radio LIVE tv LIVE
meer NPO start

Geen sigaretten meer in de supermarkt: vragen beantwoord over de nieuwe regels voor verkoop

Geen sigaretten meer in de supermarkt: vragen beantwoord over de nieuwe regels voor verkoop
Sigaretten in de supermarkt
Bron: ANP

Een pakje sigaretten halen bij de supermarkt? Dat kan vanaf aanstaande maandag niet meer. Supermarkten en avondwinkels mogen per 1 juli geen sigaretten, shag en vapes meer verkopen. We vroegen wat jullie hierover wilden weten.

Jullie vragen worden beantwoord door hoogleraar gezondheidsrecht aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam Martin Buijsen, en door woordvoerder Ruben van Dorssen van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS).

1. Waar mag na 1 juli nog tabak verkocht worden?

Het verkoopverbod geldt voor plekken die gericht zijn op de verkoop van eet- en drinkwaren. Dit zijn bijvoorbeeld supermarkten, avondwinkels en buurtwinkeltjes. Daarnaast zijn er horecagelegenheden zonder vergunningsplicht, zoals snackbars en casino's, die tot nu toe nog wel tabak mochten verkopen, maar vanaf maandag niet meer.

Tabak mag nog wel verkocht worden door groothandels, omdat die niet gericht zijn op de verkoop aan particulieren. Ook blijft het voor tankstations voorlopig mogelijk om tabak aan te bieden, maar er zijn wel plannen om ook daar de verkoop in de komende jaren te verbieden.

2. Waarom mag ik niet zelf bepalen of ik rook of niet?

"Anti-rookmaatregelen kunnen inderdaad een inbreuk zijn op je recht op privacy", begint hoogleraar Buijsen. "Maar dat recht op privacy is niet absoluut. Het mag beperkt worden als er redenen zijn die samenhangen met bijvoorbeeld de volksgezondheid."

Als de overheid anti-rookmaatregelen wil nemen, dan mag ze dat doen. Maar er zijn wel een paar eisen, legt hij uit. "Een beperking op privacy moet een doel dienen, zoals het beschermen van de volksgezondheid in het kader van de zorgplicht die een overheid heeft. En een beperking mag niet verder gaan dan nodig is om dat doel te bereiken. Ook moet zo'n beperking via wetgeving geregeld worden."

Voor het invoeren van sommige, vergaande maatregelen hebben landen goedkeuring nodig van de Europese Commissie, vervolgt Buijsen. "Dat was niet nodig voor dit verbod waarmee supermarkten straks geen tabak meer mogen verkopen. Want het is niet zo dat rookproducten compleet verboden worden, er is alleen een beleid om het aantal verkooppunten te beperken."

"Maar goedkeuring was bijvoorbeeld wel nodig toen België recent een totaalverbod op wegwerpvapes wilde instellen", geeft hij als voorbeeld. "Daarmee wilde het land een product compleet uit de markt halen, en dat is natuurlijk een vergaande maatregel."

info

Nationaal Preventieakkoord

De Nederlandse overheid probeert het aantal mensen dat rookt terug te dringen. In het Nationaal Preventieakkoord uit 2018 is afgesproken dat in 2040 een ambitieus doel moet zijn behaald: geen enkele 18-jarige rookt dan nog, en van alle volwassenen slechts 5 procent. Vorig jaar rookte volgens statistiekbureau CBS een kleine 19 procent van de volwassenen.

3. Komen er niet, nu supermarkten een verbod krijgen, juist méér tabakszaken?

In een onderzoek van ING wordt voorspeld dat supermarkten dit jaar ruim 1,5 miljard euro minder aan omzet draaien door het verbod op de verkoop van tabak. De verwachting is dat deze omzet van de supermarkten voor ongeveer eenderde (35 procent) naar speciale tabakszaken zal verschuiven.

Toch zal er niet opeens een spectaculaire toename komen in het aantal tabakszaken, denkt VWS-woordvoerder Van Dorssen. "Daar zijn geen signalen voor. We hebben vooraf een rekensom gemaakt, en tot nu toe lijkt alles ongeveer te gaan zoals we daarin hadden voorspeld. Maar we blijven natuurlijk goed opletten."

"Het totaal aantal verkooppunten van tabak in Nederland ligt nu op 10.000 en zal vanaf 1 juli afnemen tot ongeveer 4.400", vervolgt hij. "Die afname zou nog groter kunnen zijn, maar er is in deze rekensom al gecorrigeerd voor een mogelijk aantal nieuwe ondernemers dat kansen ruikt voor de opening van een nieuwe tabakspeciaalzaak."

De woordvoerder benadrukt ook dat er een registratieplicht komt voor nieuwe tabakszaken. "Als daaruit blijkt dat er zich toch onverwacht veel tabakszaken registreren, kunnen we beleid daarop aanpassen."

Martin Buijsen
Bron: EenVandaag
Martin Buijsen is hoogleraar gezondheidsrecht aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam

4. Met deze maatregel worden kleine buurtsupermarkten de dupe, is dat het waard?

"We hopen natuurlijk dat elke supermarkt zo goed mogelijk met deze maatregel kan omgaan en manieren vindt om voort te bestaan", zegt Van Dorssen. "Maar het is inderdaad een ingewikkelde afweging geweest, omdat we weten dat er een klein aantal supermarkten is dat grotendeels afhankelijk is van tabaksverkoop. Toch was er uiteindelijk in de Tweede Kamer genoeg draagvlak voor deze maatregel."

Hoogleraar Buijsen plaatst de maatregel in context: "De overheid streeft ernaar tabaksproducten minder gemakkelijk verkrijgbaar te maken. En een van de meest logische manieren om dat te doen, is een verbod in de supermarkten, ook de kleinere supermarkten. Mensen komen daar vaak en graaien gemakkelijk nog even wat tabaksproducten mee."

Van Dorssen voegt daaraan toe: "Nu zijn het de supermarkten. Maar we gaan stapsgewijs toe naar alleen verkoop van tabak in speciaalzaken. In 2030 stopt de verkoop in tankstations. In 2032 stopt de verkoop in gemakswinkels ook. Vanaf dat moment mogen sigaretten alleen nog in speciaalzaken worden verkocht."

Bekijk ook

5. Mensen kopen massaal tabak in het goedkopere buitenland, dat kan toch niet de bedoeling zijn?

In het onderzoek van ING wordt voorspeld dat tankstations en winkels in het buitenland meer omzet zullen draaien vanwege het tabaksverbod in supermarkten hier. "Dat is niet tegen te houden", zegt Buijsen.

Het verbod zal volgens hem wel effect hebben, 'maar het is naïef om te denken dat het meteen de vraag naar roken vermindert. Dat is natuurlijk niet zo.' Het verbod zal als gevolg hebben dat er meer vraag komt naar producten uit het buitenland, vervolgt de hoogleraar. "Dat gevolg is ook door de wetgever heus wel voorzien, maar wordt voor lief genomen."

Het is juridisch ook moeilijk om iets te doen aan mensen die goedkopere tabaksproducten in een ander land zoeken, vertelt de hoogleraar. "Als het gaat om vapes met smaakjes, dan kan dat wel, want die mogen in Nederland niet meer verkocht, geproduceerd en geïmporteerd worden. Wanneer je als Nederlands staatsburger die vapes zou inkopen om te verkopen dan zou de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) iets kunnen ondernemen."

"Maar voor andere rookproducten kan dat niet, want die zijn niet verboden in Nederland én we hebben in de EU gewoon het recht op vrij verkeer van goederen", benadrukt hij.

info

EenVandaag Vraagt

In dit artikel zijn antwoorden verwerkt op vragen die zijn ingestuurd via EenVandaag Vraagt. Met EenVandaag Vraagt heb je invloed op wat we maken. Wil je meedoen? Download dan de Peiling-app van EenVandaag, ga dan naar 'Instellingen' en zet je notificaties voor EenVandaag Vraagt aan. Je vindt de vragen en antwoorden terug bij 'Doe mee'. De Peiling-app van EenVandaag is gratis te downloaden in de App Store of Play Store.

6. Is het waarschijnlijk dat de verkoop van tabak helemaal verboden wordt in Nederland?

Dat hangt af van politieke wil, denkt Buijsen. "Internationaal zie je dat er landen zijn die vergaande anti-rookmaatregelen willen invoeren. Zo stelde Nieuw-Zeeland wetgeving in waardoor tabak niet meer verkrijgbaar is voor mensen vanaf een bepaald geboortejaar, met het idee om een rookvrije generatie te ontwikkelen."

"In Nieuw-Zeeland is dit weer teruggedraaid, maar het heeft wel geïnspireerd: in het Verenigd Koninkrijk bleek politieke wil - bij de Conservatie Partij maar liefst - om een vergelijkbaar beleid in te stellen."

In Nederland zijn er ook mensen die dit willen, maar wel vooral aan de linkerkant van het politieke spectrum, ziet de hoogleraar. Hij verwacht daarom - met een aanstaand rechts kabinet - niet dat er binnen een paar jaar opeens een totaalverbod zal komen in Nederland.

Hoe Nederland vapes kan verbieden (maar niet zomaar)

Vragen? Stel ze!

Heb je nog vragen of wil je reageren? Stuur ons dan hier een berichtje in onze chat. Elke donderdag vertellen we in de Doe mee-nieuwsbrief wat we met alle reacties doen. Wil je die in je mail? Meld je dan hier aan.

Waarom president Donald Trump importheffingen ondanks waarschuwingen van economen tóch doorvoert

President Donald Trump kondigde het gisteravond aan: Amerika gaat een importheffing van 20 procent op alle producten uit de Europese Unie doorvoeren. Wereldwijd waarschuwen economen dat dit een slecht idee is, vooral voor de VS zelf. Toch zet Trump door.

Vragen? Stel ze!

Heb je nog vragen of wil je reageren? Stuur ons dan hier een berichtje in onze chat. Elke donderdag vertellen we in de Doe mee-nieuwsbrief wat we met alle reacties doen. Wil je die in je mail? Meld je dan hier aan.

Onzekerheid bij Nederlandse ondernemers door Amerikaanse importheffingen: 'We begrijpen zijn visie, maar maakt het lastig voor ons'

Onzekerheid bij Nederlandse ondernemers door Amerikaanse importheffingen: 'We begrijpen zijn visie, maar maakt het lastig voor ons'
Willem Hulsebosch is eigenaar van een bloembollenbedrijf dat exporteert naar de VS
Bron: EenVandaag

Voor Nederlandse ondernemingen met veel export naar de Verenigde Staten breken spannende tijden aan. Door de extra belasting van 20 procent worden hun producten voor de Amerikaanse consument een stuk duurder. "Dit betekent heel veel onzekerheid."

"Dit valt wel rauw op ons dak", zegt Willem Hulsebosch. Samen met zijn vrouw en zoons runt hij al jaren een bloembollenbedrijf in Julianadorp.

Andere markten

"We doen al decennialang zaken met Amerika en hebben in de loop der jaren echt een goede band opgebouwd met onze klanten in de VS", gaat Hulsebosch verder. "Die willen we graag houden. Maar als het moet, dan gaan we ons op andere markten richten."

Want de familie beseft wel dat Amerikanen zullen afhaken als bloemen door de heffing te duur worden. "Tulpen zijn geen eerste levensbehoefte. Aan het eind van je rondje supermarkt staat er een bosje bloemen. Als dat ineens 20 procent duurder is, dan denk je wel twee keer na."

'We begrijpen zijn visie'

De familie Hulsebosch is flink verweven met de Verenigde Staten. "Onze moeder is Amerikaans, we hebben familie overzee en komen er vaak", vertelt zoon Roy.

"We houden van het land en zijn zelfs pro-Trumpers. Dat klinkt misschien tegenstrijdig, maar we begrijpen zijn visie wel. Hij maakt waar wat hij zegt. Dat vinden wij ergens ook wel bewonderenswaardig. Hij zet zijn volk op één, dat is duidelijk. Daar kunnen wij in Europa nog wat van leren. Alleen dit plan, dat maakt het voor ons wel lastig."

Bekijk ook

Niet volledig afhankelijk

Toch blijft Hulsebosch positief: "We zijn gelukkig niet volledig afhankelijk van Amerika. We exporteren ook naar Engeland, China, Rusland en Kazachstan. En we hebben een uniek product. Bollen kun je maar op één plek in de wereld telen, en dat is hier, in Nederland. Door het klimaat, de bodem, de omstandigheden. Dat kan niet zomaar ergens anders. Daar hebben ze ons gewoon voor nodig.

Er zijn dus genoeg opties. "Als de ene markt moeilijk doet, dan vinden wij onze weg wel via een andere. We hebben al vaker met onzekerheden te maken gehad. Als het even tegenzit, dan nemen we genoegen met wat minder marge en stellen we investeringen gewoon even uit."

'Kennis en ervaring zit in Nederland'

"Trump ziet ons het liefst naar Amerika vertrekken", legt directeur van TTA-ISO Martin Maasland uit. Het Nederlandse bedrijf maakt landbouwmachines en heeft een grote afzetmarkt in de Verenigde Staten.

TTA-ISO heeft zelfs een kantoor in de VS zitten. "Maar de kennis en ervaring op het gebied van high-techsystemen in de tuinbouw zit hier in Nederland. Die gekwalificeerde mensen kun je niet oppakken en in Amerika neerzetten."

Bekijk ook

Prijs verlagen

Bang voor Amerikaanse concurrenten is Maasland niet. "In ons geval zijn er weinig of eigenlijk geen partijen in de Verenigde Staten die hetzelfde kunnen bieden als wij. We zien onszelf daardoor niet genoodzaakt om de winstgevendheid op onze machines te verlagen."

Maar als de prijs vanwege de invoerheffingen te hoog wordt, dan bestaat er volgens Maasland wel een kans dat de markt afneemt of zelfs helemaal stilvalt. "Dan kunnen we overwegen of we bereid zijn iets van onze marges op te geven, maar we moeten ook de salarissen van onze medewerkers kunnen betalen."

Tegenactie

Over eventuele eigen tarieven die de EU als tegenactie kan invoeren, maakt Maasland zich geen zorgen. "De grootste impact zijn uiteindelijk toch de hoge tarieven van Amerika richting Europa, omdat wij in Europa produceren."

"En andersom importeren wij weinig vanuit Amerika", gaat hij verder. "Dus als Europa hoge handelstarieven gaat invoeren, verwachten wij niet dat dat veel impact op ons heeft."

Bekijk ook

Minder groei maar geen crisis

Hoofdeconomoom van de ING Marieke Blom begrijpt de zorgen van Nederlandse ondernemers die veel exporteren naar de Verenigde Staten. "Door Trumps nieuwe invoertarieven, gemiddeld 25 procent, en zelfs 54 procent voor China krijgt ook de Europese Unie een tarief van 20 procent opgelegd. Dat leidt naar verwachting tot een exportdaling van zo'n 15 procent richting de VS. Voor Nederland betekent dat een krimp van ongeveer 0,2 procent van het BBP."

Toch is dit volgens Blom geen nieuwe economische crisis in wording. "Dit is niet te vergelijken met corona of de energiecrisis. Het is vooral een rem op de groei."

Niet terugslaan met eigen tarief

Blom verwacht dat Europa met eigen tarieven zal reageren. "Maar hoe dat uitpakt is onduidelijk, omdat we niet zeker weten hoe Trump reageert. Een handelsoorlog moeten we zien te voorkomen."

"We kunnen beter gerichte steun bieden aan getroffen sectoren. Ook kan er veel winst worden geboekt door de interne markt beter te laten werken. En er liggen veel kansen in het versterken van handelsrelaties met landen als India en Zuid-Amerika. Als we dit moment grijpen, kan Europa uiteindelijk sterker en minder afhankelijk van de VS worden. Ook voor Nederland liggen hier echte kansen."

Onzekerheid bij Nederlandse ondernemers door Amerikaanse importheffingen

Vragen? Stel ze!

Heb je nog vragen of wil je reageren? Stuur ons dan hier een berichtje in onze chat. Elke donderdag vertellen we in de Doe mee-nieuwsbrief wat we met alle reacties doen. Wil je die in je mail? Meld je dan hier aan.

Ook interessant