Is snus het nieuwe roken of vapen? 1 op 3 jongeren kent iemand die deze nicotinezakjes gebruikt

Dat blijkt uit onderzoek van EenVandaag in samenwerking met Spuiten en Slikken onder bijna 2.000 jongeren van 16 tot en met 34 jaar. Snus en nicotinezakjes zijn kleine zakjes die je onder je bovenlip tegen je tandvlees plaatst om nicotine binnen te krijgen. Het verschil is dat traditionele Zweedse snus ook tabak bevat, terwijl nicotinezakjes tabaksvrij zijn.

Tijdens school of werk

8 procent van de jongeren uit het onderzoek heeft zelf snus of nicotinezakjes gebruikt. Het is het populairst onder de jongste groep deelnemers, van 16 tot en met 24 jaar. Van die groep zegt de helft (50 procent) een snusgebruiker te kennen. 12 procent van de 16- tot 24-jarigen gebruikt(e) het zelf.

De zakjes worden meestal gebruikt tijdens het uitgaan, maar ook opvallend vaak bij alledaagse dingen zoals school, studie, werk of thuis. "Je kunt je goed focussen", legt een gebruiker uit. "Bijvoorbeeld bij schoolwerk." En iemand anders vertelt: "Schoolgenoten gebruiken wel eens snus, ze doen het dan in de pauze in en laten de snus tijdens de les in hun mond."

'Kijk er niet meer raar van op'

Het beeld van mensen die zo'n zakje onder hun lip steken, wordt volgens verschillende jongeren (11 procent) steeds normaler. "Ik kijk er zelf niet eens meer raar van op", zegt iemand die het regelmatig in zijn omgeving gebruikt ziet worden. "Hoewel ik het wel apart vind als ik op kantoor zit en plots iemand snus in z'n mond zie doen. Dat is echt gebeurd en dat vind ik dan toch gek."

Snusgebruikers zijn het gaan gebruiken uit nieuwsgierigheid, om een kick te voelen, zich te ontspannen of omdat mensen in hun omgeving het gebruiken. Voor sommigen werkt het ook om zich beter te kunnen concentreren. En een behoorlijk deel van de snusgebruikers ziet het als een vervanging van roken of vapen.

Vervanging roken of vapen

"Snus is voor mij een manier om te roken zonder dat anderen daar last van hebben", legt een gebruiker uit. "Ik doe dit alleen mezelf aan, maar niet mijn omgeving." Ook geven verschillende jongeren aan dat het goedkoper is dan sigaretten of vapes. En iemand vertelt: "Al mijn vrienden gebruiken het ook omdat we gestopt zijn met roken en met snus is dat stoppen makkelijker. Maar helaas kom ik nu niet van de snus af."

De meeste jongeren die weten wat snus is, kennen de risico's ervan wel. Maar er zijn ook jongeren die niet zo veel weten van de effecten, zoals hoe snel je verslaafd kan raken (16 procent), de impact voor je hersenontwikkeling en mentale gezondheid (25 procent) of dat je een hoge bloeddruk en hartkloppingen kan krijgen (16 procent).

'Geromantiseerd op TikTok'

"Ik zie soms op TikTok dat snus heel erg geromantiseerd wordt, meer dan roken of vapen", vertelt iemand. "Verder krijg ik echt nooit berichten over waarom het slecht voor je zou zijn naast je tandvlees om."

Het is voor jongeren dan ook niet zo duidelijk of snus slechter of minder slecht voor je zou zijn dan sigaretten of vapen.

Verkoopverbod

Slechts een kleine groep (5 procent) denkt dat snus en nicotinezakjes daadwerkelijk sigaretten of vapes gaan vervangen. Iemand schrijft: "Ik denk dat het steeds normaler wordt, maar ik heb niet het idee dat het een heel gebruikelijk iets gaat worden, aangezien het het stuk van 'gezellig' roken mist."

Sinds januari 2025 is de verkoop van de nicotinezakjes verboden in Nederland. De meeste (69 procent) jongeren zijn daar voorstander van. Ze noemen het verslavingsgehalte en de andere gezondheidsrisico's. Snusgebruikers zelf zijn iets minder enthousiast, maar nog steeds is een meerderheid voor dit verbod.

Illegale handel

1 op de 8 (13 procent) is tegen dit verbod. Zij denken dat het illegale handel in de hand werkt of dat een verbod toch niet werkt. "Ik heb niet veel van het verbod gemerkt eerlijk gezegd", zegt iemand. "Iedereen die ik ken haalt het toch meestal illegaal of uit het buitenland, dus ik denk niet echt dat het helpt."

Een derde (32 procent) van de jongeren die snus kennen, zegt dan ook dat het alsnog makkelijk is om aan snus en nicotinezakjes te komen in Nederland. Gebruikers krijgen het vooral via vrienden en in mindere mate via sociale media, uit het buitenland of via online webshops.