radio LIVE tv LIVE
meer NPO start

Werken met gevaarlijke stoffen moet veel sneller veilig worden, vindt FNV: 'Bedrijven lappen regels aan hun laars'

Werken met gevaarlijke stoffen moet veel sneller veilig worden, vindt FNV: 'Bedrijven lappen regels aan hun laars'
Jaco van Heijst werd ziek door het gebruik van Biomos op zijn werk
Bron: EenVandaag

Tientallen jaren overleg, maar nog steeds overlijden er jaarlijks ruim 3.000 mensen door werken met gevaarlijke stoffen. Voor de FNV is de maat vol. De vakbond stapt uit de Commissie Gevaarlijke Stoffen. De boodschap: eerst de huidige regels handhaven.

"Wij gaan niet langer grenswaarden opstellen als de wetten niet gehandhaafd worden. Dan houdt het voor ons op", zegt gezondheidsadviseur Wim van Veelen, die namens de vakbond 20 jaar in de commissie zat. Volgens de FNV doen bedrijven te weinig en treedt de Arbeidsinspectie niet genoeg op, omdat er te weinig inspecteurs zijn.

'Iedereen zei dat het veilig was'

"Geld verdienen staat bovenaan, denk ik, en dat gaat ten koste van de gezondheid van burgers", zegt Jaco van Heijst uit Vlaardingen. Hij maakte jarenlang grafstenen schoon op begraafplaatsen in Rotterdam met Biomos en werd daar ziek van. Dat dat door het middel kwam dat hij op zijn werk gebruikte, kwam als een verrassing.

"Iedereen zei dat het Biomos biologisch was en geen enkel kwaad kon", vertelt Van Heijst. Wat hem niet verteld werd, was dat hij het reinigingsmiddel helemaal verkeerd gebruikte: "Ik werkte met een hogedrukspuit, terwijl dat niet mocht. Ik werkte in een verkeerde houding en gebruikte het zonder bescherming."

100.000 gezonde levensjaren verloren

Volgens cijfers van de arbeidsinspectie werkt bij ruim 100.000 bedrijven in Nederland tenminste één werknemer met gevaarlijke stoffen. Het gaat om stoffen waardoor werknemers bedwelmd kunnen raken, vergiftigd kunnen worden of stoffen die kunnen exploderen. Jaarlijks gaan er bijna 100.000 gezonde levensjaren verloren.

Gezondheidsadviseur Van Veelen van de FNV noemt de cijfers 'een kleine ramp': "Er wordt veel te weinig aan gedaan. Er zijn wettelijke regels, maar bedrijven lappen die gewoon aan hun laars." De vakbond vindt dat de overheid en werkgevers het werken met dit soort stoffen veel serieuzer moeten nemen.

Bekijk ook

'We doen meer dan FNV denkt'

Volgens woordvoerder Paul van der Burg doet de Arbeidsinspectie veel meer dan de cijfers doen vermoeden. Zo is er een speciaal team dat asbestovertredingen aanpakt, loopt de inspectie rond op Schiphol en houden ze zich bezig met de juridische procedure tegen ProRail omtrent kwartsstof.

"Onze arbeidsinspecteurs kijken bij hun controles ook naar gevaarlijke stoffen. Als zij iets aantreffen, geven ze dat door aan het speciale team dat dan in actie komt", zegt de woordvoerder. Hij vindt de werkzaamheden van de Arbeidsinspectie van groot belang. "Toezicht is meer dan alleen handhaven. Zo heeft het ministerie een campagne lopen over gevaarlijke stoffen."

'Futloze campagnes'

Volgens Van Veelen vindt het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) dat werkgevers en werknemers het maar moeten regelen. Maar de overheid heeft volgens hem ook een taak. "Dan zie je allemaal van die futloze campagnes over werken met gevaarlijke stoffen die mensen bewust moeten maken."

"Organisaties als Defensie, KLM en de NS hebben zich jarenlang niet aan de wet gehouden. De gevaren van werken met Chroom-6 zijn zwaar onderschat, die stof is zwaar kankerverwekkend."

Bekijk ook

'Elkaar ultimatums stellen niet de oplossing'

Het ministerie SZW maakt zich net als de FNV zorgen over het aantal mensen dat jaarlijks overlijdt of gezondheidsproblemen krijgt door blootstelling aan gevaarlijke stoffen op het werk. Het ministerie erkent dat naleving door werkgevers op dit moment te wensen overlaat. Maar ziet wel dat er de afgelopen jaren stappen zijn gezet.

Opstappen uit de SER-commissie is in ieder geval niet de oplossing: "Elkaar ultimatums stellen past niet bij de samenwerking en het overleg dat we voeren over dit onderwerp. Het draagt niet bij aan het komen tot gezamenlijke verbeteringen", zegt een woordvoerder.

info

Commissie Gevaarlijke Stoffen

In de Commissie Gevaarlijke Stoffen van de Sociaal Economische Raad (SER) zijn grenswaarden vastgesteld voor het werken met gevaarlijke stoffen, zoals Chroom-6 en asbest. Zo moet bijvoorbeeld worden geregistreerd welke mensen worden blootgesteld aan deze stoffen. Daarnaast moet het personeel ook worden voorgelicht over de gevaren van blootstelling. De Arbeidsinspectie moet er vervolgens op toezien dat werkgevers zich aan de wet houden.

'Meer tempo maken'

Het is volgens het ministerie aan de SER om te bepalen hoe ze door willen gaan zonder de deelname van de FNV binnen deze commissie. "We beschouwen het besluit van de FNV als aansporing om meer tempo te maken. En nog sneller met de SER-partijen verbeteringen door te voeren. Zo willen we de FNV aan onze zijde houden in het gevecht tegen schade door blootstelling aan gevaarlijke stoffen voor werkenden."

De FNV zegt met het opstappen uit de commissie niet weg te lopen voor de verantwoordelijkheid. De bond wil doorgaan met de strijd op de werkvloer.

Bekijk de tv-reportage.

Bekijk ook

Vragen? Stel ze!

Heb je nog vragen of wil je reageren? Stuur ons dan hier een berichtje in onze chat. Elke donderdag vertellen we in de Doe mee-nieuwsbrief wat we met alle reacties doen. Wil je die in je mail? Meld je dan hier aan.

Nederlandse overheid te afhankelijk van Amerikaanse techbedrijven, waarschuwen experts: 'Donald Trump kan ons chanteren'

Nederlandse overheid te afhankelijk van Amerikaanse techbedrijven, waarschuwen experts: 'Donald Trump kan ons chanteren'
Het datacenter van Microsoft in het Noord-Hollandse Middenmeer
Bron: ANP

Nu de verhoudingen met de Verenigde Staten in rap tempo verslechteren, maken experts en politici zich steeds grotere zorgen over de Nederlandse afhankelijkheid van Amerikaanse technologie: van e-mail tot data-opslag zijn we vólledig afhankelijk.

"Het is echt vijf over twaalf", zegt Bert Hubert, technologie-expert en voormalig toezichthouder van de AIVD. "Wij zitten nu al in een situatie dat als men in Amerika met het verkeerde been uit bed stapt, organisaties in Nederland in z'n geheel kunnen worden stilgelegd, zoals recent is aangekondigd voor het Internationaal Strafhof - waar Trump niet blij mee is en hij sancties voor heeft uitgeschreven."

Alle gemeenten

Hubert en andere deskundigen schetsten onlangs aan Kamerleden in het parlement de Nederlandse afhankelijkheid van Amerikaanse clouddiensten, zoals die van Microsoft, Amazon en Google. "Honderd procent van de Nederlandse gemeenten is al afhankelijk van Microsoft", aldus Hubert.

"Zodra data over jou per e-mail wordt verstuurd, staat het in de Amerikaanse cloud en valt het onder het bereik van de Amerikaanse overheid." Daar zit de zorg, nu de Verenigde Staten een radicaal andere afslag hebben genomen. In de Tweede Kamer waarschuwden verschillende experts dat onze afhankelijkheid van de Amerikaanse techreuzen tegen ons gebruikt kan worden.

Bekijk ook

Ondoordacht gebruik

Nog voor de inauguratie van Donald Trump begin dit jaar concludeerde de Algemene Rekenkamer bovendien al dat Nederland clouddiensten ondoordacht is gaan gebruiken en nauwelijks stil staat bij de risico's.

"Laat ik het onomwonden zeggen: het risico bestaat dat buitenlandse regeringen, met name de VS, informatie van de Nederlandse rijksoverheid of van burgers kunnen inzien en wellicht zelfs aanpassen", zei Ewout Irrgang van de Algemene Rekenkamer. Risico's zijn er volgens hem voor de overheid, bedrijven én Nederlandse burgers.

Diensten uitschakelen

"Ik maak me heel erg zorgen", zegt Europarlementariër voor GroenLinks-PvdA Kim van Sparrentak. In het zwartste scenario zou Trump volgens haar Europa kunnen chanteren door diensten uit te zetten. "Dat zou in de praktijk betekenen dat overheden niet meer bij hun data kunnen. Mensen krijgen hun toeslagen niet meer uitgekeerd. Al dat soort zaken lopen dan direct vast."

In de hele Europese Unie zijn er volgens Van Sparrentak maar enkele gemeenten die niet afhankelijk zijn van de Amerikaanse cloud. Hetzelfde speelt volgens haar bij ziekenhuizen. Inmiddels is zeventig procent van de Europese cloudmarkt in handen van grote Amerikaanse spelers.

Bekijk ook

Stresstest

Met veertig collega's heeft Van Sparrentak de Europese Commissie daarom verzocht in kaart te brengen wat er gebeurt als die diensten daadwerkelijk uitvallen. "We hebben te lang gedacht: Amerika is onze vriend."

VVD-Europarlementariër Bart Groothuis deelt de zorgen en vreest ook dat Trump bepaalde diensten domweg uit laat zetten als wij niet naar hem luisteren. "Bijvoorbeeld met de sancties tegen het Internationaal Strafhof in Den Haag, die totaal afhankelijk is van Amerikaanse technologie", zegt hij.

Eigen boontjes doppen

"Het gaat gewoon op zwart als Trump dat wil. We zullen onze eigen boontjes moeten doppen. Dat hadden we zelf niet zo voorspeld, dat de Amerikanen zo ver van ons af zouden kunnen drijven. En dat betekent voor ons dat er niks anders op zit dan onze technologische industrie in eigen hand nemen," aldus Groothuis.

"Er zijn Europese alternatieven, maar nog niet op de schaal die we nodig hebben. Die zul je langzaam moeten gaan creëren." Die investeringen kunnen volgens beide Europarlementariërs in de honderden miljarden euro's lopen. De EU zou daarbij vooral regels moeten opstellen om ervoor te zorgen dat data van Europese burgers ook altijd in Europa blijft.

Bekijk ook

Cloud Kootwijk

Maar vast staat volgens de Europarlementariërs dat Europa op eigen digitale benen moet komen te staan. Techexpert Hubert vindt ondertussen dat Nederland het heft in eigen handen moet nemen: Cloud Kootwijk, een Nederlandse, veilige cloud voor overheid en zorg - voor e-mail, chat, videobellen en bestandsdeling - zou digitale soevereiniteit moeten garanderen.

De naam is een verwijzing naar Radio Kootwijk, waarmee de Nederlandse staat zichzelf een eeuw geleden onafhankelijk maakte van buitenlandse communicatienetwerken. Zsolt Szabó, Staatssecretaris Digitalisering en Koninkrijksrelaties, komt nog voor de zomer met een nieuwe Nederlandse cloudstrategie.

Vragen? Stel ze!

Heb je nog vragen of wil je reageren? Stuur ons dan hier een berichtje in onze chat. Elke donderdag vertellen we in de Doe mee-nieuwsbrief wat we met alle reacties doen. Wil je die in je mail? Meld je dan hier aan.

Grote zorgen bij klimaatwetenschappers om beleid Donald Trump, in Amerika én daarbuiten: 'Staan aan rand van afgrond'

Grote zorgen bij klimaatwetenschappers om beleid Donald Trump, in Amerika én daarbuiten: 'Staan aan rand van afgrond'
Het nieuwe beleid van Donald Trump is geen goed nieuws voor klimaatwetenschap
Bron: NASA / EenVandaag

De nieuwe regering van president Donald Trump in de Verenigde Staten zet het mes in klimaatonderzoek en klimaatbeleid. "Wetenschappers worden geïntimideerd, er heerst echt chaos."

Meer dan 30 jaar werkte Dan Costa bij de Environmental Protection Agency (EPA), het Amerikaans milieuagentschap. Als National Director was hij onder meer verantwoordelijk voor onderzoek naar luchtvervuiling en klimaatverandering, en de gevolgen daarvan voor de volksgezondheid.

'Volksgezondheid kon hen niets schelen'

Costa werkte onder zes verschillende presidenten. "Er was altijd wel verschil te merken tussen Republikeinse en Democratische regeringen", vertelt hij.

"Maar toen de eerste Trump-regering aantrad kregen we voor het eerst het gevoel dat volksgezondheid hen eigenlijk niets kon schelen. We merkten snel dat alles wat werd gedaan op het gebied van milieu en volksgezondheid door die regering werd geïsoleerd en gemarginaliseerd."

Frontale aanvallen

Wat nu gebeurt gaat volgens Costa nog een stap verder: "De toekomst van veel wetenschappelijk onderzoek is opeens onzeker, mensen beginnen het gevoel te krijgen dat ze aan de rand van een afgrond staan. Wetenschappers worden geïntimideerd, er heerst echt chaos."

Costa doelt op het rappe tempo waarmee wetenschap onder de regering-Trump onder druk komt te staan. Vooral de takken die niet in de politieke ambities van de regering passen, zoals onderzoek naar klimaatverandering en klimaatadaptatie, krijgen met frontale aanvallen te maken.

Bekijk ook

'Geweldige denkers'

"Wat mij verbijstert, is de snelheid waarmee wetenschap wordt afgebroken. Ik ben echt sprakeloos", reageert de Nederlandse klimaatwetenschapper Heleen de Coninck.

"En dat terwijl de Amerikaanse klimaatwetenschap zo belangrijk is voor verdere kennisopbouw op de hele wereld. Er zitten daar geweldige denkers."

Samenwerking van 'levensbelang'

De Coninck is verbonden aan de TU Eindhoven en de Radboud Universiteit in Nijmegen en schreef mee aan verschillende VN-klimaatrapporten. Regelmatig werkt ze samen met collega's in de Verenigde Staten. "Er zit daar enorm veel wetenschappelijke kracht, met veel relevante data."

"Klimaatverandering is echt een mondiaal probleem. Als we resultaten met z'n allen blijven delen kunnen bijvoorbeeld ook ontwikkelingslanden zich beter voorbereiden op klimaatverandering en extreem weer. Goede internationale samenwerking is van levensbelang, letterlijk."

Bekijk ook

Helft van personeel moet weg

Of deze internationale samenwerking blijft bestaan, is de vraag: onlangs liepen medewerkers van miljardair Elon Musk, die de overheid efficiënter en goedkoper wil maken, het hoofdkantoor binnen van de National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA). Dit onderzoeksinstituut is vergelijkbaar met het Nederlandse KNMI.

NOAA speelt in de VS een cruciale rol bij het voorspellen van gevaarlijke weersomstandigheden, het beschermen van de oceanen en het verzamelen van wetenschappelijke gegevens over klimaatveranderingen. Desondanks kregen medewerkers te horen dat de helft van het personeel op termijn moet vertrekken en dat het budget met zo'n 30 procent wordt gekort.

'Trump-loyalist zonder inhoudelijke kennis'

"We verwachten dat ook binnen de Environmental Protection Agency zoiets zal gebeuren", zegt Dan Costa. "Maar het is onduidelijk hoe drastisch de gevolgen zullen zijn."

Gerust is hij er in ieder geval niet op: "De nieuwe EPA-baas is een Trump-loyalist en hij heeft geen enkele kennis van milieuwetenschappen."

Bekijk ook

Klimaatdata veilig stellen

Ook de NASA ligt onder vuur. Met behulp van satellieten, onderzoeksvliegtuigen en grondstations wordt daar een breed scala aan klimaatdata verzameld. Gegevens zoals temperatuurveranderingen in de atmosfeer, hittegolven en afwijkingen in klimaattrends, maar ook smeltende ijskappen, zeespiegelstijging, extreme regenval en meer.

"NASA doet veel moeite om ervoor te zorgen dat de datasets beschikbaar blijven, bijvoorbeeld op veilige parallelle servers en websites", vertelt Costa. "Zelfs als de oorspronkelijke websites offline worden gehaald."

Data beschermen

Al In 2016 werd daarvoor de Environmental Data Governance Initiative opgericht. "Betrokken wetenschappers ontwikkelden een strategie om gegevens te bewaren", legt Costa uit. "Ze proberen data te beschermen, toegankelijk en up-to-date te houden. Dat is nu cruciaal, de situatie is erg onzeker."

De ontgoocheling onder wetenschappers is groot. "Waarheid en feiten lijken er niet meer toe te doen", stelt De Coninck vast. "De redelijkheid is echt zoek. Tegenwoordig ontkent men wetenschappelijke bevindingen vaak glashard, en dat is op lange termijn zeer zorgelijk. Dat zeg ik niet alleen als wetenschapper, maar ook als burger."

Bekijk ook

Duur onderzoek

De Coninck stoort zich ook aan de beeldvorming rondom zogenaamd duur en log onderzoek, zoals nu in de VS. "Bedrijven zoals die van Musk bouwen voort op onderzoek en innovatie die ook door de Amerikaanse overheid zijn betaald", legt ze uit.

"De talenten, zoals ingenieurs die er werken, zijn opgeleid dankzij de overheid", benadrukt de wetenschapper. "Dus het saneren van overheden op deze manier zorgt eerder voor een innovatie-armer land dan een innovatievere economie."

'We leven in cruciale periode'

Haar Amerikaanse collega Dan Costa hoopt dat de wetenschap niet verder wordt ondermijnd. "We leven in zo'n cruciale periode. Als we klimaatverandering willen aanpakken, kunnen we niet verder met een, of zelfs twee handen op onze rug gebonden."

"Ik kijk vaak naar mijn kleinkinderen en vraag me af: wat is de erfenis die mijn generatie aan deze jonge mensen zal nalaten?", sluit hij af.

Grote zorgen bij klimaatwetenschappers om beleid Donald Trump, in Amerika én daarbuiten

Vragen? Stel ze!

Heb je nog vragen of wil je reageren? Stuur ons dan hier een berichtje in onze chat. Elke donderdag vertellen we in de Doe mee-nieuwsbrief wat we met alle reacties doen. Wil je die in je mail? Meld je dan hier aan.

Ook interessant