Waarom krijg je de berichten soms wel en soms niet? En andere vragen over NL-Alert beantwoord

Jullie vragen worden beantwoord door crisisexpert Kenny Meesters van Tilburg University en door woordvoerder Maxime Hovenkamp van het ministerie van Justitie en Veiligheid.

1. Wanneer is NL-Alert geïntroduceerd?

"NL-Alert is het primaire landelijke alerteringsmiddel waarmee de Nederlandse overheid burgers waarschuwt, informeert en een handelingsperspectief geeft bij - dreigende - rampen en crises", begint Hovenkamp. "Dit systeem bestaat sinds 2012 en is inmiddels bijna 15 jaar in gebruik. In die tijd bereikte de overheid 93 procent van de Nederlanders." De afgelopen jaren is dat bereik volgens haar hetzelfde gebleven.

Crisisexpert Kenny Meesters benadrukt dat NL-Alert deel is van meer is dan alleen een tekstbericht. "Het is onderdeel van de volledige keten van waarschuwen en informeren. Burgers moeten na een melding vaak ook actie ondernemen, zoals het raadplegen van een website of een zender."

"NL-Alert is eigenlijk de opvolger van het luchtalarm, maar het is meer dan alleen dat 'cell broadcast', de telecom techniek achter NL-Alert. Het is een van de technieken voor informatieverspreiding bij rampen", gaat Meesters verder. "Het bekendste is natuurlijk de alert op je mobiel, maar ook de website van NL-Alert en de publieke- en regionale omroepen horen daarbij. Die zijn als noodzenders aangewezen. Dat valt allemaal onder de categorie van noodcommunicatie."

Het zogenoemde 'messaging broadcast'-systeem is een techniek die wereldwijd wordt gebruikt om burgers te informeren in noodsituaties. "Ontwikkelaars van mobiele telefoonbesturingssystemen, telecom-operators en veiligheidsorganisaties hebben wereldwijd onderlinge afspraken gemaakt over een standaard waarmee ze berichten kunnen sturen over mobiele torens. Vervolgens worden deze signalen opgepakt door mobieltjes met of zonder simkaart. Zolang er verbinding is met een netwerk in de buurt, pakt je telefoon het op", legt Meesters uit.

"De veiligheidsregio's bepalen hier in Nederland hoe deze techniek precies gebruiken en inzetten. Bijvoorbeeld de promotiecampagnes voor bewustwording en welke teksten in NL-alert komen als ze worden verstuurd te staan. In België is het bijvoorbeeld het BE-Alert. Ben je in Amerika met je telefoon? Dan ontvang je daar ook hun alerts. Technisch is het hetzelfde systeem", vertelt Meesters.

2. Wat is het alternatief voor NL-Alert als het systeem faalt?

"NL-Alert is een systeem dat robuust en betrouwbaar is ingericht", zegt Hovenkamp. Volgens de woordvoerder werkt de overheid dagelijks aan het systeem zodat het niet zomaar uitvalt of fouten maakt. Maar 100 procent garantie is echter nooit te geven, weet Hovenkamp.

"Een tweede alarmeringsmiddel dat landelijk wordt aangeboden is het Waarschuwings- en alarmeringssysteem (het WAS, ofwel het luchtalarm, red.). Het huidige WAS is echter end-of-life en heeft ten opzichte van NL-Alert beperkte meerwaarde en een lager bereik", legt ze uit.

In de Tweede Kamer wordt al langer fel gedebatteerd over het afschaffen van het luchtalarm. Dat vindt crisisexpert Meesters zorgelijk. "Het luchtalarm, dat is het belangrijkste alternatief op dit moment", zegt hij stellig.

"Mobiele netwerken en stroom kunnen uitvallen, maar luchtalarmen hebben minder stroom nodig en blijven langer werken met accu's of generatoren. Hoe simpeler de techniek, hoe robuuster. Iedereen die buiten is, kan het horen. De informatie is natuurlijk beperkter dan een tekstbericht, maar het gaat om het signaal. Als mensen dan weten wat ze moeten doen - ga naar binnen, sluit ramen en deuren, en zet radio of tv aan - kunnen ze op zoek naar meer informatie", legt hij uit.

"De veiligheidsregio's en andere kritische organisaties beschikken daarnaast ook over veel manieren om informatie te verspreiden: via de media, borden langs de snelweg of op stations. Het belangrijkste is dat je niet op één kanaal inzet", waarschuwt Meesters. "NL-Alert en het luchtalarm zijn signalen om mensen alert te maken, waarna ze voor details de noodzender of NL-Alert website of nederlandveilig.nl moeten raadplegen."

3. Kan een NL-Alert plaatselijk worden uitgezonden?

"Een NL-Alert kan zowel lokaal, regionaal als landelijk worden uitgezonden. Wanneer er een NL-Alert lokaal of regionaal wordt uitgezonden, bepaalt de veiligheidsregio eerst in welk gebied het bericht ontvangen moet worden. Vervolgens wordt het beoogde gebied geselecteerd en het NL-Alert gericht uitgestuurd", legt Hovenkamp uit.

4. Waarom krijg je de berichten soms wel en soms niet?

Er kunnen meerdere redenen zijn waarom je een bericht van NL-Alert niet hebt ontvangen, leggen beide deskundigen uit. "NL-Alert op je mobiel maakt gebruik van 'cell broadcast', wat vergelijkbaar is met radiosignalen. Om een bericht te ontvangen moet je je allereerst in het uitzendgebied bevinden", licht Hovenkamp toe.

Meesters vult aan: "Het kan gebeuren dat je je net op de grens van een gebied bevindt en verbonden bent met een zendmast die buiten het gebied valt. Ook moet je mobiel aan staan en opgeladen zijn."

Daarnaast kan de leeftijd van je mobiele toestel een rol spelen. "Oude telefoons, zoals een Nokia 3310, ondersteunen de techniek niet, maar de meeste moderne telefoons krijgen wel NL-Alerts binnen", stelt hij gerust.

Voor mensen die in grensgebieden wonen kan het handig zijn de NL-Alert-app te installeren, adviseert hij. "De app werkt onafhankelijk van het broadcast-systeem en via het reguliere, soms mobiele, internet, waardoor je alsnog de waarschuwing binnenkrijgt. Mits je internet verbinding werkt."

5. Waarom hoorden we maandag (4 mei) geen luchtalarm en kregen we geen NL-Alert?

De maandelijkse testen van het luchtalarm vinden normaal plaats op de iedere eerste maandag van de maand, legt Hoverkamp uit. Maar er wordt een uitzondering gemaakt op nationale feestdagen en bijzondere data. "Dit betekent dat in verband met de Dodenherdenking de sirenes niet zijn afgegaan op 4 mei." Het NL-Alert wordt twee keer per jaar getest, gaat ze verder. "Dit jaar wordt het testbericht verstuurd op de eerste maandagen van juni en december."