tv LIVE radio LIVE tv LIVE
meer NPO start

Klopt het dat mensen met meer vermogen minder belasting betalen? En andere vragen over 'vermogensbelasting' beantwoord

Klopt het dat mensen met meer vermogen minder belasting betalen? En andere vragen over 'vermogensbelasting' beantwoord
Brief van de Belastingdienst
Bron: ANP

Vermogende Nederlanders kunnen te veel betaalde belasting mogelijk terugvragen. De Belastingdienst rekent namelijk met een 'fictief rendement' op vermogen. Volgens de Hoge Raad is dat soms onrechtvaardig. We vroegen wat jullie hierover wilden weten.

Jullie vragen worden beantwoord door hoogleraren Arjan Lejour (Belastingen en Openbare Financiën aan Tilburg University) en Peter Kavelaars (Fiscale Economie aan de Erasmus Universiteit). Ook spraken we met een woordvoerder van de Belastingdienst.

1. De vermogensbelasting is toch ooit afgeschaft, of bestaat deze nog steeds?

Het klopt dat er officieel geen vermogensbelasting meer bestaat, beamen beide hoogleraren. "We hadden een belastingsysteem waarin inkomsten uit vermogen werden belast. Denk aan rente op je spaargeld, inkomsten uit de verhuur van een pand, of dividend dat aan aandeelhouders wordt uitgekeerd. Ook werd vermogen als bezit belast, maar dat is sinds 2001 afgeschaft", zegt Kavelaars.

"Wat sindsdien juist wél wordt belast, is vermogenswinst. In het oude stelsel hoefde je geen belasting te betalen over je winst op vermogen, als bijvoorbeeld jouw aandeel meer werd werd en je dat verkocht. Het gevolg was dat er allerlei constructies werden bedacht om inkomsten om te zetten in zogenoemde vermogenswinst."

"Het stikte van die constructies, en dus heeft het toenmalige kabinet gezegd: dit systeem moet anders." Het heeft toen de vermogensbelasting afgeschaft en in plaats daarvan onder de noemer inkomstenbelasting een heffing ingevoerd op het rendement op vermogen (uit box 3). Op de vermogenswinst, dus.

Officieel is er daardoor nu alleen een Wet inkomstenbelasting en geen Wet vermogensbelasting. Maar in de praktijk werkt de heffing op het rendement op vermogen hetzelfde als een vermogensbelasting, legt Lejour uit. "Doordat de heffing direct afhangt van hoeveel vermogen iemand heeft. En doordat die gebaseerd wordt op een fictief rendement."

Bekijk ook

2. Waarom wordt er gerekend met een fictief rendement?

"Het bleek voor de Belastingdienst heel moeilijk om het werkelijke rendement te achterhalen dat mensen uit hun vermogen behalen", verklaart Lejour. "Als iemand alleen een spaar- of beleggingsrekening heeft, dan is dat tegenwoordig nog wel te doen, dan heeft de bank gewoon overzichten. En met een tweede huis lukt het ook nog wel, op basis van de WOZ-waarde." Maar in 2001 was dat een stuk lastiger.

"Maar er zijn ook mensen met meerdere panden, soms in het buitenland, of met hele ingewikkelde beleggingen of investeringen. In die gevallen is het lastig om het werkelijke rendement vast te stellen. Daarom is bij invoering van het nieuwe belastingstelsel in 2001 besloten: we gaan uit van een fictief rendement."

Dat rendement werd in eerste instantie vastgesteld op 4 procent. "Dat is een percentage waar vaker mee wordt gerekend", verklaart Kavelaars. "Bijvoorbeeld bij pensioenen wordt al decennialang met rendementen van 4 procent gerekend." Later - in 2017 - kwamen er verschillende percentages, maar die bleven nog steeds fictief. Voor beleggingen en verhuurd vastgoed is het in 2024 bijvoorbeeld 6,04 procent.

Inmiddels zijn er meerdere rechtszaken geweest die duidelijk maakten dat het fictieve rendement problemen veroorzaakt. "Daarom wil de wetgever uiteindelijk toch naar een systeem waarin het werkelijke rendement wordt belast", weet Kavelaars. "Dat zou in 2025 gerealiseerd worden, maar is inmiddels opgeschoven naar 2028."

Bekijk ook

3. Hoe wordt het werkelijke rendement nu berekend?

De Hoge Raad heeft verschillende keren geoordeeld dat het fictieve rendement niet overeenkwam met het werkelijke rendement van sommige mensen. Dat werd meteen al duidelijk in de beginjaren van dit decennium, toen de rente extreem kelderde en mensen dus een veel lager werkelijk rendement haalden, legt Kavelaars uit.

De meest recente rechtszaak vond afgelopen juni plaats. De Hoge Raad oordeelde toen dat het fictieve rendement op aandelen niet overeenkwam met het werkelijke rendement dat beleggers uit aandelen haalden. En dat de Belastingdienst voor deze beleggers een 'hersteloperatie' op moest zetten.

In de hersteloperatie die de Belastingdienst met terugwerkende kracht gaat uitvoeren, wordt het werkelijke rendement dat mensen behaalden achterhaald door de bewijslast bij de belastingbetalers te leggen. Zij mogen gegevens aanleveren om aan te tonen dat hun werkelijke rendement de afgelopen jaren lager was dan het fictieve rendement, waardoor ze dus te veel belasting hebben betaald.

Welke gegevens zij moeten aanleveren, verschilt per individu, laat een woordvoerder van de Belastingdienst weten, maar een algemene lijst is hier te vinden.

Bekijk ook

4. Is het waar dat hoe meer vermogen je hebt, hoe minder belasting je relatief hoeft te betalen?

"Het is sowieso goed om te weten dat een deel van het vermogen is vrijgesteld van belasting", zegt Kavelaars. Tot 57.000 euro hoef je geen belasting te betalen over je vermogen, en voor fiscale partners (als je als stel samen belastingaangifte doet, red.) ligt die grens op 114.000 euro.

"Daarboven wordt vermogen wel belast, maar dat gebeurt met hetzelfde belastingtarief. Er wordt geen onderscheid gemaakt in de hoogte van het vermogen. Het veronderstelde rendement van 4 procent wordt belast met een vast tarief, in 2024 is dat 36 procent."

"Naarmate je risicovoller belegt, wordt je werkelijke rendement waarschijnlijk wel hoger dan het veronderstelde rendement, wat ertoe kan leiden dat iemand relatief minder belasting betaalt", legt Kavelaars uit.

info

EenVandaag Vraagt

In dit artikel zijn antwoorden verwerkt op vragen die zijn ingestuurd via EenVandaag Vraagt. Met EenVandaag Vraagt heb je invloed op wat we maken. Wil je meedoen? Download dan de Peiling-app van EenVandaag, ga naar 'Instellingen' en zet je notificaties voor EenVandaag Vraagt aan. Je vindt de vragen en antwoorden terug bij 'Doe mee'. De Peiling-app van EenVandaag is gratis te downloaden in de App Store of Play Store.

5. Waarom moet je belasting over je vermogen betalen, je betaalt toch al inkomstenbelasting?

"Ik kan me voorstellen dat het voor sommige mensen lijkt alsof ze twee keer belast worden voor hetzelfde", zegt Kavelaars. "Maar dat is niet zo. Met de inkomstenbelasting wordt namelijk nog niet je inkomen uit een groeiend vermogen belast."

"Bovendien komt vermogen niet alleen uit spaargeld dat je met werken hebt opgebouwd", zegt Lejour, "Je kunt ook opeens de loterij winnen, of geld ervan. Het is ondoenlijk om onderscheid te maken tussen waar vermogen vandaan komt. Dat is niet bij te houden voor de bank en Belastingdienst."

Verder is ook niet voor niets een deel van het vermogen vrijgesteld van belasting. "De belasting is er echt voor de mensen met hogere vermogens, vanuit de gedachte dat zij het zich kunnen veroorloven om meer belasting te betalen, dat zij de grootste draagkracht hebben."

Bekijk ook

6. Waarom is de belasting die je moet betalen over inkomen uit vermogen lager dan die over inkomen uit werk?

"Vanuit de economie valt over de hoogtes van de belastingtarieven weinig zinnigs te zeggen", zegt Kavelaars. "Behalve dat het slim is om vermogen niet zwaarder te belasten dan inkomen uit arbeid. Vermogen wordt namelijk gezien als iets heel vluchtigs. Het kan makkelijk naar het buitenland worden verplaatst, het zwarte circuit in. Om dat te beperken is de gedachte dat vermogen minder zwaar belast moet worden."

"Verder zijn de specifieke hoogtes van de belastingen vooral een politieke kwestie", vervolgt hij. "Je ziet nu een tendens van mensen die willen dat vermogenden zwaarder belast worden, vooral aan de linkerkant van het politieke spectrum. Maar daar zijn mensen aan de rechterkant het over het algemeen niet mee eens."

7. Kan de Belastingdienst zo'n grote hersteloperatie wel aan?

De woordvoerder van de Belastingdienst laat weten dat er al voorbereidingen zijn getroffen voor de hersteloperatie vóór de uitspraak van de Hoge Raad. "Daartoe is onder meer het formulier Opgaaf werkelijk rendement ontwikkeld. Door gebruik te maken van dit formulier kunnen we de massale stroom geautomatiseerd verwerken."

"Gezien de gerechtelijke uitspaken zal de Belastingdienst zeker prioriteit geven aan deze hersteloperatie", verwacht Lejour. "Maar het is wel algemeen bekend dat de Belastingdienst vanwege personeelstekorten al moeite heeft om de normale zaken rond te krijgen."

Kavelaars ziet dat ook. "Het is natuurlijk een enorme opgave om alle ingevulde formulieren een voor een te controleren, voor ieder jaar met terugwerkende kracht tot en met 2018. En er zullen ook nog steeds nieuwe formulieren bijkomen, omdat de hersteloperatie op zijn vroegst pas klaar is als het nieuwe systeem ingaat, mogelijk in 2028."

"Tegelijkertijd scheelt het dat de bewijslast bij de belastingplichtigen ligt. De Belastingdienst hoeft daarom pas echt actie te ondernemen als mensen zich melden", zegt Kavelaars.

8. Waar kan ik vinden of en zo ja hoeveel vermogensbelasting ik de afgelopen jaren heb betaald, en wat als ik niet meer alle bewijzen heb?

De aangiften en aanslagen van de afgelopen jaren zijn terug te vinden op Mijn Belastingdienst, vertelt de woordvoerder van de Belastingdienst. "Het zal waarschijnlijk mogelijk worden om vanaf de zomer van 2025 het formulier Opgaaf werkelijk rendement in te vullen. Als een belastingplichtige zelf niet meer over alle papieren beschikt, dan kan navraag worden gedaan bij de betreffende instelling die over de gegevens beschikt."

Vragen? Stel ze!

Heb je nog vragen of wil je reageren? Stuur ons dan hier een berichtje in onze chat. Elke donderdag vertellen we in de Doe mee-nieuwsbrief wat we met alle reacties doen. Wil je die in je mail? Meld je dan hier aan.

Grote natuurbrand BIJ Ede roept vraag op: zijn we wel genoeg voorbereid op droogte? Het ligt niet alleen aan te weinig regen

Meerdere natuurbranden en een sproeiverbod in Brabant: het is erg droog. En dat terwijl het pas begin april is. Wapenen we ons wel goed genoeg tegen droogte? "Er is in de winter vrij veel regen gevallen, maar dat water is voor een groot deel afgevoerd."

Vragen? Stel ze!

Heb je nog vragen of wil je reageren? Stuur ons dan hier een berichtje in onze chat. Elke donderdag vertellen we in de Doe mee-nieuwsbrief wat we met alle reacties doen. Wil je die in je mail? Meld je dan hier aan.

Publieke omroep gaat op de schop: wat gaat de kijker daarvan merken? 'Programma's verdwijnen en meer herhalingen'

Publieke omroep gaat op de schop: wat gaat de kijker daarvan merken? 'Programma's verdwijnen en meer herhalingen'
Bron: ANP

De kogel is door de kerk: de publieke omroep wordt grondig hervormd. Van de dertien omroepen blijft een handvol 'omroephuizen' over en de NTR verdwijnt, waardoor nog onduidelijk is wie programma's als Het Klokhuis en het Sinterklaasjournaal gaat maken.

Minister Eppo Bruins, die verantwoordelijk voor is mediabeleid, heeft zijn plannen vandaag in een brief naar de Tweede Kamer gestuurd. Volgens hem moet de publieke omroep beter inspelen op veranderingen in de samenleving en de opkomst van de grote techbedrijven, die de digitale media domineren. Ook wil Bruins 157 miljoen euro bezuinigen.

'Iedereen een plek geven'

"Wat we nodig hebben is een publieke omroep die beter samenwerkt, waar men met elkaar ervoor zorgt dat er meer geluid vanuit de samenleving terechtkomt in de omroepen en de programma's", zegt Bruins over het doel van zijn plannen. "Wat ik hoop is dat we over een paar jaar nog die mooie programma's zien die we nu ook zien, maar dat we merken dat iedereen een plek krijgt in het bestel."

In het huidige omroepbestel gaat dat nu niet goed, vindt de minister. Om een nieuw geluid te laten horen moet je eerst een compleet nieuwe omroep oprichten, met het daarbij minimaal 50.000 leden en een volledig nieuwe organisatie. Tussen een idee en het eerste programma zit volgens hem te veel tijd.

Vier of vijf 'omroephuizen'

Om dit te veranderen, en om kosten te besparen, moeten de huidige dertien omroepen van Bruins - als alles meezit - in 2029 opgaan in vier of vijf 'omroephuizen'. Daarmee is het bijna onvermijdelijk dat bekende omroepnamen zullen verdwijnen. In de toekomst hoeven omroepen bovendien geen leden meer te hebben en kunnen er geen nieuwe omroepen meer toetreden tot het bestel.

Maar om ervoor te zorgen dat alle geluiden die te horen zijn in de maatschappij ook daadwerkelijk een plek krijgen op televisie, radio en internet, wil de minister de omroephuizen verplichten om 'mee te bewegen met veranderende geluiden in de samenleving'. Hoe dat er in de praktijk uit moet gaan zien en wie daar toezicht op houdt, moet nog worden uitgewerkt, erkent hij.

Publieke omroep gaat grondig op de schop: wat gaat de kijker daarvan merken? 'Meer herhalingen'

Wat merkt de kijker?

Wel is het 'onvermijdelijk' dat de kijker of luisteraar iets gaan merken van de plannen, erkent de minister. Dat komt door de jaarlijkse bezuiniging van bijna 160 miljoen euro, maar ook door het verdwijnen van een omroep als de NTR. Die maakt educatieve programma's en (educatieve) jeugdprogramma's. Denk aan Het Klokhuis en het Sinterklaasjournaal, maar ook programma's als Andere Tijden.

De hervormingen van de publieke omroepen leveren volgens Bruins daarnaast niet genoeg geld op om te voorkomen dat in de toekomst ook programma's van andere omroepen op radio en televisie geschrapt zullen moeten worden.

Bekijk ook

'Meer herhalingen'

"Dit zal leiden tot meer herhalingen en minder productie", verwacht mediahistoricus en omroepdeskundige Huub Wijfjes van de Rijksuniversiteit Groningen. Ook is het volgens hem de vraag wie programma's als Het Klokhuis en het Sinterklaasjournaal - 'die breedgedragen zijn' - zal overnemen.

"De minister wil dat de educatieve taken naar andere omroepen gaan", legt hij uit. "Maar wie neemt dat soort programma's over? Of de geschiedenisprogramma's? Dat is onduidelijk."

Terug naar oude systeem

De mediahistoricus zegt dat Nederland met het nieuwe omroepbestel terugkeert naar het systeem dat voor 1968 bestond: omroepen die voor eeuwig in het bestel zitten omdat nieuwe omroepen niet kunnen en mogen toetreden.

En met het opheffen van de NTR, een zogenoemde 'taakomroep' die culturele en educatieve programma's moet uitzenden, keren we volgens Wijfjes terug naar de situatie van voor 1992. "Mijn grootste zorg is: hoe wordt de kwaliteit overeind gehouden met minder geld?"

Bekijk ook

'Eindelijk alles op de schop'

VVD-Kamerlid Claire Martens is juist tevreden dat het omroepbestel nu eindelijk op de schop gaat. Haar partij pleit al jaren voor een grondige stelselherziening omdat de publieke omroep niet meer bij de tijd zou zijn.

In het plan van minister Bruins zegt Martens grotendeels haar eigen plannen terug te zien. "Focus op waar wat ons betreft eigenlijk de publieke omroep voor is. Dus meer op journalistiek, en op het maken van culturele programma's."

Minder geld, minder kwaliteit?

Het Kamerlid zegt dat het 'een feit' is dat de publieke omroep het moet gaan doen met minder geld. "Maar dat betekent niet dat de mensen thuis daar last van gaan hebben", vertelt ze. "Wij willen al die managementlagen, al die bestuurslagen gaan afzwakken. Dus minder geld naar de publieke omroep betekent niet minder geld naar de journalistiek."

Maar volgens omroepdeskundige Wijfjes is dat nog maar de vraag: "De hervorming hinkt op twee gedachten: enerzijds bezuinigen, maar anderzijds investeren in de publieke omroep en journalistiek. Dat is moeilijk met elkaar te verenigingen."

Bekijk ook

Vragen? Stel ze!

Heb je nog vragen of wil je reageren? Stuur ons dan hier een berichtje in onze chat. Elke donderdag vertellen we in de Doe mee-nieuwsbrief wat we met alle reacties doen. Wil je die in je mail? Meld je dan hier aan.

Ook interessant