Beter goed gejat dan slecht bedacht?
Intellectueel jatwerk was het, volgens de geleerde Al-Khatib al-Baghdadi. De encyclopedie 'Kitab al-Hayawan' (dierenboek) van collega Al-Jahiz zou uit delen van de werken van Aristoteles bestaan. Plagiaat, en beschuldigingen hiervan zijn blijkbaar van alle tijden. En in een tijd van copy-paste, van makkelijk reproduceerbare teksten is het helemaal eenvoudig. Maar wellicht niet voor lang meer. Dankzij eTBLAST kunnen vervalsingen snel en simpel worden gedetecteerd. Zelfs een Iraanse oud vice-president valt dan door de mand.
De introductie van de Déjà Vu Database van de University of Texas baarde buiten de wetenschappelijke wereld aanvankelijk weinig opzien. De zoektool vergelijkt bestaande databases om potentiele dubbele teksten eruit te filteren en deze te onderscheppen voor ze worden gepubliceerd. Gevallen van pure plagiaat belanden vervolgens in de Déjà Vu Database.
De database is ondanks de redelijk geluidloze introductie een enorm succes. Sinds maart 2007 belanden vele duizenden gevallen van (deels) geplagieerde werken in de database, met als meest opvallende zaak de plagiaat van de Iraanse oud vice-president Massoumeh Ebtekar. De politica verwierf in het verleden bekendheid als woordvoerdster van militante studenten die 52 Amerikanen gijzelden in de Amerikaanse ambassade in Teheran, eind jaren zeventig. In de jaren negentig stelde de toenmalige, als hervormingsgezind bekend staande president Khatami haar aan als vice-president.
De immunologe zou de 'auteur' zijn van een paper dat volgens de Déjà Vu Database voor 85% is samengesteld uit vijf papers van andere researchers. Zelf wijst ze de beschuldigende vinger naar een van haar studenten, die haar heeft geholpen met het manuscript.
Waar of niet, een tool als Déjà Vu bewijst z'n nut in tijden van al te makkelijke reproduceerbaarheid. Plagiaat tiert weliger dan ooit tevoren, zowel binnen als buiten de wetenschap. En de kans dat je erop gepakt wordt was tot voor kort klein. Een tool dat wereldwijd publicaties kan afscannen heeft ongetwijfeld een afschrikkende werking, hoewel er natuurlijk altijd mensen zullen zijn die ondanks een grote pakkans toch een poging wagen.
En een dergelijke database zou ook interessant zijn voor journalisten, bijvoorbeeld om te voorkomen dat ook hun artikelen geplagieerd worden, een praktijk die dagelijks op enorme schaal voorkomt. Zeker sinds de opkomst van die vermaledijde weblogs.
En wie weet, misschien dat dan de toespraak van bijvoorbeeld de Canadese premier Stephen Harper aan het Canadese parlement eerder aan het licht zou kunnen komen. Nu duurde het 5 jaar voordat bekend werd dat zijn pleidooi voor deelname aan de oorlog in Irak door het Canadese leger, simpelweg een kopie bleek van de toespraak van zijn Australische collega John Howard: