'Hitte vergroot ongelijkheid in de stad': hulp van coaches of naasten kan voor kwetsbare groepen verschil maken

Nederland gaat een historisch hete week tegemoet, met vanaf woensdag temperaturen die mogelijk zelfs boven de 37 graden stijgen. Sinds 5 jaar heeft Amsterdam daarom als enige gemeente in Nederland een vaste hittecoördinator in dienst. Eline Coolen is verantwoordelijk voor de hitte-aanpak van de stad: "Ik ben het hele jaar bezig met de stad voorbereiden op hete dagen zoals deze."

Water en ventilators uitdelen

Coolen werkt sinds 3 jaar voor de gemeente Amsterdam. Ze is gespecialiseerd in de gezondheid van mensen tijdens deze dagen. "Ik let er op hoe we de gezondheid van mensen kunnen beschermen tijdens een hittegolf of een weekend zoals afgelopen weekend."

"We gaan de buurten in om water en ventilatoren uit te delen, hebben een online spreekuur voor vragen en creëren koelteplekken in de stad waar mensen naartoe kunnen als ze geen verkoeling in huis kunnen krijgen", somt ze op.

Sociaal maatschappelijk probleem

En dat is hard nodig, want hitte is ook een sociaal maatschappelijk probleem, vertelt Coolen. "Het vergroot de ongelijkheid die er al is in de stad."

Ze legt uit: "Mensen in een koopwoning en met een airconditioning vinden dit soort dagen misschien heerlijk. Maar als je in een slechte niet-geïsoleerde huurwoning zit en geen geld hebt voor een airco dan is het heel moeilijk."

Coaches

De GGD Amsterdam heeft daarom energiecoaches ingeschakeld. Niet alleen bij kou maar ook bij hitte komen zij van pas. De coaches gaan langs de deuren van huishoudens met een lager inkomen om onder andere ventilatoren uit te delen en schaduwdoeken op te hangen.

Ook energiecoaches Niek en Caroline rijden deze dagen op een bakfiets door Amsterdam om mensen te helpen hun huizen koeler te maken.

Huizen waar het binnen 37 graden is

Niek: "We komen huizen tegen waarbij het 35, 36 of zelfs 37 graden is. Voor bewoners die in een kwetsbare doelgroep zitten omdat ze bijvoorbeeld ouder dan 65 jaar of zwanger zijn, is een temperatuur van boven de 27 graden al een risico."

"We komen altijd in duo's bestaande uit een coach en een fixer. De coach gaat om tafel zitten met de bewoner en kijkt kamer voor kamer met diegene hoe hij of zij diens gedrag kan aanpassen", legt Niek uit. De zogenoemde fixer hangt bijvoorbeeld de ventilator of het zonnescherm op.

'Waterijsje geven'

EenVandaag vroeg ruim 21.000 leden van het Opiniepanel hoe zij de hitte doorkomen én of ze daarbij ook op anderen letten. 40 procent van hen zegt weleens poolshoogte te nemen bij buren, ouders of bekenden in hun omgeving die vatbaarder zijn voor de hitte. Bijvoorbeeld door even te bellen of het nog uit te houden is, te checken of ze genoeg water drinken, of om hulp aan te bieden.

"Mijn oude buurman zat buiten en was in slaap gevallen. Ik heb hem wakker gemaakt, een waterijsje gegeven en naar binnen geholpen", noemt iemand als voorbeeld.

6 op de 10 krijgen geen hulp

Tegelijkertijd laten 6 op de 10 (59 procent) deelnemers met een verhoogd risico - bijvoorbeeld vanwege leeftijd of andere gezondheidsproblemen - weten dat niemand bij heet weer aan hen vraagt hoe het gaat. Veel van hen vinden dat prima en zeggen daar ook weinig behoefte aan te hebben.

Een kleinere groep zou het juist wel fijn vinden als iemand een oogje in het zeil houdt, of vaker vraagt of ze iets kunnen doen. 1 op de 20 (5 procent), zegt dat het hen in deze dagen niet goed lukt om voor henzelf te zorgen. "Er is eigenlijk niemand die eraan denkt dat ik weleens last zou kunnen met de hitte en mijn ziektes, terwijl ik nu een stevige zomergriep heb", zegt een van hen.

'Bij elkaar checken is nodig'

Volgens Coolen is het inchecken bij elkaar een blinde vlek. "Ik merk het alleen al als ik mezelf voorstel en vertel wat voor werk ik doe, dat mensen zich afvragen waarom een hittecoördinator nodig is. Maar je ziet aan deze week dat het echt hard nodig is."

"Ik denk dat we in Nederland het gevaar van hitte nog niet zo goed zien. Maar je ziet nu dat alleen al in Amsterdam tijdens een hittegolf 110 mensen overlijden. Ze zeggen zelfs dat dat naar 600 mensen kan groeien als we geen maatregelen nemen."

Moeite om woning koel te houden

EenVandaag vroeg de ruim 21.000 leden van het Opiniepanel ook naar het koel houden van hun woning. Bijna een kwart (23 procent) van de deelnemers uit de risicogroep geeft aan hier moeite mee te hebben. "Omdat ik een slecht geïsoleerd appartement op de bovenste verdieping woon, logeer ik deze hitte bij een van mijn kinderen", vertelt iemand wiens huis deze dagen meer op een oven lijkt.

Wat ook opvalt, is dat het in huurwoningen vaak een stuk slechter uit te houden is in de hitte. Waar het voor 17 procent van deelnemers met een koopwoning moeilijk is om hun huis te verkoelen, zijn dat er onder de huurders 4 op de 10 (39 procent). Dat laatste herkent hittecoördinator Coolen. "Er zijn eigenlijk twee gouden regels: houd de zon buiten je raam en lucht goed door."