Westnijlvirus rukt op: gevaarlijk voor paarden, maar ook mensen moeten opletten

Paardenartsen hebben een meldplicht als ze vaststellen dat een paard besmet is. Zo liep de teller de afgelopen weken op tot 136 geregistreerde besmettingen. "Maar het zijn er nog veel meer, want een heleboel paarden vallen buiten de cijfers. Die zijn doodgegaan voordat ze getest konden worden", vertelt paardenarts Vivianne van Leeuwen.

Huissteekmug is verspreider

Ook onder mensen loopt het aantal vastgestelde besmettingen al weken op. Inmiddels zijn 44 gevallen bekend, waarvan vijf patiënten zijn overleden. We kregen daarom al veel vragen over het virus. Hoe groot is het risico voor mensen bijvoorbeeld? En hoe verspreidt het virus zich?

Westnijl wordt verspreid door de gewone huissteekmug. Die pikt het op bij besmette vogels en geeft het door aan mensen en dieren via een beet. Directe besmetting van mens op mens is niet mogelijk. 80 procent van de besmette mensen heeft nergens last van en 19 procent krijgt milde griepklachten, meldt het RIVM. Maar bij die ene overgebleven procent kan het virus ernstige klachten veroorzaken, zoals een hersenontsteking.

'Ze zakken door hun achterste benen'

Bij paarden ligt dat risico op neurologische klachten tien keer zo hoog. "Een paard is gevoeliger voor het virus," vertelt Van Leeuwen. Zij ziet hoe paarden hieronder lijden: "Het hele zenuwstelsel is eigenlijk overprikkeld. Ze bibberen met hun lippen die al een beetje slap hangen. En ze hebben de hele tijd spiertrillingen waardoor ze uiteindelijk door hun achterste benen kunnen zakken."

Als het virus eenmaal is binnengedrongen bij het dier, is er een intensieve behandeling nodig. "Vooral rust en regelmaat is geboden. We geven ontstekingsremmers om die neurologische klachten wat te verminderen."

Vaccineren

Voor mensen is het lastig om zich preventief te beschermen, want er is geen vaccin. Paarden kunnen wel worden ingeënt. Toch kiezen, tot verbazing van de paardenarts, niet alle eigenaren daarvoor. "De informatieverstrekking is er wel, maar het is ook een kostenafweging."

Bovendien laten sommige paardeneigenaren hun zieke dier vanwege de kosten niet testen op het virus. Daardoor zien we volgens Van Leeuwen pas het topje van de ijsberg. "Ik maak me enorme zorgen, omdat het zo'n onderschat probleem is."

Meer besmettingen dan bekend

Volgens Chantal Reusken van het RIVM geeft ook het aantal vastgestelde besmettingen bij mensen niet het volledige beeld weer. "Er zijn waarschijnlijk enkele duizenden besmettingen die we niet meten." Dat komt doordat de meeste mensen dus geen klachten krijgen.

Het westnijlvirus bestrijden is volgens haar nog een flinke uitdaging, omdat het van vogels komt en zij lange afstanden afleggen. "Dus als je het virus ergens niet vindt, wil dat niet zeggen dat het er ook niet is of kan komen."

'In Nederland lang niet meegemaakt'

Muggenexpert Bart Knols noemt de verspreiding van het virus verontrustend. "Het aantal nieuwe gevallen laat blijken dat het een zorgelijk feit is, zoiets hebben we in Nederland lang niet meegemaakt. En het zal ook niet meer volledig weggaan."

Hij doet al 35 jaar onderzoek naar kleine insecten en de virussen die ze overdragen. "Muggen bestrijden is heel intensief, maar het is wel nodig. En dat kost veel geld."

Muggenbestrijding

Toch is dat volgens Reusken geen optie, omdat we in de groene open ruimte in Nederland niet aan muggenbestrijding doen. "Dat heeft te maken met allerlei wettelijke maatregelen en beperkingen", legt ze uit.

Maar wat kun je dan wel doen als bescherming tegen muggen? Ook daar kregen we vragen over. Het RIVM zet in op preventie. "Dat wil dus zeggen het voorkomen van het oplopen van muggenbeten."

Een beet voorkomen

Ze adviseren het dragen van bedekkende kleding, muggen buiten houden met horren, je in te smeren met muggenwerende middelen en te slapen onder een klamboe.

Maar al heeft iedereen muggen in huis, dat betekent niet dat er ook direct reden is tot zorg. "De kans dat je een geïnfecteerde mug tegenkomst is erg klein. De kans dat je er ziek van wordt is nog kleiner en eraan overlijden is al helemaal uitzonderlijk."

'Monitoren op gemeentelijk niveau'

Toch is muggenexpert Knols van mening dat de muggenbestrijding moet worden opgeschroefd. "Monitoring is het beginpunt. Als je hebt vastgesteld dat er lokaal transmissie is van vogels op muggen, dan moet je daar die muggen heel intensief bestrijden."

Uiteindelijk is dat volgens hem een politiek vraagstuk. "Die muggenpopulaties moet je bestrijden op plaatsen waar risicogroepen zich bevinden, bijvoorbeeld in de buurt van een ziekenhuis, verpleeghuis of seniorencomplex." Om daar een goed beeld van te krijgen, stelt hij voor om op gemeentelijk niveau te monitoren en te bestrijden.