FVD-stemmers (93 procent). Ook een meerderheid van de PVV-kiezers (75 procent) wil het liefst uit de EU. Wel is FVD is de enige partij die hardop pleit voor een Nexit, de PVV is zeer kritisch over de Europese Unie, maar heeft een Nexit al een tijdje niet meer als standpunt.
Andere kiezersgroepen vinden in meerderheid dat Nederland lid moet blijven. Wel is er wat meer aarzeling bij kiezers van rechtse partijen als JA21, BBB en in mindere mate de VVD.
Te grote verschillen
Toch zijn mensen die uit de EU willen lang niet allemaal tegen Europese samenwerking. Sommigen vinden dat de EU nu niet goed werkt omdat de onderlinge verschillen tussen de lidstaten te groot zijn.
Zo legt een voorstander van de Nexit in het onderzoek uit: "Zolang Europa niet bereid is echt één te zijn met elkaar kan er geen EU zijn. Als benzine, sigaretten en boodschappen niet overal even duur zijn, loopt 't scheef. Ook qua instroom van migranten en pensioenleeftijden verschillen landen veel te veel."
Minder macht voor Brussel
Dit panellid vindt dat er meer afspraken moeten komen, maar veel voorstanders van een Nexit willen juist mínder Europese bemoeienis. Veel mensen hebben het gevoel dat Nederlands belastinggeld naar andere landen verdwijnt en dat we er vooral regels voor terugkrijgen.
"Het kost alleen een vermogen en wij hebben niets meer te vertellen in ons eigen land", beschrijft een deelnemer het gevoel van veel deelnemers. Het aantal mensen dat wil dat de Europese Unie meer taken krijgt, is sowieso relatief laag. Rond de start van de oorlog in Oekraïne in 2022 en na de herverkiezing van Donald Trump in 2024 was er een klein piekje te zien. Nu vindt 16 procent dat er meer bevoegdheden naar Brussel moeten.
'Alleen economische samenwerking'
Meerdere ondervraagden zien de EU dan ook het liefst puur als een economische handelssamenwerking, zonder politieke lading. Soms verwijzen ze daarbij naar de Europese Economische Gemeenschap (EEG), de voorloper van de EU die werd opgericht om economische samenwerking te stimuleren.
Een deelnemer verwoordt die wens als volgt: "Eruit, of terug naar waar de EU voor bedoeld is, een gezamenlijk handels- en economisch belang en verder minder macht over soevereine landen."
Lid blijven
En hoewel het geen meerderheid is, is de groep die vooral voordelen ziet van het Nederlandse EU-lidmaatschap de afgelopen jaren groter dan de groep die nadelen ziet. 46 procent ziet nu vooral de positieve kanten voor Nederland, 37 procent ziet vooral nadelen.
Toch wil de meerderheid al jaren dat we in de EU blijven. Ondanks de soms stevige kritiek op de samenwerking is weggaan volgens velen "geen optie". Deelnemers wijzen naar de Brexit, die volgens hen niet goed is geweest voor het Verenigd Koninkrijk.
Poetin en Trump
Oorlogen die de afgelopen jaren werden gestart door wereldleiders als Poetin leiden ertoe dat mensen de strategische meerwaarde van zo'n groot blok zien. Vlak na het begin van de oorlog in Oekraïne werd de houding over Europese samenwerking dan ook positiever. "De EU is een wrak, maar ik zou geen alternatief weten", zei iemand destijds. "De dreiging van Rusland bewijst dat wij in Europa samen móéten werken. Het is niet anders."
Ook de herverkiezing van Donald Trump leidde tot meer positiviteit over de EU. Vooral door zijn kritische houding op de NAVO vond twee derde (64 procent) vlak nadat Trump in 2024 was gekozen dat de EU daardoor belangrijker was geworden voor Nederland.